[411] Atha paribbājako "niratthakathā esā nissārā vaṭṭasannissitā, na tumhākaṃ purato vattabbataṃ arahatī"ti dīpento "tiṭṭhatesā bhante"ti ādimāha. Tiṭṭhatesā bhante"ti sace bhagavā sotukāmo bhavissati, pacchāpesā kathā na dullabhā bhavissati amhākaṃ panimāya kathāya attho natthi. Bhagavato panāgamanaṃ labhitvā mayaṃ aññadeva sukāraṇaṃ pucchāmāti dīpeti. Tato taṃ pucchanto "purimāni bhante"ti ādimāha. Tattha kotūhalasālāyanti kotūhalasālā nāma paccekasālā natthi. Yattha pana nānātitthiyā samaṇabrahmaṇā nānāvidhaṃ kathaṃ pavattenti, sā bahūnaṃ "ayaṃ kiṃ vadati, ayaṃ kiṃ vadatī"ti kotūhaluppattiṭṭhānato kotūhalasālāti vuccati. Abhisaññānirodheti ettha abhīti upasaggamattaṃ. Saññānirodheti

Idaṃ pana tassā uppattikāraṇaṃ. Yadā kira bhagavā jātakaṃ vā katheti, sikkhāpadaṃ vā paññapeti, tadā sakalajambudīpe bhagavato kittighoso pattharati, titthiyā taṃ sutvā "bhavaṃ kira gotamo pubbacariyaṃ kathesi. Mayaṃ kiṃ na sakkoma tādisaṃ kiñci kathetun"ti bhagavato paṭibhāgakiriyaṃ karontā ekaṃ bhavantarasamayaṃ kathenti "bhavaṃ gotamo sikkhāpadaṃ paññapesi, mayaṃ kiṃ na sakkoma paññapetun"ti attano sāvakānaṃ kiñcideva sikkhāpadaṃ paññapenti. Tadā pana bhagavā aṭṭhavidhaparisamajjhe nisīditvā nirodhakathaṃ kathesi. Titthiyā taṃ sutvā "bhavaṃ kira gotamo nirodhaṃ nāma kathesi, mayampi taṃ kathayissāmā"ti sannipatitvā kathayiṃsu. Tena vuttaṃ "abhisaññānirodhe kathā udapādī"ti.

Tatrekacceti tesu ekacce. Purimo cettha yvāyaṃ bāhire titthāyatane pabbajito cittappavattiyaṃ dosaṃ disvā "acittakabhāvo santo"ti samāpattiṃ bhāvetvā ito cuto pañcakappasatāni asaññībhave ṭhatvā puna idha uppajjati, tassa saññuppāde ca nirodhe ca hetuṃ apassanto "ahetū apaccayā"ti āha.

เล่มที่ ๙ ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค๕๒๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. โปฏฐปาทสูตร”