[223] Ime pañca nīvaraṇe appahīneti ettha bhagavā appahīnakāmacchandanīvaraṇaṃ iṇasadisaṃ, sesāni rogādisadisāni katvā dasseti. Tatrāyaṃ sadisatā:- yo hi paresaṃ iṇaṃ gahetvā vināseti, so tehi "iṇaṃ dehī"ti vuccamānopi pharusaṃ vuccamānopi bajjhamānopi vadhiyamānopi kiñci paṭippharituṃ na sakkoti, sabbaṃ titikkhati. Titikkhākāraṇaṃ hissa taṃ iṇaṃ hoti. Evameva yo yamhi kāmacchandena rajjati, taṇhāgahaṇena taṃ vatthuṃ gaṇhāti, so tena pharusaṃ vuccamānopi bajjhamānopi vadhiyamānopi sabbaṃ titikkhati, titikkhākāraṇaṃ hissa so kāmacchando hoti, gharasāmikehi vadhiyamānānaṃ itthīnaṃ viyāti evaṃ iṇaṃ viya kāmacchando daṭṭhabbo.

Yathā pana pittarogāturo madhusakkarādīsupi dinnesu pittarogāturatāya tesaṃ rasaṃ na vindati, "tittakaṃ tittakan"ti uggiratiyeva, evameva byāpannacitto hitakāmehi ācariyupajjhāyehi appamattakampi ovadiyamāno ovādaṃ na gaṇhāti, "ativiya tumhe upaddavethā"ti ādīni vatvā vibbhamati. Pittarogāturatāya so puriso madhusakkarādirasaṃ viya kodhāturatāya jhānasukhādibhedaṃ sāsanarasaṃ na vindatīti evaṃ rogo viya byāpādo daṭṭhabbo.

Yathā pana nakkhattadivase bandhanāgāre baddho puriso nakkhattassa neva ādiṃ na majjhaṃ na pariyosānaṃ passati. So dutiyadivase mutto "aho hiyyo nakkhattaṃ manāpaṃ ahosi, aho naccaṃ aho gītan"ti ādīni sutvāpi paṭivacanaṃ na deti. Kiṃ kāraṇā? nakkhattassa ananubhūtattā, evameva thīnamiddhābhibhūto bhikkhu vicittanayepi dhammassavane pavattamāne neva tassa ādiṃ na majjhaṃ na pariyosānaṃ jānāti. Sopi uṭṭhite dhammassavane "aho dhammassavanaṃ, aho kāraṇaṃ, aho upamā"ti dhammassavanassa vaṇṇaṃ bhāsamānānaṃ sutvāpi paṭivacanaṃ na deti. Kiṃ kāraṇā? thīnamiddhavasena dhammakathāya ananubhūtattā. Evaṃ bandhanāgāraṃ viya thīnamiddhaṃ daṭṭhabbaṃ.

เล่มที่ ๙ ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค๓๕๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. สามัญญผลสูตร”