วิโมกข์ ๓

[107] วิโมกข์ 3 (ความหลุดพ้น, ประเภทของความหลุดพ้น จัดตามลักษณะการเห็นไตรลักษณ์ข้อที่ให้ถึงความหลุดพ้น - Vimokkha: liberation; aspects of liberation)

1. สุญญตวิโมกข์ (หลุดพ้นด้วยเห็นความว่างหมดความยึดมั่น ได้แก่ ความหลุดพ้นที่เกิดจากปัญญาพิจารณาเห็นนามรูป โดยความเป็นอนัตตา คือ หลุดพ้นด้วยเห็นอนัตตตา แล้วถอนความยึดมั่นเสียได้ - Suññata-vimokkha: liberation through voidness; void liberation)

= อาศัยอนัตตานุปัสสนา ถอนอัตตาภินิเวส.

2. อนิมิตตวิโมกข์ (หลุดพ้นด้วยไม่ถือนิมิต ได้แก่ ความหลุดพ้นที่เกิดจากปัญญาพิจารณาเห็นนามรูป โดยความเป็นอนิจจัง คือ หลุดพ้นด้วยเห็นอนิจจตา แล้วถอนนิมิตเสียได้ - Animitta-vimokkha: liberation through signlessness; signless liberation)

= อาศัยอนิจจานุปัสสนา ถอนวิปัลลาสนิมิต.

3. อัปปณิหิตวิโมกข์ (หลุดพ้นด้วยไม่ทำความปรารถนา ได้แก่ ความหลุดพ้นที่เกิดจากปัญญาพิจารณาเห็นนามรูป โดยความเป็นทุกข์ คือ หลุดพ้นด้วยเห็นทุกขตา แล้วถอนความปรารถนาเสียได้ - Appaṇihita-vimokkha: liberation through dispositionlessness; desireless liberation)

= อาศัยทุกขานุปัสสนา ถอนตัณหาปณิธิ.

ดู [47] สมาธิ 3^๒.