[303] Nānāverajjakānanti nānāvidhesu rajjesu aññesu aññesu kāsikosalādīsu rajjesu jātā, tāni vā tesaṃ nivāsā, tato vā āgatāti nānāverajjakā, tesaṃ nānāverajjakānaṃ. Kenacideva karaṇīyenāti tasmiṃ kira nagare dvīhi karaṇīyehi brāhmaṇā sannipatanti yaññānubhāvanatthaṃ vā mantasajjhāyanatthaṃ vā. Tadā ca tasmiṃ nagare yañño natthi. Soṇadaṇḍassa pana santike mantasajjhāyanatthaṃ ete sannipatitā. Taṃ sandhāya vuttaṃ "kenacideva karaṇīyenā"ti. Te tassa gamanaṃ sutvā cintesuṃ "ayaṃ soṇadaṇḍo uggatabrāhmaṇo yebhuyyena ca aññe brāhmaṇā samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gatā, ayameva na gato. Svāyaṃ sace tattha gamissati, addhā samaṇassa gotamassa āvaṭṭaniyā māyāya āvaṭṭito taṃ saraṇaṃ gamissati, tato etassāpi gehadvāre brāhmaṇānaṃ asannipāto bhavissatī"ti "handassa gamanantarāyaṃ karomā"ti sammantayitvā tattha agamaṃsu. Taṃ sandhāya "atha kho te brāhmaṇā"ti ādi vuttaṃ.

Tattha imināpaṅgenāti imināpi kāraṇena. Evaṃ etaṃ kāraṇaṃ vatvā puna "attano vaṇṇe bhaññamāne atussanakasatto nāma natthi, handassa vaṇṇabhaṇanena gamanaṃ nivāressāmā"ti cintetvā "bhavaṃ hi soṇadaṇḍo ubhato sujāto"ti ādīni kāraṇāni āhaṃsu.

Ubhatoti dvīhipi pakkhehi. Mātito ca pitito cāti bhoto mātā brāhmaṇī, mātumātā brāhmaṇī, tassāpi mātā brāhmaṇī, pitā brāhmaṇo, pitupitā brāhmaṇo, tassāpi pitā brāhmaṇoti evaṃ bhavaṃ ubhato sujāto mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhā te mātugahaṇī, kucchīti attho. Samavepākiniyā gahaṇiyāti ettha pana kammajatejodhātu "gahaṇī"ti vuccati.

Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitupitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ. Atthato pana