สรภชาดก
ว่าด้วยละมั่งทำคุณแก่พระราชา
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๑๘๕๔ · บรรทัด ๗๑๕๗ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๓ จาก ๓
เรื่องเล่า
จบอรรถกถาสรภชาดกที่ ๑๐ จบอรรถกถาแห่งเตรสนิบาต อันประดับด้วยชาดก ๑๐ เรื่อง ในคัมภีร์อรรถกถาชาดก ด้วยประการฉะนี้ รวมชาดกที่มีในเตรสนิบาตนี้ คือ
๑. อัมพชาดก ๒. ผันทนชาดก ๓. ชวนหังสชาดก ๔. จุลลนารทกสัสปชาดก ๕. ทูตชาดก ๖. กาลิงคโพธิชาดก ๗. อกิตติชาดก๘. ตักการิยชาดก ๙. รุรุมิคชาดก ๑๐. สรภชาดกและอรรถกถา.
ปกิณณกนิบาตชาดก
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๖๐ หน้า ๓๓๑–๓๔๙ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
เตรสนิบาตชาดก ๑๘ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๑๘ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Āsiṃsetheva 3- puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ yathā icchiṃ tathā ahu.
Āsiṃsetheva 3- puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ udakā thalamubbhataṃ.
Vāyametheva puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ yathā icchiṃ tathā ahu.
Vāyametheva puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ udakā thalamubbhataṃ.
Dukkhūpanītopi naro sapañño āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya bahū hi phassā ahitā hitā ca avitakkitāro maccumupapajjanti 4- .
Acintitampi bhavati cintitampi vinassati na hi cintāmayā bhogā itthiyā purisassa vā. @Footnote: 1 Ma. raṭṭhañcāpi vinassatu . 2 Ma. sarabhamigajātakaṃ . 3 Ma. āsīsetheva. @ 4 Ma. avitakkitā maccamupabbajanti.
Sarabhaṃ giriduggasmiṃ yaṃ tvaṃ anussarī pure alīnacittassa tuvaṃ vikkantamanujīvasi.
Yo taṃ viduggā narakā samuddhari sīlāya yoggaṃ sarabho karitvā dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi alīnacittaṃ tameva 1- vadesi.
Kiṃ tvaṃ nu tattheva tadā ahosi udāhu te koci taṃ etadakkhā vivaṭacchado nusi sabbadassī ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.
Na cevāhaṃ tattha tadā ahosiṃ na cāpi me koci naṃ etadakkhā gāthāpadānañca subhāsitānaṃ atthaṃ tadānenti janinda dhīrā.
Ādāya pattaṃ 2- paravīriyaghātiṃ cāpe saraṃ kiṃ vicikicchase tuvaṃ nuṇṇo saro sarabhaṃ hantu khippaṃ annaṃ hi etaṃ varapañña rañño.
Addhā pajānāmi ahaṃpi etaṃ annaṃ migo brāhmaṇa khattiyassa @Footnote: 1 Ma. ta migaṃ . 2 Ma. pattiṃ. Pubbe katañca apacāyamāno tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmi.
Neso migo mahārāja asureso disampati etaṃ hantvā manussinda bhavassu amarādhipo.
Sace ca rāja vicikicchase tuvaṃ hantuṃ migaṃ sarabhaṃ sahāyakaṃ 1- saputtadāro naravīraseṭṭha 2- gantvā 3- tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassa.
Kāmaṃ ahaṃ jānapadā ca sabbe puttā ca dārā ca sahāyasaṅghā gacchemu taṃ vetaraṇiṃ yamassa na tveva haññe mama pāṇadassa 4- .
Ayaṃ migo kicchagatassa mayhaṃ ekassa kattā vivanasmiṃ ghore taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyaṃ.
Mittābhirādhī cirameva jīva rajjaṃ imaṃ dhammaguṇe pasāsa nārīgaṇehi paricārayanto 5- modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo. @Footnote: 1 Sī. Yu. sahāyakaṃ me . 2 Sī. Yu. naraviriyaseṭṭha . 3 Sī. Yu. gantā. @ 4 Ma. pādo yo. 5 Ma. paricāriyanto.
Akkodhano niccapasannacitto sabbātithī pāhunake karitvā 1- datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ anindito saggamupehi ṭhānanti. Sarabhajātakaṃ dasamaṃ. --------- Tassuddānaṃ varamamba 2- kuṭhāri sahaṃsavaro atharaññasmiṃ dūtakapañcamako atha bodhi akitti sutakkarinā atha rurumigena paro sarabho. Terasanipātaṃ niṭṭhitaṃ. --------- @Footnote: 1 Ma. sabbātithī yācayogo bhavitvā . 2 Ma. varaamba.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๗ ข้อ ๑๘๕๔
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗