ปรันตปชาดก
ว่าด้วยลางบอกความชั่วและภัยที่จะมาถึง
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๑๑๑๔ · บรรทัด ๔๗๖๓ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๒ จาก ๒
เรื่องเล่า
พระกุมารครั้นตรัสดังที่กล่าวมาแล้วนี้ แล้วก็ให้ทาสปรันตปะนั้นถึงความสิ้นชีวิตฝังไว้แล้ว เอากิ่งไม้คลุมไว้ ทรงล้างพระขรรค์สรงสนานแล้วเสด็จไปสู่บรรณศาลาตรัสบอกปุโรหิตนั้น ถึงภาวะที่ตนได้ฆ่าแล้ว จึงทรงต่อว่าพระมารดา. ทั้ง ๓ คนหารือกันว่า พวกเราจักอยู่ทำไมก็ตรงนี้ แล้วจึงได้พากันไปนครพาราณสีนั่นเอง พระโพธิสัตว์ทรงประทานตำแหน่งอุปราชแก่พระกนิษฐา แล้วทรงบำเพ็ญบุญมีทานเป็นต้น ทรงสร้างทางสวรรค์ให้เต็มที่.
พระศาสดาครั้นทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแล้ว ทรงประกาศสัจธรรมทั้งหลายแล้ว ทรงประชุมชาดกไว้ว่า พระราชาผู้เป็นบิดาในครั้งนั้น ได้แก่พระเทวทัตในครั้งนี้ ปุโรหิตได้แก่พระอานนท์ ส่วนพระราชบุตรได้แก่เราตถาคต ฉะนั้นแล.
จบ อรรถกถาปรันตปชาดกที่ ๑๑ รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ :-
๑. คันธารชาดก ๒. มหากบี่ชาดก ๓. กุมภการชาดก๔. ทัฬหธัมมชาดก ๕. โสมทัตตชาดก ๖. สุสีมชาดก ๗. โกฏสิมพลิชาดก ๘. ธูมการิชาดก ๙. ชาครชาดก ๑๐. กุมมาสปิณฑชาดก๑๑. ปรันตปชาดก.
จบ คันธารวรรคที่ ๒
รวมวรรคที่มีในสัตตกนิบาต คือ :๑. กุกกุวรรค ๒. คันธารวรรค จบ สัตตกนิบาต อัฏฐกนิบาตชาดก
๑. กัจจานิวรรค
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๕๙ หน้า ๔๔๑–๔๕๔ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
สัตตกนิบาตชาดก ๗ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๗ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรไทย ฉบับสยามรัฐ
อาคมิสฺสติ เม ปาปํ อาคมิสฺสติ เม ภยํ ตทา หิ จลิตา สาขา มนุสฺเสน มิเคน วา ฯ
ภีรุยา นูน เม กาโม อวิทูเร วสนฺติยา กริสฺสติ กิสํ ปณฺฑฑ สาว สาขา ปรนฺตปํ ฯ
โสจยิสฺสติ มํ กนฺตา คาเม วสํ อนินฺทิตา กริสฺสติ กิสํ ปณฺฑฑ สาว สาขา ปรนฺตปํ ฯ
ตยา มํ หสิตาปงฺคี ๑ มิหิตานิ ๒ ภณิตานิ จ กิสํ ปณฺฑฑ กริสฺสติ สาว สาขา ปรนฺตปํ ฯ
อคมา นูน โส สทฺโท อสํสิ นูน โส ตว อกฺขาตํ นูน ตํ เตน โย ตํ สาขมกมฺปยิ ฯ
อิทํ โข ตํ สมาคมฺม มม พาลสฺส จินฺติตํ ตทา หิ จลิตา สาขา มนุสฺเสน มิเคน วา ฯ
ตเถว ตฺวํ อเวทสิ อวญฺจิ ปิตรํ มม หนฺตฺวา สาขาหิ ฉาเทนฺโต อาคมิสฺสติ เต ๓ ภยนฺติ ฯ ปรนฺตปชาตกํ เอกาทสมํ ฯ คนฺธารวคฺโค ทุติโย ฯ _______________ #๑ ม. อสิตาปงฺคิ ฯ ๒ ม. สิตานิ ฯ ๓ ม. เม ฯ ตสฺสุทฺทานํ วรคาม มหากปิ ภคฺคว จ ทฬฺหธมฺม สกุญฺชร เกสวโร อุรโค วิธูโร ปุน ชาครตํ อถ โกสลาธิป ปรนฺตป จ ฯ ___________ ตตฺร วคฺคุทฺทานํ ภวติ ฯ อถ สตฺตนิปาตมฺหิ วคฺคํ เม ภณโต สุณ กุกฺกุ จ ปุน คนฺธาโร เทฺว จ วุตฺตา มเหสินา ฯ สตฺตกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ ____________ อฏฺฐกนิปาตชาตกํ
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรไทย ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๗ ข้อ ๑๑๑๔
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗