มหาสุตโสมชาดก
ว่าด้วยพระเจ้าสุตโสมทรงทรมานพระยาโปริสาท
เล่มที่ ๒๘ · ข้อ ๓๑๕ · บรรทัด ๒๒๕๘ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๗ จาก ๑๐
เรื่องเล่า
กัลยาณธรรมหลายอย่าง เราได้ทำแล้ว ยัญที่ ไพบูลย์บัณฑิตสรรเสริญ เราก็ได้บูชาแล้ว ทางปรโลก เราก็ได้ชำระให้บริสุทธิแล้ว ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรมใครเล่า จะกลัวตาย. กัลยาณธรรมหลายอย่าง เราได้ทำแล้ว ยัญที่ไพบูลย์ บัณฑิตสรรเสริฐ เราได้บูชาแล้ว เราไม่ เดือดร้อนที่จะไปสู่ปรโลก ดูก่อนท่านโปริสาท เชิญ ท่านจงบูชายัญกินเราเสียเถิด. พระชนกและพระชนนี เราก็ได้บำรุงแล้ว ความ เป็นพระเจ้าแผ่นดิน เราก็ได้ปกครองแล้วโดยธรรม ทางปรโลกเราก็ได้ชำระให้บริสุทธิ์แล้ว คนที่ตั้งอยู่ใน ธรรม ใครเล่าจะกลัวความตาย. พระชนกและพระชนนี เราก็ได้บำรุงแล้ว ความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน เราก็ได้ ปกครองแล้วโดยชอบธรรม เราไม่เดือดร้อนที่จะไป สู่ปรโลก ดูก่อนท่านโปริสาท เชิญท่านบูชายัญกิน เราเสียเถิด. อุปการกิจในพวกญาติและมิตร เราก็ได้กระทำ แล้ว ความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน เราก็ได้ปกครองแล้ว โดยธรรม ทางปรโลก เราก็ได้ชำระให้บริสุทธิ์แล้ว คนที่ตั้งอยู่ในธรรม ใครเล่าจะกลัวต่อความตาย. อุปการกิจในพวกญาติและมิตร เราก็ได้กระทำแล้ว ความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน เราก็ได้ปกครองแล้วโดย ธรรม เราไม่ให้เดือดร้อนที่จะไปสู่ปรโลก ดูก่อน ท่านโปริสาท ท่านจงบูชายัญกินเราเสียเถิด. ทานเราก็ได้ให้แล้วเป็นอันมากแก่คนจำนวนมา สมณพราหมณ์ เราก็ได้อุปถัมภ์ให้อิ่มหนำแล้ว ทาง ปรโลกเราก็ชำเราให้บริสุทธิ์แล้ว คนที่ตั้งอยู่ในธรรม ใครเล่าจะกลัวต่อความตาย. ทานเราก็ได้ให้แล้วเป็น อันมากแก่คนจำนวนมาก สมณพราหมณ์ เราก็ได้ อุปถัมภ์ให้อิ่มหนำแล้ว เราไม่เดือดร้อนที่จะไปสู่ปร โลก ดูก่อนท่านโปริสาท ท่านจงบูชายัญกินเราเสีย เถิด.
ในคาถานั้นมีอธิบายว่า คำว่า กัลยาณธรรมหลายอย่าง หมายถึงกัลยาณธรรมอันมากอย่างด้วยกัน ด้วยอำนาจของกินมีข้าวเป็นต้น. คำว่ายัญ อธิบายว่า อนึ่ง ยัญอันไพบูลย์ยิ่งที่พวกบัณฑิตสรรเสริญแล้ว เราก็ได้บูชาแล้ว คือไห้เป็นไปแล้ว ด้วยอำนาจแห่งการบริจาคทานวัตถุ ๑๐ อย่าง. คำว่า ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม อธิบายว่า บุคคลที่ตั้งอยู่ในธรรมเช่นกับตัวเราใครเล่าจะพึงกลัวต่อความตาย. คำว่า ไม่เดือดร้อน คือ ไม่ได้มีความเดือดร้อนเลย . คำว่า ความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน เราก็ได้ปกครองแล้วโดยธรรม อธิบายว่า ราชสมบัติเราก็ได้ปกครองแล้วโดยธรรมที่เดียว เพราะเรามิได้ยังราชธรรม ๑๐ ประการให้กำเริบ. คำว่า อุปการกิจเราก็ได้กระทำแล้ว หมายถึงกิจของญาติเราก็ได้กระทำแล้วในญาติทั้งหลาย และกิจของมิตรเราก็ได้กระทำแล้วในมิตรทั้งหลาย. คำว่า ทาน หมายถึงเจตนาพร้อมด้วยวัตถุ. คำว่า เป็นอันมาก คือโดยอาการมากมาย. คำว่า แก่คนจำนวนมาก อธิบายว่า เราให้ทานแก่คนเพียง ๕ คน ๑๐ คนเท่านั้นก็หาไม่ เราได้ให้แล้วแก่คนตั้งร้อยตั้งพันทีเดียว. คำว่า ให้อิ่มหนำแล้ว อธิบายว่า เราการทำภาชนะสำหรับใส่ให้เต็มแล้วจึงให้อิ่มหนำเป็นอย่างดีแล้ว .
เจ้าโปริสาทได้สดับดังนั้น ตกใจกลัวว่า พระเจ้าสุตโสมมหาราชนี้เป็นสัตบุรุษพร้อมด้วยความรู้ แสดงธรรมอันไพเราะ ถ้าเราจะกินเธอเสียแม้ศีรษะของเราก็จะต้องแตกออกเป็น ๗ เสียง หรือแผ่นดินพึงให้ช่องแก่เรา (ถูกแผ่นดินสูบ) แล้วทูลว่า ข้าแต่พระสหายสุตโสมเอ๋ย พระองค์เป็นคนที่ข้าพเจ้าไม่ควรกิน แล้วกล่าวคาถาว่า
บุรุษผู้รู้อยู่ จะพึงกินยาพิษ หรือจับอสรพิษที่มี ฤทธิ์รุ่งโรจน์ มีเดชกล้าได้หรือ บุคคลใดพึงกินคน ที่กล่าวคำสัตย์เช่นกับพระองค์ ศีรษะของบุคคลนั้น จะต้องแตกออกเป็น ๗ เสี่ยงแน่.
คำว่า ยาพิษ หมายถึงยาพิษชนิดที่ร้ายแรง สามารถจะทำผู้ดื่มกินให้ตายได้กินที่นั้นทันที. คำว่า รุ่งโรจน์ อธิบายว่า ก็หรือบุคคลนั้นพึงจับอสรพิษที่คออันรุ่งโรจน์อยู่ด้วยพิษของตน มีเดชร้ายแรง ด้วยเดชแห่งพิษนั้นเหมือนกันนั้นแหละ ซึ่งเที่ยวไปอยู่ประดุจกองไฟ ฉะนั้น.
เจ้าโปริสาทนั้นทูลพระมหาสัตว์ว่า ข้าแต่พระสหาย พระองค์เป็นเหมือนพาพิษที่ร้ายแรง ใครจักกินพระองค์ด้วยประการฉะนี้ แล้วใคร่จะสดับคาถา จึงทูลพระมหาสัตว์ แม้จะถูกพระมหาสัตว์ตรัสห้ามว่า พระองค์. ไม่ใช่ภาชนะของคาถาที่หาโทษมิได้เห็นปานนี้ เพื่อจะให้เกิดความเคารพในธรรม ดำริว่า ตนในชมพูทวีปทั้งสิ้น ชื่อว่าเป็นบัณฑิตเช่นกับท่านสุตโสมนี้ไม่มี เธอพ้นจากมือเราไปแล้ว ได้สดับคาถาเหล่านั้น ทำสักการะแก่ธรรมกถึกแล้ว ยังเอามัจจุติดหน้าผากกลับมาอีกได้ พระคาถาจักสำเร็จประโยชน์อย่างศักดิ์สิทธิ์ แล้วเกิดความเคารพในการฟังธรรมหนักขึ้น เมื่อจะทูลอ้อนวอนพระมหาสัตว์ จึงได้กล่าวคาถาว่า
นรชนได้ฟังธรรมย่อมรู้จักบุญและบาป ใจของ ข้าพเจ้าได้ฟังคาถาจะยินดีในธรรมได้บ้าง.
คาถานั้นมีอธิบายว่า ข้าแต่สหายสุตโสม ธรรมดาว่า นรชนทั้งหลายได้สดับธรรมแล้ว ย่อมรู้จักบุญบ้าง บาปบ้าง แม้ใจของข้าพเจ้าได้ฟังคาถานั้นแล้ว จะพึงยินดีในธรรมคือกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการได้บ้างเป็นแน่.
ลำดับนั้น พระมหาสัตว์ทรงดำริว่า บัดนี้เจ้าโปริสาทต้องการจะฟังธรรม เราจะแสดงดังนี้แล้ว ตรัสว่า ดูก่อนสหาย ถ้าเช่นนั้นท่านจงตั้งใจสดับให้ดี ครั้นเตือนเจ้าโปริสาทให้เงี่ยโสตสดับแล้ว ตรัสสรรเสริญพระคาถาอย่างเดียวกันกับที่นันทพราหมณ์กล่าวแล้ว เมื่อพวกเทวดาในชั้นกามาวจรทั้ง๖ ให้สาธุการเสียงโกลาหลเป็นอันเดียวกัน ทรงแสดงธรรมแก่เจ้าโปริสาทตรัสพระคาถาว่า
ดูก่อนมหาราช การสมาคมกับสัตบุรุษคราว เดียวเท่านั้น การสมาคมนั้น ย่อมรักษาผู้สมาคมนั้น การสมาคมกับอสัตบุรุษแม้มากครั้ง ก็รักษาไม่ได้ พึงคบกับสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ เพราะรู้สัทธรรมของสัตบุรุษ ย่อมมีความเจริญไม่มี ความเสื่อม. ราชรถที่เขาทำให้วิจิตรเป็นอย่างดี ยังคร่ำคร่า ได้แล แม่สรีระก็เข้าถึงความชราได้เหมือนกัน ส่วน ธรรมของสัตบุรุษ ย่อมไม่เข้าถึงความชรา สัตบุรุษ สัตบุรุษด้วยกันนั่นแลย่อมรู้กันได้. ฟ้าและแผ่นดินไกลกัน ฝั่งข้างโน้นของมหา สมุทร เขาก็กล่าวว่าไกลกัน ดูก่อนพระราชา ธรรม ของสัตบุรุษและของอสัตบุรุษ ท่านก็กล่าวว่าไกลกัน ยิ่งกว่านั้นอีก.
เมื่อเจ้าโปริสาทคิดอยู่ว่า คาถาทีพระโพธิสัตว์ตรัสนั้น เป็นประหนึ่งว่าพระสัพพัญญูพุทธเจ้าตรัสแล้ว เพราะตรัสไว้ไพเราะ ทั้งพระองค์เป็นบัณฑิตด้วย สรีระทั้งสิ้นก็เต็มไปด้วยปีติ มีวรรณะ ๕ ประการ เธอได้เป็นผู้มีจิตอ่อนในพระโพธิสัตว์ สำคัญพระโพธิสัตว์เป็นดุจพระชนกผู้ประทานเศวตฉัตร ฉะนั้น เธอดำริว่า เราไม่เห็นเงินทองอะไร ๆ ที่จะพึงถวายพระเจ้าสุตโสมได้ แต่เราจะถวายพระพรคาถาละพร แล้วกล่าวคาถาว่า
ข้าแต่พระสหาย ผู้เป็นจอมประชาชน คาถา เหล่านี้มีประโยชน์ มีพยัญชนะดี พระองค์ตรัสไพเราะ ข้าพเจ้าได้สดับแล้วเพลิดเพลินปลื้มใจ ชื่นชม อิ่มใจ ข้าพเจ้าขอถวายพระพร ๔ อย่างแด่พระองค์.
ในคาถานั้น คำว่า เพลิดเพลิน ได้แก่ เกิดความเพลิดเพลินขึ้นแล้ว. คำว่า ปลื้มใจ ชื่นใจ อิ่มใจ นอกนี้ก็เป็นคำอธิบายขยายความของคำว่าเพลิดเพลินนั่นแล แท้จริงคำทั้ง ๔ คำนี้ ก็คือเป็นคำที่แสดงถึงอาการร่าเริงยินดีนั่นเอง.
ลำดับนั้น พระมหาสัตว์ตรัสว่า ท่านจักให้พรอะไร เมื่อจะตรัสรุกรานเจ้าโปริสาทได้ตรัสพระคาถาว่า
ดูก่อนพระสหายผู้มีธรรมอันลามก พระองค์ไม่ รู้สึกถึงความตายของพระองค์ ไม่รู้สึกถึงสิ่งที่เป็น ประโยชน์และหาประโยชน์มิได้ ทั้งนรกและสวรรค์ เป็นผู้ติดอยู่ในรส ตั้งอยู่ในทุจริต จักให้พรอะไร. ข้าพเจ้าพึงบอกพระองค์ว่า จงให้พร แม่พระองค์ ให้พรแล้ว จะกลับไม่ให้ก็ได้ ความทะเลาะวิวาทนี้ อยู่ในอำนาจของพระองค์ ใครจะเข้ามาเป็นบัณฑิต วินิจฉัยชี้ขาดได้.
ในคาถานั้น บทว่า โย อธิบายว่า พระองค์ไม่รู้สึก คือไม่รู้ถึงความตายแม้ของพระองค์เองว่า ตัวเรานี้ก็มีความตายเป็นธรรมดา จึงได้ประกอบกรรมอันลามกอย่างเดียว. บทว่า หิตาหิตํ ความว่า พระองค์ไม่รู้จักว่ากรรมนี้เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่เรา กรรมนี้หามีประโยชน์ไม่ กรรมนี้จักนำไปสู่นรก กรรมนี้จักน่าไปสู่สวรรค์. บทว่า รเส ได้แก่ ในรสแห่งเนื้อมนุษย์. บทว่า วชฺชํ แปลว่า พึงกล่าว. บทว่า อวากเรยฺย ความว่า พระองค์ให้พรด้วยวาจา แม้ข้าพเจ้ากล่าวอยู่ว่า พระองค์จงให้พรนั้นแก่ข้าพเจ้าพระองค์ จะกลับไม่ให้เสียก็ได้. บทว่า อุปพฺพเชยฺย ความว่า ใครจะมาเป็นบัณฑิตวินิจฉัยการทะเลาะนี้ได้.
ลำดับนั้น เจ้าโปริสาทดำริว่า ท่านสุตโสมนี้ไม่เชื่อเรา เราจะให้เธอเธอให้ได้ แล้วกล่าวคาถาว่า
คนเราให้พรใดแล้วจะกลับไม่ให้ ไม่ควรให้พร นั้น ดูก่อนสหาย ขอให้พระองค์จงทรงมั่นพระทัย รับพรเถิด แม้ชีวิตของหม่อมฉันก็จะสละถวายได้.
คำว่า จงทรงมั่นพระทัย ในคาถานั้น หมายความว่า จงมีพระทัยอันแน่วแน่มั่นคงเถิด.
ครั้งนั้น พระมหาสัตว์ทรงพระดำริว่า เจ้าโปริสาทกล้าพูดหนักอยู่เธอจักทำตามถ้อยคำของเรา เราจักรับพร แต่เราจักขอพรว่า ท่านอย่ากินเนื้อมนุษย์เป็นข้อแรก เธอจักลำบากเกินไป เราจักรับพร ๓ อย่างอื่นก่อนภายหลังจึงรับพรข้อนี้ แล้วตรัสพระคาถาว่า
พระอริยะกับพระอริยะ ย่อมมีศักดิ์ศรีเสมอกัน ผู้มีปัญญากับผู้มีปัญญา ย่อมมีศักดิศรีเสมอกัน ข้าพเจ้า พึงเห็นท่านเป็นผู้หาโรคมิได้ตลอดร้อยปี นี้เป็นพรข้อ ที่หนึ่ง หม่อนฉันปรารถนา.
ในคาถานั้น คำว่า อริยะ หมายถึงความประเสริฐด้วยมรรยาท. คำว่าศักดิ์ศรี หมายถึงศักดิธรรม คือ มิตรธรรม. คำว่า ผู้มีปัญญา หมายถึงผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยความรู้. คำว่า เสมอกัน คือย่อมเปรียบเทียบกันได้ เหมือนน้ำคงคากับน้ำยมุนา ฉะนั้น จริงอยู่ สัตว์ทั้งหลายย่อมเปรียบเทียบกันได้โดยธาตุ. คำว่า พึงเห็นท่าน อธิบายว่า พระเจ้าสุตโสมทรงทำเป็นเหมือนปรารถนาให้เจ้าโปริสาทมีชีวิตยืนยาว จึงขอพรคือชีวิตอันประเสริฐข้อแรกก่อน จริงอยู่ธรรมดาว่านักปราชญ์ไม่ควรจะพูดว่าท่านจงให้ชีวิตแก่เรา เจ้าโปริสาทฟังคำนั้น คิดว่า เจ้าสุตโสมปรารถนาความไม่มีโรคแก่เราผู้เดียว จึงกล่าวอย่างนี้.
ส่วนเจ้าโปริสาทได้ฟังคำนั้น มีใจชื่นบานว่า เจ้าสุตโสมนี้ยังปรารถนาความเป็นอยู่ของเรา ผู้เป็นมหาโจร กำจัดตนออกจากอิสรภาพ ใคร่จะกินเนื้ออยู่ ณ บัดนี้ ผู้กระทำความพินาศใหญ่อย่างนี้ ท่านต้องการประโยชน์แก่เราน่าสรรเสริญยิ่งนัก เมื่อจะถวายพระพรยอมตามที่พระมหาสัตว์ตรัสลวงแล้วรับพรอยู่นั้น จึงกล่าวคาถาว่า
อริยะกับอริยะ ย่อมมีศักดิ์ศรีเสมอกัน ผู้มีปัญญา กับผู้มีปัญญาย่อมมีศักดิ์ศรีเสมอกัน พระองค์พึงเห็น หม่อมฉันผู้หาโรคมิได้ตลอดร้อยปี หม่อมฉันขอถวาย พระพรข้อต้นนี้ตามประสงค์แล. คำว่า พร ในคาถานั้น หมายถึงพรข้อที่หนึ่งในบรรดาพร ๔ ประการ ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์จึงตรัสต่อไปว่า พระเจ้าแผ่นดินผู้เป็นกษัตริย์ ได้นามบัญญัติว่า มุทธาภิสิตเหล่าใดในชมพูทวีปนี้ พระองค์อย่ากิน พระเจ้าแผ่นดินเหล่านั้น นี่เป็นพรข้อที่สอง หม่อมฉัน ปรารถนา.
คำว่า ได้นามบัญญัติ ในคาถานั้น อธิบายว่า ผู้มีพระนามาภิไธยอันกระทำแล้วว่า มุทธาภิสิต ดังนี้ เพราะทรงอภิเษกบนพระเศียรเกล้า. คำว่าพระเจ้าแผ่นดินเหล่านั้น อธิบายว่า พระองค์อย่าได้เสวยกษัตริย์ที่ได้รับมูรธาภิเษกเหล่านั้นเลย.
พระมหาสัตว์เมื่อจะทรงรับพรข้อที่สอง ได้ทรงรับพร คือชีวิตของพวกกษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์ด้วยประการฉะนี้ แม้เจ้าโปริสาทเมื่อจะถวายพระพรแด่พระโพธิสัตว์นั้น จึงกล่าวคาถาว่า
พระเจ้าแผ่นดินผู้เป็นกษัตริย์ ได้นามบัญญัติว่า มุทธาภิสิตเหล่าใดในชมพูทวีปนี้ หม่อมฉันจะไม่กิน พระเจ้าแผ่นดินเหล่านั้น นี้เป็นพระพรข้อที่สอง หม่อมฉันยอมถวาย.
มีคำถามสอดเข้ามาว่า กษัตริย์เหล่านั้นได้ยินพระสุรเสียงของสองกษัตริย์ทั่วกันหรือไม่ ? ตอบว่า ไม่ได้ยินทั่วกันหมด พระเจ้าโปริสาทก่อไฟห่างออกไป เพราะกลัวเปลวควันจะเป็นอันตรายต่อต้นไม้ พระมหาสัตว์ประทับนั่งตรัสกับเจ้าโปริสาทในระหว่างกองไฟกับต้นไม้ เพราะฉะนั้น กษัตริย์เหล่านั้นจึงไม่ได้ยินทั้งหมด ได้ยินว่า ครั้งหนึ่ง กษัตริย์เหล่านั้นตรัสปลอบกันว่า พระเจ้าสุตโสมจักทรงทรมานเจ้าโปริสาทในบัดนี้ อย่ากลัวไปเลย ในขณะนั้น พระมหาสัตว์ตรัสคาถานี้ว่า
กษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์ ที่ถูกพระองค์จับร้อย พระหัตถ์ไว้ มีพระพักตร์นองด้วยพระอัสสุชลกันแสง อยู่นั้น ขอพระองค์จงปล่อยให้กลับไปสู่แคว้นของ ตนๆ นี้เป็นพรข้อที่สาม หม่อมฉันปรารถนา.
คำว่า ร้อยเอ็ด ในคาถานั้น หมายถึงจำนวนเกินร้อย. คำว่า ที่ถูกพระองค์จับไว้ คือที่พระองค์ได้จับไว้แล้ว. คำว่า ร้อยพระหัตถ์ไว้ คือจับร้อยไว้ที่ฝ่ามือ.
เมื่อพระมหาสัตว์เจ้าทรงรับพรข้อที่สาม ได้ทรงรับพรคือขอให้มอบแคว้นของตน ๆ แก่กษัตริย์เหล่านั้นด้วยประการฉะนี้. มีคำถามสอดเข้ามาว่าทรงรับพรนี้เพราะเหตุไร ? ตอบว่า เจ้าโปริสาทแม้จะไม่กิน แต่ก็อาจจะให้กษัตริย์ทั้งหมดอยู่เป็นทาสในป่านั้นก็เป็นได้ หรืออาจจะฆ่าทิ้งเสียก็ได้ หรืออาจจะนำไปจำหน่ายเสีย ณ ชนบทก็เป็นได้ เพราะฉะนั้น พระมหาสัตว์จึงทรงรับพร คือขอให้มอบแคว้นของตน ๆ แก่กษัตริย์เหล่านั้น ส่วนเจ้าโปริสาทเมื่อจะถวายพระพรแด่พระมหาสัตว์ จึงได้กล่าวคาถาว่า
กษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์ ที่หม่อมฉันร้อยพระหัตถ์ ไว้ พระพักตร์นองด้วยพระอัสสุชลกันแสงอยู่นั้น หม่อมฉันจะปล่อยให้กลับไปสู่แคว้นของตน ๆ นี้เป็น พระพรข้อที่สาม หม่อมฉันยอมถวาย. ครั้นเมื่อพระโพธิสัตว์จะทรงรับพรข้อที่สี่ จึงได้ตรัสพระคาถานี้ว่า รัฐมณฑลของพระองค์เป็นช่อง เพราะนรชน เป็นอันมาก หวาดเสียวเพราะภัย หนีเข้าที่ซ่อนเร้น ขอพระองค์จงเว้นจากเนื้อมนุษย์เสียเถิด นี้เป็นพรข้อ ที่สี่ หม่อนฉันปรารถนา.
ในคาถานั้นมีอรรถาธิบายว่า แคว้นของพระองค์ที่อยู่กันเป็นปึกแผ่นกลายเป็นช่อง เพราะบ้านเป็นต้นตั้งอยู่ในแคว้นนั้น ๆ ต้องทิ้งบ้านช่องแตกกระจายไป. บทว่า พฺยถิตา ภยา หิ ความว่า นรชนทั้งหลายหวาดเสียวเพราะความกลัวท่านว่า เจ้าโปริสาทจักมาในบัดนี้. บทว่า เลณมนุปฺปวิฏฺา ความว่า พากันอุ้มลูกจูงหลาน หนีเข้าไปหาที่ซ่อนเร้นมีชัฏหญ้าเป็นต้น. บทว่า มนุสฺสมํสํ ความว่า ขอพระองค์ละเว้นเนื้อมนุษย์ ซึ่งเป็นของปฏิกูลน่าเกลียด มีกลิ่นเหม็นเสียเถิด คือจงเว้นขาดจากเนื้อมนุษย์เสียเถิด.
เมื่อพระโพธิสัตว์ตรัสอย่างนี้แล้ว เจ้าโปริสาทปรบมือหัวเราะทูลว่าพระสหายสุตโสมพูดถึงเรื่องนี้ละหรือ พระพรนี้เท่ากับชีวิต หม่อมฉันจักถวายแด่พระองค์อย่างไรได้ ถ้าพระองค์ใคร่จะรับ จงรับพรอย่างอื่นเถิด แล้วกล่าวคาถาว่า
นั่นเป็นอาหารที่ชอบใจของหม่อมฉันมานานแล้ว หม่อมฉันเข้าป่าก็เพราะเหตุอาหารนี้ หม่อมฉันจะพึง งดอาหารนี้เสียอย่างไร ขอพระองค์จงทรงเลือกพระพร ที่สี่อย่างอื่นเถิด.
คำว่า ป่า ในคาถานั้น หมายความว่า หม่อมฉันยอมสละราชสมบัติแล้วเข้าสู่ป่านี้.
ลำดับนั้น พระมหาสัตว์จึงตรัสว่า พระองค์กล่าวว่าไม่อาจงดได้เพราะเป็นของรักอย่างยิ่ง ก็ผู้ใดทำบาปเพราะเหตุของรัก ผู้นี้เป็นอันธพาลแล้วตรัสพระคาถาว่า
ดูก่อนพระองค์ผู้เป็นจอมประชาชน คนเช่น พระองค์มัวคิดอยู่ว่า นี้เป็นที่รักของเรา ทำตนให้เห็น ห่างจากความดี จะไม่ได้ประสบสิ่งที่รักทั้งหลาย ตน แลประเสริฐที่สุด ประเสริฐอย่างยอดเยี่ยมทีเดียว เพราะคนมีตนอบรมแล้ว ภายหลังจะพึงได้สิ่งที่รัก ทั้งหลาย.
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๖๒ หน้า ๖๓๙ – เล่ม ๖๓ หน้า ๑ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
อสีตินิบาตชาดก ๗๙ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๗๙ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Kasmā tuvaṃ rasaka edisāni karosi kammāni sudāruṇāni hanāsi itthī purise ca muḷho maṃsassa hetu ādū dhanassa kāraṇā.
Na attahetu na dhanassa kāraṇā na puttadārassa sahāyañātinaṃ bhattā ca me bhagavā bhūmipālo so khādati maṃsaṃ bhadante edisaṃ.
Sace tuvaṃ bhatturatthe payutto karosi kammāni sudāruṇāni pātova antepuraṃ pāpuṇitvā lapeyyāsi me rājino sammukhe taṃ.
Tathā karissāmi ahaṃ bhadante yathā tuvaṃ 1- bhāsasi kāḷahatthi pātova antepuraṃ pāpuṇitvā @Footnote: 1 Sī. yameva tvaṃ. Vakkhāmi te rājino sammukhe taṃ.
|319.1| Tato ratyā vivasane 1- suriyassuggamanaṃ 2- pati kāḷo rasakamādāya rājānaṃ upasaṅkami upasaṅkamitvā 3- rājānaṃ idaṃ vacanamabravi. |319.2| Saccaṃ kira mahārāja rasako pesito tayā hanati itthīpurise tuvaṃ maṃsāni khādasi.
Evameva tathā kāḷa rasako pesito mayā mama atthaṃ karontassa kimetaṃ paribhāsasi.
|321.1| Ānando sabbamacchānaṃ khāditvā rasagiddhimā parikkhīṇāya parisāya attānaṃ khādiyā mato. |321.2| Evaṃ pamatto rasagārave rato 4- bālo yadī āyati nāvabujjhasi vidhamma putte caji ñātake ca parivattiya attānaññeva 5- khādati. |321.3| Idaṃ te sutvāna vigetu 6- chando mā bhakkhayi 7- rāja manussamaṃsaṃ mā tvaṃ imaṃ kevalaṃ vārijova dvipadādhipa suññamakāsi raṭṭhaṃ.
Sujāto nāma nāmena oraso tassa atrajo jambūpesiṃ aladdhāna mato so tassa saṅkhaye @Footnote: 1 Ma. vivasāne . 2 Ma. sūriyuggamanaṃ . 3 Ma. upasaṅkamma . 4 Ma. ratto. @ 5 Sī. Yu. attānameva . 6 Sī. Yu. vihetu . 7 Sī. Yu. mā bhakkhasī. Evameva ahaṃ kāḷa bhutvā bhakkhaṃ rasuttamaṃ aladdhā mānusaṃ maṃsaṃ maññe hessāmi 1- jīvitaṃ.
Māṇava abhirūposi kule jātosi sotthiye na tvaṃ arahasi tāta abhakkhaṃ bhakkhayetave.
Rasānaññataraṃ etaṃ kasmā maṃ tvaṃ nivāraye sohaṃ tattha gamissāmi yattha lacchāmi edisaṃ. Sovāhaṃ nippatissāmi na te vacchāmi santike assa me dassanena tvaṃ nābhinandasi brāhmaṇa.
Addhā aññepi dāyāde putte lacchāma māṇava tvañca jamma vinassassu yattha pattaṃ na taṃ suṇe.
Evameva tuvaṃ rāja dipadinda suṇohi me pabbājissanti 2- taṃ raṭṭhā soṇḍaṃ māṇavakaṃ yathā.
|327.1| Sujāto nāma nāmena bhāvitattāna sāvako accharaṃ kāmayantova na so bhuñji na so pivi. |327.2| Kusaggenudakamādāya 3- samudde udakaṃ mine evaṃ mānusikā kāmā dibbakāmāna santike. |327.3| Evameva ahaṃ kāḷa bhutvā bhakkhaṃ rasuttamaṃ aladdhā mānusaṃ maṃsaṃ maññe hessāmi 5- jīvitaṃ.
|328.1| Yathāpi te dhataraṭṭhā haṃsā vehāyasaṅgamā ayuttaparibhogena 4- sabbe abbhatthataṃ gatā. @Footnote: 1-5 Ma. hissāmi . 2 Ma. pabbājessanti . 3 Sī. Yu. kusagge udakamādāya. @ 4 Ma. abhuttaparibhogena. |328.2| Evameva tuvaṃ rāja dipadinda suṇohi me abhakkhaṃ rāja bhakkhesi tasmā pabbājissanti 1- taṃ.
Tiṭṭhāhīti mayā vutto so tvaṃ gacchasi pammukho aṭṭhito tvaṃ ṭhitomhīti lapasi brahmacārini idaṃ te samaṇāyuttaṃ asiñca me maññasi kaṅkhapattaṃ 2- .
|330.1| Ṭhitohamasmi sadhammesu rāja na nāmagottaṃ parivattayāmi corañca loke aṭhitaṃ vadanti āpāyikaṃ nerayikaṃ ito cutaṃ. |330.2| Sace tvaṃ saddahasi 3- rāja sutaṃ gaṇhāhi khattiyaṃ 4- tena yaññaṃ yajitvāna evaṃ saggaṃ gamissasi.
Kismiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi atha kena atthena idhānupatto akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ kimicchasi demi tayajja patthitaṃ.
Gāthā catasso dharaṇīmahissara sugambhīratthavarā sāgarūpamā taveva atthāya idhāgatosmi suṇohi gāthā paramatthasañhitā.
|333.1| Na ve rudanti matimanto sapaññā @Footnote: 1 Ma. pabbājayanti . 2 Ma. kaṅkapattaṃ . 3 Sī. Yu. sacepi sahasi . 4. Ma. khattiya. Bahussutā ye bahuṭhānacintino dīpaṃ hi etaṃ paramaṃ narānaṃ yaṃ paṇḍitā sokanudā bhavanti. |333.2| Attāna ñātī udāhu puttadāraṃ dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ kimeva tvaṃ sutasomānutappe korabyaseṭṭha vacanaṃ suṇoma te.
|334.1| Na cāhamattānamanutthunāmi na puttadāraṃ na dhanaṃ na raṭṭhaṃ satañca dhammo carito purāṇo taṃ saṅgaraṃ 1- brāhmaṇassānutappe. |334.2| Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya saccānurakkhī punarāvajissaṃ.
|335.1| Na vāhametaṃ abhisaddahāmi sukhī naro maccumukhā pamutto amittahatthaṃ punarāvajeyya korabyaseṭṭha na hi maṃ upesi. |335.2| Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā @Footnote: 1 Ma. saṅkaraṃ. ito paraṃ īdisameva. Gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī madhuraṃ piyaṃ jīvitaṃ laddha rāja kuto tuvaṃ ehisi me sakāsaṃ.
|336.1| Mataṃ vareyya parisuddhasīlo na jīvitaṃ garahito pāpadhammo na hi taṃ naraṃ tāyate 1- duggatībhi yassāpi hetu alikaṃ bhaṇeyya. |336.2| Sacepi vāto girimāvaheyya cando ca suriyo ca chamā pateyyuṃ sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ na tvevāhaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.
Nabhaṃ phaleyya udadhi visusse 2- saṃvatteyya 3- bhūtadharā vasundharā siluccayo meru samūlamuppateyya 4- na tvevāhaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.
Asiñca sattiñca parāmasāmi sapathaṃpi te samma ahaṃ karomi tayā pamutto anaṇo bhavitvā saccānurakkhī punarāvajissaṃ.
Yo te kato saṅgaro brāhmaṇena @Footnote: 1 Ma. tāyati . 2 Ma. udadhīpi susse . 3 Ma. saṃvaṭṭaye . 4 Ma. -muppate. Raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya saccānurakkhī punarāvajassu.
Yo me kato saṅgaro brāhmaṇena raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya saccānurakkhī punarāvajissaṃ.
Mutto ca so porisādassa hatthā gantvāna taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca suṇomi 1- gāthāyo satārahāyo yā me sutā assu hitāya brahme.
|342.1| Sakideva sutasoma sabbhi hoti 2- samāgamo sā naṃ saṅgati pāleti nāsabbhi bahu saṅgamo. |342.2| Sabbhireva samāsetha sabbhi kubbetha santhavaṃ sataṃ saddhammamaññāya seyyo hoti na pāpiyo. |342.3| Jīranti ve rājarathā sucittā atho sarīrampi jaraṃ upeti satañca dhammo na jaraṃ upeti santo have sabbhi pavedayanti. |342.4| Nabhañca dūre paṭhavī ca dūre @Footnote: 1 Ma. suṇoma . 2 Yu. hotu. Pāraṃ samuddassa tadāhu dūre tato have dūrataraṃ vadanti satañca dhammo asatañca rāja.
Sāhassiyā 1- imā gāthā nayimā 2- gāthā satārahā cattāri tvaṃ sahassāni khippaṃ gaṇhāhi brāhmaṇa.
Āsītiyā nāvutiyā ca gāthā satārahā cāpi bhaveyyu 3- gāthā paccattameva sutasoma jānāhi sāhassiyā nāma kā atthi gāthā.
|345.1| Icchāmi vohaṃ sutavuḍḍhimattano santo mamaṃ sappurisā bhajeyyuṃ ahaṃ savantīhi mahodadhīva na hi tāta tappāmi subhāsitena. |345.2| Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṃ dahanto na tappati sāgarova nadīhi evaṃpi te paṇḍitā rājaseṭṭha sutvā na tappanti subhāsitena. |345.3| Sakassa dāsassa yadā suṇomi gāthaṃ ahaṃ atthavatiṃ 4- janinda tameva sakkacca nisāmayāmi @Footnote: 1 Sī. Yu. sahassiyo . 2 Ma. nahimā gāthā . 3 Ma. bhaveyya . 4 Sī. Yu. gāthā ahaṃ @atthavatī. Na hi tāta dhammesu mamatthi titti.
Idante raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ kiṃ kāmahetu paribhāsase 1- maṃ gacchāmahaṃ porisādassa ñante 2- .
Attānurakkhāya bhavanti hete hatthārohā rathikā pattikā ca assārohā ye ca dhanuggahāse senaṃ payuñjāma hanāma sattuṃ.
Sudukkaraṃ porisādo akāsi jīvaṃ gahetvāna avassajī maṃ taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto dubbhe ahaṃ tassa kathaṃ janinda.
Vanditvā so pitaraṃ mātarañca anusāsetvā negamañca balañca saccavādī saccānurakkhamāno agamāsi so yattha porisādo.
Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya @Footnote: 1 Ma. ...sasimaṃ . 2 Ma. ñatte. Sī. Yu. kante. Saccānurakkhī punarāgatosmi yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda.
Na hāyate khādituṃ 1- mayhaṃ pacchā citakā ayaṃ tāva sadhūmakā 2- ca niddhūmake pacitaṃ sādhu pakkaṃ suṇoma gāthāyo satārahāyo.
|352.1| Adhammiko tvaṃ purisādakāsi raṭṭhā ca bhaṭṭho udarassa hetu dhammañcimā abhivadanti gāthā dhammo adhammo ca kuhiṃ sameti. |352.2| Adhammikassa luddassa niccaṃ lohitapāṇino natthi saccaṃ kuto dhammo kiṃ sutena karissasi.
Yo maṃsahetu migavaṃ careyya yo vā hane purisamattahetu ubhopi te pecca samā bhavanti kasmā no adhammikaṃ brūsi maṃ tvaṃ.
Pañca pañca na khā bhakkhā khattiyena pajānatā abhakkhaṃ rāja bhakkhesi tasmā adhammiko tuvaṃ.
Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī @Footnote: 1 Ma. khāditaṃ . 2 Ma. sadhūmikāva. Amittahatthaṃ punarāgatosi na khatyadhamme kusalosi rāja.
Ye khatyadhamme kusalā bhavanti pāyena te nerayikā bhavanti tasmā ahaṃ khatyadhammaṃ 1- pahāya saccānurakkhī punarāgatosmi yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda.
Pāsādavāsā paṭhavīgavassā kāmitthiyo kāsikacandanañca sabbaṃ tahiṃ labhasi 2- sāmitāya saccena kiṃ passati ānisaṃsaṃ.
Yekecime atthi rasā paṭhabyā saccaṃ tesaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca taranti jātimaraṇassa pāraṃ.
Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī amittahatthaṃ punarāgatosi nahi nūna te maraṇabhayaṃ janinda alīnacitto casi 3- saccavādī. @Footnote: 1 Ma. khattadhammaṃ . 2 Yu. labbhati . 3 Ma. asi.
|360.1| Katā me kalyāṇā anekarūpā yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. |360.2| Katā me kalyāṇā anekarūpā yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda 1- maṃ porisāda. |360.3| Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. |360.4| Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda. |360.5| Ñātīsu mittesu katūpakāro 2- dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. @Footnote: 1 Ma. ada. ito paraṃ īdisameva . 2 Ma. katā me kārā. ito paraṃ īdisameva. |360.6| Ñātīsu mittesu katūpakāro dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda. |360.7| Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ santappitā samaṇabrāhmaṇā ca visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. |360.8| Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ santappitā samaṇabrāhmaṇā ca anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda.
Visaṃ pajānaṃ puriso adeyya āsīvisaṃ jalitaṃ uggatejaṃ muddhāpi tassa viphaleyya 1- sattadhā yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya.
Sutvā dhammaṃ vijānanti narā kalyāṇapāpakaṃ api gāthā suṇitvāna dhamme me ramate mano.
|363.1| Sakideva mahārāja 2- sabbhi hoti samāgamo sā naṃ saṅgati pāleti nāsabbhi bahu saṅgamo. @Footnote: 1 Sī. Yu. vipateyya . 2 Sī. Yu. sutasoma. |363.2| Sabbhireva samāsetha sabbhi kubbetha santhavaṃ sataṃ saddhammamaññāya seyyo hoti na pāpīyo. |363.3| Jīranti ve rājarathā sucittā atho sarīraṃpi jaraṃ upeti satañca dhammo na jaraṃ upeti santo have sabbhi pavedayanti. |363.4| Nabhañca dūre paṭhavī ca dūre pāraṃ samuddassa tadāhu dūre tato have dūrataraṃ vadanti satañca dhammo asatañca rāja.
Gāthā imā atthavatī subyañjanā subhāsitā tuyha janinda sutvā ānandi vitto sumano patīto cattāri te samma vare dadāmi.
|365.1| Yo nattano maraṇaṃ bujjhase 2- tuvaṃ hitāhitaṃ vinipātañca saggaṃ giddho rase duccarite niviṭṭho kiṃ tvaṃ varaṃ dassasi pāpadhamma. |365.2| Ahañca taṃ dehi varanti vajjaṃ tvañcāpi datvāna avākareyya @Footnote: 1 Ma. bujjhasi. Sandiṭṭhikaṃ kalahamimaṃ vivādaṃ ko paṇḍito jānamupabbajeyya.
Na taṃ varaṃ arahati jantu dātuṃ yaṃ vāpi datvāna avākareyya varassu samma avikampamāno pāṇaṃ cajitvānapi dassameva.
Ariyassa ariyena sameti sakkhi 1- paññassa paññāṇavatā sameti passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ etaṃ varānaṃ paṭhamaṃ varāmi.
Ariyassa ariyena sameti sakkhi 1- paññassa paññāṇavatā sameti passesi maṃ vassasataṃ arogaṃ evaṃ varānaṃ paṭhamaṃ dadāmi.
Ye khattiyāse idha bhūmipālā muddhābhisittā katanāmadheyyā na tādise bhūmipatī adesi etaṃ varānaṃ dutiyaṃ varāmi.
Ye khattiyāse idha bhūmipālā muddhābhisittā katanāmadheyyā @Footnote: 1 Ma. sakhyaṃ. Na tādise bhūmipatī ademi etaṃ varānaṃ dutiyaṃ dadāmi.
Parosataṃ khattiyā te gahītā talāvutā assumukhā rudantā sake te raṭṭhe paṭipādayāhi etaṃ varānaṃ tatiyaṃ varāmi.
Parosataṃ khattiyā me gahītā talāvutā assumukhā rudantā sake te raṭṭhe paṭipādayāmi 1- etaṃ varānaṃ tatiyaṃ dadāmi.
Chiddaṃ te raṭṭhaṃ byathitā 2- bhayā hi puthū narā leṇamanuppaviṭṭhā manussamaṃsaṃ viramāhi rāja etaṃ varānaṃ catutthaṃ varāmi.
Addhā hi so bhakkho mamaṃ manāpo etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho sohaṃ kathaṃ etto upārameyyaṃ aññaṃ varānaṃ catutthaṃ varassu.
Na ve piyaṃ meti janinda tādiso attaṃ niraṅkatva 3- piyāni sevati @Footnote: 1 Sī. sakena raṭṭhe paṭipādayāmi te . 2 Sī. byathitaṃ. Yu. byādhitaṃ. @ 3 Ma. niraṅkacca. Attāva seyyo paramāva 1- seyyo labbhā piyā ocitattena pacchā.
Piyaṃ me mānusaṃ maṃsaṃ sutasoma vijānahi namhi sakko nivāretuṃ aññaṃ tuvaṃ samma varaṃ varassu.
|377.1| Yo ve piyaṃ meti piyānurakkhī attaṃ niraṅkatva 2- piyāni sevati soṇḍova pitvā visamissathālaṃ 3- teneva so hoti dukkhī parattha. |377.2| Yo cīdha saṅkhāya piyāni hitvā kicchenapi sevati ariyadhamme dukkhitova pitvāna yathosadhāni teneva so hoti sukhī parattha.
Ohāyahaṃ pitaraṃ mātarañca manāpike kāmaguṇepi 4- pañca etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho tante varaṃ kintimahaṃ dadāmi.
Na paṇḍitā diguṇamāhu vākyaṃ saccappaṭiññāva bhavanti santo varassu samma iti maṃ avoca iccābravī tvaṃ na hi te sameti. @Footnote: 1 Ma. ca . 2 Ma. niraṅkacca . 3 Ma. visamissapānaṃ . 4 Ma. manāpiye kāmaguṇe ca.
Apuññalābhaṃ ayasaṃ akittiṃ pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ kilesaṃ manussamaṃsassa bhavo 1- upāgā tante varaṃ kintimahaṃ dadeyyaṃ.
Na taṃ varaṃ arahati jantu dātuṃ yaṃ vāpi datvā na avākareyya varassu samma avikampamāno pāṇaṃ cajitvānapi dassameva.
|382.1| Pāṇaṃ cajanti satānesa dhammo 2- saccappaṭiññāva bhavanti santo datvā varaṃ khippamavākarohi etena sampajja surājaseṭṭha. |382.2| Caje dhanaṃ 3- aṅgavarassa hetu aṅgaṃ caje jīvitaṃ rakkhamāno aṅgaṃ dhanaṃ jīvitañcāpi sabbaṃ caje naro dhammamanussaranto.
Yasmā hi dhammaṃ puriso vijaññā ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo tañhissa dīpañca parāyanañca @Footnote: 1 Ma. kate . 2 Ma. pāṇaṃ cajanti santo nāpi dhammaṃ . 3 Sī. dhanaṃ caje. Na tena mettiṃ jirayetha pañño.
Addhā hi so bhakkho mama manāpo etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ etaṃpi te samma varaṃ dadāmi.
Satthā ca me hosi sakhā ca mesi vacanaṃpi te samma ahaṃ akāsiṃ tvaṃpi me samma karohi vākyaṃ ubhopi gantvāna pamocayāma.
Satthā ca te homi sakhā ca tyamhi vacanaṃpi me samma tuvaṃ akāsi ahaṃpi te samma karomi vākyaṃ ubhopi gantvāna pamocayāma.
Kammāsapādena viheṭhitattha talāvutā assumukhā rudantā na jātu dubbhetha imassa rañño saccappaṭiññaṃ me paṭisuṇātha.
Kammāsapādena viheṭhitamhā talāvutā assumukhā rudantā na jātu dubbhema imassa rañño Saccappaṭiññaṃ te paṭisuṇoma.
Yathā pitā vā athavāpi mātā anukampakā atthakāmā pajānaṃ evampi 1- vo hotu ayañca rājā tumhe ca vo hotha yatheva puttā.
Yathā pitā vā athavāpi mātā anukampakā atthakāmā pajānaṃ evampi 1- no hotu ayañca rājā mayampi hessāma yatheva puttā.
|391.1| Catuppadaṃ sakuṇañcāpi maṃsaṃ sūdehi randhaṃ sukataṃ suniṭṭhitaṃ sudhaṃva indo paribhuñjiyāno hitvā katheko ramasī araññe. |391.2| Tā khattiyā vellivilākamajjhā alaṅkatā samparivārayitvā indaṃva devesu pamodayiṃsu hitvā katheko ramasī araññe. |391.3| Tambūpadhāne bahugoṇakamhi subhamhi 2- sabbassayanamhilaṅkate sayanassa 3- majjhamhi sukhaṃ sayitvā @Footnote: 1 Ma. evameva . 2 Sī. Yu. sucimhi . 3 Ma. seyyassa. Hitvā katheko ramasī araññe. |391.4| Pāṇissaraṃ kumbhathūnaṃ nisīde 1- athopi ve nippurisaṃpi tūriyaṃ bahuṃ sugītañca suvāditañca hitvā katheko ramasī araññe. |391.5| Uyyāna sampannapahūtamālyaṃ migājinūpetapuraṃ 2- surammaṃ hayehi nāgehi rathehupetaṃ hitvā katheko ramasī araññe.
|392.1| Kāḷapakkhe yathā cando hāyateva suve suve kāḷapakkhūpamo rāja asataṃ hoti samāgamo. |392.2| Yathāhaṃ rasakamāgamma sūdaṃ kāpurisādhamaṃ 3- akāsiṃ pāpakaṃ dhammaṃ yena gacchāmi duggatiṃ. |392.3| Sukkapakkhe yathā cando vaḍḍhateva suve suve sukkapakkhūpamo rāja sataṃ hoti samāgamo. |392.4| Yathāhaṃ tuvamāgamma sutasoma vijānahi kāhāmi kusalaṃ kammaṃ yena gacchāmi suggatiṃ. |392.5| Thale yathā vāri janinda vuṭṭhaṃ anaddhaneyyaṃ na ciraṭṭhitīkaṃ @Footnote: 1 nissivetipi . 2 Sī. Yu. migācirūpetapūraṃ . 3 Sī. Yu. sūdakaṃ purisādhamaṃ. Evaṃ me hoti asataṃ samāgamo anaddhaneyyo udakaṃ thaleva. |392.6| Sare yathā vāri janinda vuṭṭhaṃ ciraṭṭhitīkaṃ naravīraseṭṭha evaṃpi me 1- hoti sataṃ samāgamo ciraṭṭhitīko udakaṃ sareva. |392.7| Abyāyiko hoti sataṃ samāgamo yāvampi tiṭṭheyya tatheva hoti khippaṃ hi veti asataṃ samāgamo tasmā sataṃ dhammo asabbhi ārakā.
|393.1| Na so rājā yo ajeyyaṃ jināti na so sakhā yo sakhāraṃ jināti na sā bhariyā yā patino na vibheti na te puttā ye na bharanti jiṇṇaṃ. |393.2| Na sā sabhā yattha na santi santo na te santo ye na bhaṇanti dhammaṃ rāgañca dosañca pahāya mohaṃ dhammaṃ bhaṇantāva bhavanti santo. |393.3| Nābhāsamānaṃ jānanti missaṃ bālehi paṇḍitaṃ bhāsamānañca jānanti desentaṃ amataṃpadaṃ. @Footnote: 1 Ma. ve. |393.4| Bhāsaye jotaye dhammaṃ paggaṇhe isinaṃ dhajaṃ subhāsitaddhajā isayo dhammo hi isinaṃ dhajoti sutasomajātakaṃ pañcamaṃ. -------- Tassuddānaṃ. Sumukho pana haṃsavaro ca mahā sudhabhojaniko ca paro pavaro sakuṇāladijādhipativhayano sutasomavaruttamasavhayano. Asītinipātaṃ niṭṭhitaṃ.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๘ ข้อ ๓๑๕
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๘