ธัมมปหังสนปาฐะ (ธัมมปหังสนสมาทปนาทิวจนปาฐะ)
dhammapahangsana patha
บทปลุกใจให้ร่าเริงในธรรมและชักชวนให้ปรารภความเพียร สำหรับพระภิกษุสามเณรสวดพิจารณา — พระพุทธเจ้าตรัสว่าธรรมที่ทรงแสดงไว้ดีแล้วนี้ สมควรที่กุลบุตรผู้บวชด้วยศรัทธาจะสละชีวิตทำความเพียร คนเกียจคร้านอยู่เป็นทุกข์ ผู้ปรารภความเพียรอยู่เป็นสุข การบรรลุธรรมอันเลิศย่อมไม่มีด้วยการกระทำอันเลว
- ลำดับ
- ๕ ใน ๕
- จำนวนบท
- ๔๑
- ประเภท
- ปาฐะ
- เสียงสวด
- ยังไม่มี
บทนำสวด
- (ผู้นำสวด) หันทะ มะยัง ธัมมะปะหังสะนะสะมาทะปะนาทิวะจะนะปาฐัง ภะณามะ เส,Handa mayaṃ dhammapahaṃsanasamādapanādivacanapāṭhaṃ bhaṇāma se,เชิญเถิด เราทั้งหลาย จงสวดธัมมปหังสนสมาทปนาทิวจนปาฐะกันเถิด,
คุณของพระธรรมและการตั้งจิตปรารภความเพียร
- เอวัง สวากขาโต ภิกขะเว มะยา ธัมโม,Evaṃ svākkhāto, bhikkhave, mayā dhammo,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว อย่างนี้,
- อุตตาโน,Uttāno,เป็นธรรมอันทำให้เป็นดุจของคว่ำที่หงายแล้ว,
- วิวะโฏ,Vivaṭo,เป็นธรรมอันทำให้เป็นดุจของปิดที่เปิดแล้ว,
- ปะกาสิโต,Pakāsito,เป็นธรรมอันเราตถาคตประกาศก้องแล้ว,
- ฉินนะปิโลติโก,Chinnapilotiko,เป็นธรรมมีส่วนขี้ริ้วอันเราตถาคตเฉือนออกหมดสิ้นแล้ว,
- เอวัง สวากขาเต โข ภิกขะเว มะยา ธัมเม,Evaṃ svākkhāte kho, bhikkhave, mayā dhamme,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมนี้เป็นธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว อย่างนี้,
- อะลัง เมวะ,Alameva,ย่อมเป็นการสมควรแล้วนั่นเทียว,
- สัทธา ปัพพะชิเตนะ กุละปุตเตนะ วิริยัง อาระภิตุง,Saddhāpabbajitena kulaputtena vīriyaṃ ārabhituṃ,ที่กุลบุตรผู้บวชแล้วด้วยศรัทธา จะพึงปรารภการกระทำความเพียร,
- กามัง ตะโจ จะ นะหารุ จะ อัฏฐิ จะ อะวะสิสสะตุ,Kāmaṃ taco ca nahāru ca aṭṭhi ca avasissatu,ด้วยการอธิษฐานว่า แม้หนังเอ็นกระดูกเท่านั้นจักเหลืออยู่,
- สะรีเร อุปะสุสสะตุ มังสะโลหิตัง,Sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ,เนื้อและเลือดในสรีระนี้จักเหือดแห้งไปก็ตามที,
- ยันตัง ปุริสะถาเมนะ ปุริสะวิริเยนะ ปุริสะปะรักกะเมนะ ปัตตัพพัง,Yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ,ประโยชน์ใดอันบุคคลจะพึงลุถึงได้ด้วยกำลัง ด้วยความเพียร ความบากบั่นของบุรุษ,
- นะ ตัง อะปาปุณิตวา ปุริสัสสะ วิริยัสสะ สัณฐานัง ภะวิสสะตีติ,Na taṃ apāpuṇitvā purisassa vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī'ti,ถ้ายังไม่บรรลุประโยชน์นั้นแล้ว จักหยุดความเพียรของบุรุษเสีย เป็นไม่มี ดังนี้,
เปรียบเทียบผลของความเกียจคร้านและความเพียร
- ทุกขัง ภิกขะเว กุสีโต วิหะระติ,Dukkhaṃ, bhikkhave, kusīto viharati,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนผู้เกียจคร้านย่อมอยู่เป็นทุกข์,
- โวกิณโณ ปาปะเกหิ อะกุสะเลหิ ธัมเมหิ,Vokiṇṇo pāpakehi akusalehi dhammehi,ระคนอยู่ด้วยอกุศลธรรมอันลามกทั้งหลาย,
- มะหันตัญจะ สะทัตถัง ปะริหาเปติ,Mahantañca sadatthaṃ parihāpeti,ย่อมทำประโยชน์อันใหญ่หลวงของตนให้เสื่อม,
- อารัทธะวิริโย จะ โข ภิกขะเว สุขัง วิหะระติ,Āraddhavīriyo ca kho, bhikkhave, sukhaṃ viharati,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความเพียรอันปรารภแล้ว ย่อมอยู่เป็นสุข,
- ปะวิวิตโต ปาปะเกหิ อะกุสะเลหิ ธัมเมหิ,Pavivitto pāpakehi akusalehi dhammehi,สงัดแล้วจากอกุศลธรรมอันลามกทั้งหลาย,
- มะหันตัญจะ สะทัตถัง ปะริปูเรติ,Mahantañca sadatthaṃ paripūreti,ย่อมทำประโยชน์อันใหญ่หลวงของตนให้บริบูรณ์,
การปรารภความเพียรเพื่ออานิสงส์แห่งการบรรพชา
- นะ ภิกขะเว หีเนนะ อัคคัสสะ ปัตติ โหติ,Na, bhikkhave, hīnena aggassa patti hoti,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบรรลุธรรมอันเลิศด้วยการกระทำอันเลว ย่อมมีไม่ได้เลย,
- อัคเคนะ จะ โข ภิกขะเว อัคคัสสะ ปัตติ โหติ,Aggena ca kho, bhikkhave, aggassa patti hoti,แต่การบรรลุธรรมอันเลิศด้วยการกระทำอันเลิศ ย่อมมีได้แล,
- มัณฑะเปยยะมิทัง ภิกขะเว พรัหมะจะริยัง,Maṇḍapeyyam-idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้น่าดื่ม เหมือนมัณฑะยอดโอชาแห่งโครส,
- สัตถา สัมมุขีภูโต,Satthā sammukhībhūto,ทั้งพระศาสดาก็อยู่ ณ ที่เฉพาะหน้านี้แล้ว,
- ตัสมาติหะ ภิกขะเว วิริยัง อาระภะถะ,Tasmātiha, bhikkhave, vīriyaṃ ārabhatha,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นเธอทั้งหลายจงปรารภความเพียรเถิด,
- อัปปัตตัสสะ ปัตติยา,Appattassa pattiyā,เพื่อการบรรลุถึงซึ่งธรรมอันยังไม่บรรลุ,
- อะนะธิคะตัสสะ อะธิคะมายะ,Anadhigatassa adhigamāya,เพื่อการถึงทับซึ่งธรรมอันยังไม่ถึงทับ,
- อะสัจฉิกะตัสสะ สัจฉิกิริยายะ,Asacchikatassa sacchikiriyāya,เพื่อการทำให้แจ้งซึ่งธรรมอันยังไม่ได้ทำให้แจ้ง,
- เอวัง โน อะยัง อัมหากัง ปัพพัชชา,Evaṃ no ayaṃ amhākaṃ pabbajjā,เมื่อเป็นอย่างนี้ บรรพชานี้ของเราทั้งหลาย,
- อะวังกะตา อะวัญฌา ภะวิสสะติ,Avaṅkatā avañjhā bhavissati,จักเป็นบรรพชาไม่ต่ำทราม จักไม่เป็นหมันเปล่า,
- สะผะลา สะอุทะระยา,Saphalā saudrayā,แต่จักเป็นบรรพชาที่มีผล เป็นบรรพชาที่มีกำไร,
- เยสัง มะยัง ปะริภุญชามะ จีวะระปิณฑะปาตะ เสนาสะนะคิลานะปัจจะยะเภสัชชะปะริกขารัง,Yesaṃ mayaṃ paribhuñjāma cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ,พวกเราทั้งหลายบริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะและเภสัช ของชนทั้งหลายเหล่าใด,
- เตสัง เต การา อัมเหสุ,Tesaṃ te kārā amhesu,การกระทำนั้น ๆ ของชนทั้งหลายเหล่านั้นในเราทั้งหลาย,
- มะหัปผะลา ภะวิสสันติ มะหานิสังสาติ,Mahapphalā bhavissanti mahānisaṃsā'ti,จักเป็นการกระทำมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ ดังนี้,
ความไม่ประมาทในประโยชน์ 3
- เอวัง หิ โว ภิกขะเว สิกขิตัพพัง,Evaṃ hi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงทำความสำเหนียกอย่างนี้แล,
- อัตตัตถัง วา หิ ภิกขะเว สัมปัสสะมาเนนะ,Att'atthaṃ vā hi, bhikkhave, sampassamānena,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลมองเห็นอยู่ซึ่งประโยชน์แห่งตน ก็ตาม,
- อะละเมวะ อัปปะมาเทนะ สัมปาเทตุง,Alameva appamādena sampādetuṃ,ก็ควรแล้วนั่นเทียว เพื่อยังประโยชน์แห่งตนให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท,
- ปะรัตถัง วา หิ ภิกขะเว สัมปัสสะมาเนนะ,Par'atthaṃ vā hi, bhikkhave, sampassamānena,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลมองเห็นอยู่ซึ่งประโยชน์แห่งชนเหล่าอื่น ก็ตาม,
- อะละเมวะ อัปปะมาเทนะ สัมปาเทตุง,Alameva appamādena sampādetuṃ,ก็ควรแล้วนั่นเทียว เพื่อยังประโยชน์แห่งชนเหล่าอื่นให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท,
- อุภะยัตถัง วา หิ ภิกขะเว สัมปัสสะมาเนนะ,Ubhay'atthaṃ vā hi, bhikkhave, sampassamānena,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หรือว่าเมื่อบุคคลมองเห็นอยู่ซึ่งประโยชน์ของทั้งสองฝ่าย ก็ตาม,
- อะละเมวะ อัปปะมาเทนะ สัมปาเทตุง,Alameva appamādena sampādetuṃ,ก็ควรแล้วนั่นเทียว เพื่อยังประโยชน์ของทั้งสองฝ่ายนั้นให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท
- อิติ.Iti.ดังนี้แลฯ
- บาลี
- ยังไม่ได้ทานกับต้นฉบับ
- คำแปล
- ยังไม่ได้ทานกับต้นฉบับ
ที่มาในพระไตรปิฎก
- สํ.นิ. ๑๖/๓๔/๖๖ (SN 12.22 ทุติยทสพลสูตร ทสพลวรรค นิทานวรรค)
ที่มาของสำนวน
Wimutti — ธัมมปหังสนปาฐะ / The teaching on striving according to dhamma
ตัวบทคำอ่านโรมันคำแปล
คำอ่านไทย+คำแปลไทย: wimutti.org "ธัมมปหังสนปาฐะ" (วางคำอ่านคู่คำแปลรายวรรค); บาลีโรมัน+คำแปลอังกฤษ: wimutti.org ฉบับภาษาอังกฤษของหน้าเดียวกัน "The teaching on striving according to dhamma" (ฉบับสวดสายวัดหนองป่าพง/Amaravati วางโรมันคู่อังกฤษรายวรรคตรงกับฝั่งไทยทุกบรรทัด) ทานบาลีทุกวรรคกับ SuttaCentral (SN 12.22 ทุติยทสพลสูตร ทสพลวรรค นิทานวรรค — ที่มาของบทนี้ ตามที่ watpitch.com ระบุไว้ท้ายบทว่า สํ.นิ. ๑๖/๓๔/๖๖) ตรงกันทุกคำ ยกเว้นจุดที่ระบุข้างล่าง; ทานคำอ่านไทยกับ watpitch.com/prayer/2715 อีกฉบับหนึ่ง. ขอบเขตบทตามฉบับสวดของ wimutti = SN 12.22 ตั้งแต่ 'เอวัง สวากขาโต' (sn12.22:2.1) ถึง 'สัมปาเทตุนติ' (sn12.22:3.12) ไม่รวมท่อนทสพล/ปฏิจจสมุปบาทที่ขึ้นต้นพระสูตร; ฉบับ watpitch มีท่อนนำเพิ่ม 'อะถาปะรัง โภนโต...' ซึ่ง wimutti ไม่มี จึงไม่รวม. จุดต่าง recension ที่คงตามฉบับสวด (ยืนยันด้วยคำอ่านไทยทั้งสองฉบับ + โรมันของ wimutti): วรรค 'เอวัง สวากขาเต โข ภิกขะเว มะยา ธัมเม' ฉบับสวดตัด 'อุตตาเน วิวะเฏ ปะกาสิเต ฉินนะปิโลติเก' ออก (SC มีครบ); 'นะหารุ' (SC เชิงอรรถ: nahāru ฉบับ bj/sya/km — ฉบับมหาสังคายนาเป็น nhāru); 'อุปะสุสสะตุ / upasussatu' (SC: upassussatu); 'ปุริสัสสะ วิริยัสสะ สัณฐานัง' ฉบับสวดมี 'ปุริสัสสะ' เพิ่ม (SC ไม่มี); 'อะวังกะตา อะวัญฌา' ฉบับสวดมี 'อะวังกะตา' เพิ่ม (SC มีแต่ avañjhā); 'เยสัง มะยัง' (SC เชิงอรรถ: yesaṁ ฉบับ bj/sya/km — ฉบับมหาสังคายนาเป็น yesañca). จุดที่ฝั่งไทยกับฝั่งโรมันของแหล่งเองไม่ตรง คงตามแหล่งแต่ละฝั่ง: วรรค 'อัคเคนะ จะ โข อัคคัสสะ ปัตติ โหติ' คำอ่านไทยทั้ง wimutti และ watpitch ไม่มี 'ภิกขะเว' แต่โรมันของ wimutti และ SC มี. typo คำอ่านไทยของ wimutti ที่แก้ให้ตรงบาลี (ยืนยันกับ watpitch ทุกจุด): 'วิริยัสสะสันฐานัง'→'วิริยัสสะ สัณฐานัง' (saṇṭhānaṃ), 'ปะปะเกหิ'→'ปาปะเกหิ' (pāpakehi), 'อารัทธิวิริโย'→'อารัทธะวิริโย' (āraddha-vīriyo), 'มะหันตัญ จะ'→'มะหันตัญจะ', 'อะวัญญา'→'อะวัญฌา' (avañjhā), 'ปะริขารัง'→'ปะริกขารัง' (parikkhāraṃ), 'มะหานิสังสา ติ'→'มะหานิสังสาติ'; typo คำแปลไทย 'จงปรารถความเพียร'→'จงปรารภความเพียร'. typo บาลีโรมันของ wimutti ที่แก้ตาม SC: 'svākkhāte ko'→'svākkhāte kho', ตัวใหญ่กลางวรรคที่ติดมาจากการขึ้นบรรทัดใหม่ของ PDF (Purisa-/Vīriyassa) แก้เป็นตัวเล็ก, 'senāsana gilānappaccaya'→'senāsana-gilānappaccaya'; ligature ของ PDF ในคำแปลอังกฤษ (flesh/effort/suffering) และ 'beneft'→'benefit'; ṁ→ṃ ตามกติกาฟอนต์ของแอป. บรรทัดนำ 'หันทะ มะยัง...ภะณามะ เส' มีในฉบับสวดไทยทั้งสองฉบับ — โรมันของ wimutti ย่อชื่อบทเป็น 'dhamma-pahaṃsāna-pāṭhaṃ' ที่นี่จึงถอดตามคำอ่านไทยฉบับเต็มแทน ส่วนคำแปลไทย/อังกฤษของบรรทัดนำประกอบตามสูตรมาตรฐาน. วรรคปิด 'อิติ' มีในคำอ่านไทยทั้งสองฉบับ (wimutti: 'ดังนี้แล', watpitch: 'ด้วยประการฉะนี้แล') แต่ฝั่งโรมันของ wimutti ไม่พิมพ์ จึงถอดเป็น 'Iti.' และแปลอังกฤษว่า 'Thus indeed.' ตามคำแปลไทย.