มหาสุตโสมชาดก
ว่าด้วยพระเจ้าสุตโสมทรงทรมานพระยาโปริสาท
เล่มที่ ๒๘ · ข้อ ๓๑๕ · บรรทัด ๒๒๕๘ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๙ จาก ๑๐
เรื่องเล่า
พระมหาสัตว์ทรงรับปฏิญญาของกษัตริย์เหล่านั้นอย่างนี้แล้ว ทรงเรียกเจ้าโปริสาท ตรัสว่า จงมาเถิดสหาย จงมาปลดปล่อยกษัตริย์เหล่านี้เถิดเจ้าโปริสาทจับดาบตัดเชือกที่ผูกพระราชาองค์หนึ่งแล้ว พระราชานั้นอดอาหารได้รับทุกขเวทนามาถึง ๗ วันแล้ว สลบล้มลง ณ ภาคพื้น พร้อมกับความขาดแห่งเชือกที่ผูก พระมหาสัตว์ทอดพระเนตรเห็นดังนั้น มีความกรุณา ตรัสว่าดูก่อนสหายโปริสาท ท่านอย่าตัดอย่างนั้นเลย คราวนี้เราทั้งสองจะจับพระราชาองค์หนึ่งไว้ให้มั่น ทำเธอไว้ ณ เบื้องอกแล้วจึงตัดเชือกที่ผูก เมื่อเจ้าโปริสาทตัดเชือกด้วยพระขรรค์ พระมหาสัตว์รับพระราชานั้นให้นอน ณ พระอุระเพราะพระองค์ทรงสมบูรณ์ด้วยพระกำลัง ประคองให้นอนลง ณ ภาคพื้นด้วยพระหฤทัย ประกอบไปด้วยเมตตา คล้ายกับประคองบุตรที่เกิดแต่อกฉะนั้น ทรงประคองพระราชาเหล่านั้น ทุกพระองค์ ให้นอนลงบนภาคพื้นอย่างนี้แล้ว ทรงชะแผล ค่อย ๆ ดึงเชือกออก ดุจดึงด้ายเส้นน้อยออกจากหูของเด็ก ฉะนั้น ล้างหนองและเลือดแล้ว ทำแผลให้จนสะอาด ตรัสว่าดูก่อนสหายโปริสาท ท่านจงฝนเปลือกไม้นี้ที่หินแล้วนำเอามา ครั้นให้นำมาแล้ว จึงทรงตั้งสัตย์อธิษฐาน ทาที่ฝ่าพระหัตถ์ของกษัตริย์เหล่านั้น แผลนั้นหายในขณะนั้นทันที เจ้าโปริสาทเอาข้าวสารมาต้มเป็นน้ำใส ๆ แม้กษัตริย์ทั้งสองนั้น ได้ให้กษัตริย์ ๑๐๑ พระองค์ได้ดื่มน้ำข้าวต้มแล้ว.
เมื่อพระโพธิสัตว์ และเจ้าโปริสาทให้กษัตริย์เหล่านั้นอิ่มหนำทั่วทุกพระองค์ ดังนี้แล้ว ก็พอพระอาทิตย์อัสดงคต แม้วันรุ่งขึ้นก็ให้ดื่มอย่างนั้นทั้งในเวลาเช้าเวลาเที่ยงและเวลาเย็น วันที่ ๓ ให้ดื่มยาคูมีเมล็ดปฏิบัติอย่างนี้จนกษัตริย์เหล่านั้นหาโรคมิได้ ครั้งนั้น พระมหากษัตริย์ตรัสถามกษัตริย์เหล่านั้นว่า พวกท่านอาจจะกลับไปได้หรือยัง เมื่อกษัตริย์เหล่านั้นกราบทูลว่าไปได้. ตรัสว่า ดูก่อนสหายโปริสาท เชิญเสด็จเถิด เราทั้งหลายจงกลับไปยังแคว้นของตนเถิด. เจ้าโปริสาทได้สดับดังนั้น ก็ร้องไห้ฟุบอยู่แทบบาทยุคลของพระมหาสัตว์ทูลว่า พระสหายจงพาพระราชาทั้งหลายเสด็จไปเถิด หม่อมฉันจะกินรากไม้ผลไม้อยู่ในป่านี้. พระมหาสัตว์ตรัสว่า สหายจักทำอะไรในป่านี้แคว้นของพระองค์น่ารื่นรมย์ จงเสด็จไปเสวยราชสมบัติ ณ พระนครพาราณสีนั้นเถิดนะ. เจ้าโปริสาททูลว่า พระสหายตรัสอะไร หม่อมฉันไม่อาจไปในพระนครพาราณสี เพราะชาวพระนครทั้งหมด เป็นศัตรูของหม่อมฉัน จักด่าบริภาษหม่อมฉันว่า กินมารดาของเขา กินบิดาของเขา ดังนี้เป็นต้นแล้วจักพากันจับหม่อมฉันโดยตั้งข้อหาว่า เป็นโจร จักปลงชีวิตหม่อมฉันด้วยท่อนไม้หรือก้อนดิน ไม้ ค้อน หอก หรือขวาน ส่วนหม่อมฉันรับศีลในสำนักของพระองค์แล้ว หย่อมฉันไม่อาจจะฆ่าเขา แม้เพราะเหตุแห่งชีวิตเพราะฉะนั้น หม่อมฉันจึงไม่ไป หม่อมฉันเมื่อเว้นจากเนื้อมนุษย์เสียแล้วจักเป็นอยู่นานสักเท่าไร คราวนี้การเห็นพระองค์ของหม่อมฉันไม่มีอีก. เจ้าโปริสาทกล่าวดังนี้แล้ว ก็ร้องไห้ทูลว่า เชิญพระองค์เสด็จเถิด. ครั้งนั้นพระมหาสัตว์ทรงลูบหลังเจ้าโปริสาท ตรัสว่า พระสหายโปริสาทเอ๋ย หม่อมฉันชื่อสุตโสม คนหยาบช้าสาหัสเช่นพระองค์ยังฝึกได้ คนชาวพระนครพาราณสีจะเป็นไรไปเล่า หม่อมฉันจักให้พระองค์เสด็จเป็นพระราชา ในพระนครพาราณสีนั้นอีก เมื่อไม่อาจสามารถ ก็จักแบ่งราชสมบัติของหม่อมฉันออกเป็นสองส่วน ถวายพระองค์ส่วนหนึ่ง เมื่อเจ้าโปริสาททูลว่า แม้ในพระนครของพระองค์ ศัตรูของหม่อมฉันก็ยังมีอยู่เหมือนกัน แล้วทรงดำริว่า เจ้าโปริสาทนี้ทำตามถ้อยคำของเรา นับว่าเราทำกิจที่คนอื่นทำได้ยากนัก เราจะให้เธออยู่ในพระราชอิสริยยศตามเดิม โดยอุบายวิธีบางอย่าง เมื่อจะทรงพรรณนาถึงสมบัติของพระนคร เพื่อปลอบโยนเจ้าโปริสาทให้เกิดความพอใจ จึงได้ตรัสพระคาถาว่า
พระองค์เคยเสวยพระกระยาหารอันโอชารส ล้วนแต่เนื้อสัตว์ ๔ เท้า และนกอันพวกห้องเครื่องผู้ ฉลาดปรุงทำให้สุกเป็นอย่างดี ดุจท้าวโกสีย์จอมเทวดา เสวยสุธาโภชน์ ฉะนั้น ไฉนจะทิ้งไว้ ชอบใจอยู่ ในป่าแต่พระองค์เดียว. นางกษัตริย์ล้วนแต่เอวบางร่างเล็กสะโอดสะอง ประดับประดาด้วยผ้าและเครื่องอาภรณ์ชั้นดี เคย แวดล้อมบำเรอพระองค์ให้ชื่นบาน ดุจเทพอัปสร แวดล้อมพระอินทร์ ณ เมืองสวรรค์ ไฉนจะทิ้งไว้ ชอบใจอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียว. พระแท่นที่บรรทมพนักแดง โดยมากปูลาดด้วย ผ้าโกเชาว์ ล้วนลาดด้วยเครื่องลาดที่งดงาม ประดับ ด้วยเครื่องอลังการน่าตระการตา พระองค์เคยบรรทม เป็นสุข ในท่ามกลางพระแท่นที่บรรทมเช่นนั้น ไฉน จะทิ้งไว้เล่า ชอบใจอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียว. เวลาพลบค่ำ มีการฟ้อนรำส่งสำเนียงเสียงตะโพน สำทับ ดนตรีรับประสานเสียง ล้วนแต่สตรีไม่มีบุรุษ เจือปน การขับการประโคมก็ล้วนแต่ไพเราะเสนาะ โสต ไฉนจะทิ้งไว้ ชอบใจอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียว. พระราชอุทยานนานว่า มิคาชินวัน บริบูรณ์ด้วย บุปผชาตินานาพรรณ พระนครนั้นประกอบด้วย พระราชอุทยานเช่นนี้ น่ายินดีเพลิดเพลินเจริญใจ ทั้ง มั่งคั่งด้วยม้า รถ คชสาร ไฉนจะทิ้งไว้เล่า ชอบใจ อยู่ในป่าแต่พระองค์เดียว.
ในคาถานั้น คำว่า ปรุงทำให้สุกเป็นอันดี คือ กระทำอย่างดีโดยประการต่าง ๆ. บทว่า สุนิฏฺิตํ ความว่า ทำให้สำเร็จด้วยดีด้วยการประกอบเครื่องต่าง ๆ ชนิด. คำว่า ไฉนจะทิ้งไว้ ชอบใจอยู่ในป่าแต่พระองค์เดียวอธิบายว่า พระองค์เสวยรากไม้และผลไม้เป็นต้น จักชอบอย่างไร ดูก่อนมหาราช ขอเชิญเสด็จเถิด เราทั้งสองจักไปด้วยกัน. คำว่า เอวบางร่างเล็กสะโอดสะอง อธิบายว่า มีรัศมีดุจกองทองแท่งที่กำลังร้อน และมีเอวบางร่างสูงโปร่ง. คำว่า ในเมืองสวรรค์ อธิบายว่า ในกาลก่อนพวกนางกษัตริย์แวดล้อม ทำให้ชื่นบานอยู่ในเมืองพาราณสี อันเป็นสถานที่น่ารื่นรมย์ดุจเทพอัปสรแวดล้อมพระอินทร์ในเทวโลก ฉะนั้น ไฉนพระองค์จึงจะทิ้งพวกนางกษัตริย์เหล่านั้นเสียแล้วจักกระทำอะไรอยู่ในป่านี้ ดูก่อนสหาย เชิญเสด็จกลับเถิด เราทั้งสองจะไปด้วยกัน. คำว่า พนักแดง คือ พระแท่นที่บรรทมมีพนักเป็นสีแดง. คำว่าพระแท่นที่บรรทม หมายถึงพระแท่นบรรทมที่ปูลาดไว้ด้วยเครื่องลาดทั้งหมด. คำว่า ประดับ อธิบายว่า พระองค์เคยบรรทมบนพระแท่นนั้นซึ่งประกอบด้วยเครื่องอลังการน่าตระการตา แสดงถึงชั้นเป็นอันมาก. คำว่าเป็นสุข อธิบายว่า พระองค์เคยบรรทมเป็นสุข ในท่ามกลางพระแท่นที่บรรทมเช่นนั้น บัดนี้ไฉนจักยินดีในป่าเล่า ดูก่อนสหาย ขอเชิญท่านเสด็จเถิดเราทั้งสองจะไปด้วยกัน . คำว่า เวลาพลบค่ำ หมายถึงในกาลเป็นส่วนแห่งกลางคืน. คำว่า ทิ้งไว้ คือทั้งสมบัติเห็นปานนี้. คำว่า อุทยานบริบูรณ์ด้วยบุปผชาติต่าง ๆ พรรณ อธิบายว่า ดูก่อนมหาราช พระราชอุทยานของพระองค์ สมบูรณ์ด้วยดอกไม้ต่าง ๆ ชนิด. คำว่า น่ายินดี อธิบายว่าพระราชอุทยานนั้นมีนามว่า มิคาชินวัน เป็นสถานที่น่าเพลิดเพลิน น่ายินดีสมกับชื่อ. คำว่า ทิ้ง อธิบายว่า ทิ้งนครอันน่าเพลิดเพลินเจริญใจเห็นปานนี้ไปได้.
พระมหาสัตว์ตรัสอย่างนี้แล้ว หวังพระทัยว่า ไฉนเจ้าโปริสาทจะนึกถึงรสของเครื่องอุปโภคบริโภคที่เคยเสวย จะพึงเกิดความอยากที่จะกลับไปสู่พระนคร จึงตรัสประโลมด้วยโภชนะเป็นข้อต้น ด้วยอำนาจกิเลสเป็นที่สองด้วยที่บรรทมเป็นที่สาม ด้วยการเต้นรำการขับร้อง และการประโคมเป็นที่สี่ด้วยพระราชอุทยานและพระนครเป็นที่ ๕ ครั้นตรัสประโลมเช่นนี้แล้ว ตรัสต่อไปว่า ดูก่อนมหาราช เชิญเสด็จเถิด เราจะพาพระองค์ไปดำรงราชย์ในพระนครพาราณสีแล้ว ภายหลังจึงจะไปสู่แคว้นของเรา ถ้าจะได้ได้ราชสมบัติในพระนครพาราณสี จักถวายราชสมบัติของหม่อมฉันแก่พระองค์ครึ่งหนึ่งประโยชน์อะไรของพระองค์ด้วยการอยู่ป่า จงทำตามถ้อยคำของเราเถิด เจ้าโปริสาทได้สดับถ้อยคำของพระมหาสัตว์เกิดความอยากที่จะกลับไปสู่พระนครดำริว่า ท่านสุตโสมทรงพระกรุณาปรารถนาความเจริญแก่เรา ตั้งเราไว้ในกัลยาณธรรมแล้ว บัดนี้ยังตรัสว่า จักสถาปนาในอิสริยยศตามเดิมอีก และพระองค์ก็อาจสถาปนาได้ด้วย เราควรจะไปกับพระองค์ ประโยชน์อะไรของเราด้วยการอยู่ในป่า ได้มีจิตชื่นบานประสงค์จะพรรณนามิตรธรรมอิงคุณของพระมหาสัตว์ จึงกราบทูลว่า พระสหายสุตโสม อะไร ๆ ที่จะดียิ่งไปกว่าการคบหากัลยาณมิตรไม่มี อะไร ๆ ที่จะลามกยิ่งไปกว่าการคบบาปมิตรไม่มีเลยแล้วกล่าวคาถาว่า
พระจันทร์ในวันข้างแรมย่อมเสื่อมลงทุกวัน ๆ ฉันใด การคบอสัตบุรุษ ย่อมเป็นเหมือนวันข้างแรม ฉะนั้นแหละ พระราชา. หม่อมฉันก็เหมือนกัน อาศัย เจ้าคนครัวผู้ทำกับข้าว เป็นคนลามกเลวทราม ได้ทำ บาปกรรมอันเป็นทางจะไปสู่ทุคติ. พระจันทร์ในวันข้างขึ้น ย่อมเจริญขึ้นทุกวัน ๆ ฉันใด การคบสัตบุรุษ ย่อมเป็นเหมือนวันข้างขึ้น ฉันนั้นแหละ พระราชา. หม่อมฉันก็เหมือนกัน ขอ ท่านสุตโสมจงทราบว่าอาศัยพระองค์ จักได้ทำกุศลกรรมอันเป็นทางที่จะไปสู่สุคติ. ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมประชาชน น้ำตกในที่ ดอน ย่อมไม่คงที่ ไม่อยู่ได้นานฉันใด แม้การคบ อสัตบุรุษของหม่อมฉันก็เหมือนกัน ไม่คงที่เหมือนน้ำ ในที่ดอน ฉะนั้น. ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นนระที่กล้าหาญ อย่างประเสริฐสุด น้ำตกในสระ ย่อมอยู่ได้นานฉันใด การคบสัตบุรุษของหม่อมฉัน ก็เหมือนกัน ย่อมตั้งอยู่ ได้นานเหมือนน้ำในสระฉะนั้น. การคบสัตบุรุษเป็นคุณไม่เสื่อมทราม ย่อมเป็น อยู่อย่างนั้นแม้ตลอดเวลาที่ชีวิตตั้งอยู่ ส่วนการคบ อสัตบุรุษย่อมเสื่อมเร็ว เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษกับธรรมของอสัตบุรุษ จงไกลกันแล.
ในคาถานั้น คำว่า ทุกวัน ๆ คือในวันหนึ่งๆ. คำว่า ไม่อยู่ได้นานคือไม่ควรที่จะอยู่นานได้. คำว่า สระ หมายถึงสมุทร. คำว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นนระที่กล้าหาญอย่างประเสริฐสุด คือ ผู้ประเสริฐสุดกว่านรชน. คำว่าเหมือนน้ำในสระ คือเหมือนน้ำที่ตกลงในสมุทร. คำว่า ไม่เสื่อมทรามคือไม่ทรุดโทรม. คำว่า แม้ตลอดเวลาที่ชีวิตตั้งอยู่ อธิบายว่า ชีวิตยังตั้งอยู่ตลอดกาลเพียงใด การคบสัตบุรุษก็ย่อมเป็นอยู่ตลอดกาลเพียงนั้น ความเป็นมิตรไมตรีกับพวกสัตบุรุษไม่มีเสื่อมเลย.
เจ้าโปริสาทพรรณนาถึงคุณของพระมหาสัตว์ ๗ คาถา ด้วยประการฉะนี้ พระมหาสัตว์ได้ทรงพาเจ้าโปริสาทและพระราชา ๑๐๑ พระองค์เสด็จไปถึงปัจจันตคาม ชาวบ้านนั้นเห็นพระมหาสัตว์แล้ว ไปแจ้งความที่เมือง. พวกอำมาตย์ได้พาหมู่พลนิกายไปเฝ้ารับ พระมหาสัตว์ได้เสด็จไปยังพระนครพาราณสีด้วยบริวารนั้น ในระหว่างทางพวกชาวชนบทถวายเครื่องบรรณาการแล้วตามเสด็จ พระมหาสัตว์ได้มีบริวารมาก เสด็จถึงพระนครพาราณสีกับบริวารนั้น เวลานั้นพระโอรสของพระเจ้าโปริสาทเป็นพระราชา ท่านกาฬหัตถียังคงเป็นเสนาบดีอยู่เช่นเดิม ชาวเมืองกราบทูลพระราชาว่า ขอเดชะ ได้ยินว่าพระเจ้าสุตโสมทรงทรมานเจ้าโปริสาทได้แล้ว กำลังพาเสด็จมาในพระนครนี้พวกข้าพระองค์จักไม่ให้เข้าพระนครดังนี้ แล้วรีบปิดประตูพระนคร จับอาวุธอยู่พร้อมกัน พระมหาสัตว์ทรงทราบว่าเขาปิดประตู จึงพักเจ้าโปริสาทและพระราชา ๑๐๑ พระองค์ไว้ เสด็จเข้าไปใกล้ประตูกับอำมาตย์ ๒-๓ คน ตรัสว่าเราคือมหาราชชื่อว่าสุตโสม จงเปิดประตู. พวกราชบุรุษไปกราบทูลพระราชาพระราชาตรัสว่า พระเจ้าสุตโสมมหาราชเป็นบัณฑิต เป็นพระเจ้าทรงธรรมตั้งอยู่ในศีล ภัยไม่มีแก่พวกเราอย่างแน่นอน แล้วรับสั่งให้เปิดประตูพระนครทันที. พระมหาสัตว์เสด็จเข้าพระนคร พระราชาและท่านกาฬหัตถีเสนาบดีไปรับเสด็จพระมหาสัตว์ นำเสด็จขึ้นปราสาท พระมหาสัตว์ประทับ ณ พระราชอาสน์แล้ว รับสั่งให้หาพระอัครมเหสี และพวกอำมาตย์ของเจ้าโปริสาทมาแล้ว ตรัสว่า ดูก่อนท่านกาฬหัตถี เหตุไรจึงไม่ให้พระราชาเข้าพระนครท่านกาฬหัตถีกราบทูลว่า เมื่อท้าวเธอทรงราชย์ได้กินเนื้อมนุษย์ในพระนครนี้เป็นจำนวนมากคน ทรงการทำกรรมที่กษัตริย์ไม่สมควรทำเลย ได้ทำช่องในชมพูทวีปทั้งสิ้น ท้าวเธอมีธรรมอันลามกเช่นนี้ เพราะเหตุนั้น เขาจึงไม่ให้พระองค์เข้าพระนคร. พระมหาสัตว์ตรัสว่า บัดนี้พวกท่านอย่าวิตกเลยว่าเธอจักทำเช่นนั้นอีก เราทรมานเธอให้ตั้งอยู่ในศีลแล้ว เธอจักไม่เบียดเบียนใคร ๆแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ภัยแต่เธอไม่มีแก่พวกท่าน ท่านทั้งหลายอย่าทำอย่างนี้ขึ้นชื่อว่าบุตรและธิดาต้องปฏิบัติมารดาและบิดา ท่านที่เลี้ยงมารดาบิดานั่นแหละจะไปสวรรค์ คนที่ไม่เลี้ยงมารดาบิดาจะไปนรก.
พระมหาสัตว์ประทานพระโอวาทแก่พระราชโอรสผู้ประทับนั่ง ณอาสนะต่ำอย่างนี้แล้ว ตรัสสอนเสนาบดีว่า ดูก่อนท่านกาฬหัตถี ท่านเป็นสหายและเสวกของพระราชา แม้พระราชาก็ได้ทรงสถาปนาไว้ในตำแหน่งอันสูงศักดิ์ แม้ท่านก็ควรจะประพฤติเป็นประโยชน์แก่พระราชา แล้วประทานโอวาทแม้แก่พระเทวีว่า ดูก่อนพระเทวี แม้เธอก็มาจากเรือนตระกูล ได้รับตำแหน่งอัครมเหสีในสำนักของพระราชา ถึงความเจริญด้วยพระโอรสและพระธิดา แม้เธอก็ควรประพฤติสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่พระราชา เมื่อจะทรงแสดงธรรมให้ความนั้นถึงที่สุด จึงได้ตรัสพระคาถาว่า
พระราชาที่เอาชนะคนซึ่งไม่ควรชนะ ไม่ชื่อว่า เป็นพระราชา เพื่อนที่เอาชนะเพื่อนไม่ชื่อว่าเป็น เพื่อน ภรรยาที่ไม่กลัวเกรงสามีไม่ชื่อว่าเป็นภรรยา บุตรที่ไม่เลี้ยงมารดาบิดาผู้แก่แล้วไม่ชื่อว่าเป็นบุตร. ที่ประชุมไม่มีสัตบุรุษไม่ชื่อว่าเป็นสภา คนพูดไม่ เป็นธรรมไม่ชื่อว่าเป็นสัตบุรุษ คนที่ละราคะ โทสะ โมหะ พูดเป็นธรรมนั่นแลชื่อว่าเป็นสัตบุรุษ. บัณฑิตอยู่ปะปนกับพวกคนพาล เมื่อไม่พูด ก็รู้ ไม่ได้ว่าเป็นบัณฑิต แม้พูดก็ต้องแสดงอมตธรรม จึง จะรู้ได้ว่าเป็นบัณฑิต. พึงกล่าวธรรมให้กระจ่าง พึงยกธงของพวกฤาษี พวกฤาษีมีสุภาษิตเป็นธง ธรรมแลเป็นธงของพวก ฤาษี.
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๖๒ หน้า ๖๓๙ – เล่ม ๖๓ หน้า ๑ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
อสีตินิบาตชาดก ๗๙ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๗๙ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Kasmā tuvaṃ rasaka edisāni karosi kammāni sudāruṇāni hanāsi itthī purise ca muḷho maṃsassa hetu ādū dhanassa kāraṇā.
Na attahetu na dhanassa kāraṇā na puttadārassa sahāyañātinaṃ bhattā ca me bhagavā bhūmipālo so khādati maṃsaṃ bhadante edisaṃ.
Sace tuvaṃ bhatturatthe payutto karosi kammāni sudāruṇāni pātova antepuraṃ pāpuṇitvā lapeyyāsi me rājino sammukhe taṃ.
Tathā karissāmi ahaṃ bhadante yathā tuvaṃ 1- bhāsasi kāḷahatthi pātova antepuraṃ pāpuṇitvā @Footnote: 1 Sī. yameva tvaṃ. Vakkhāmi te rājino sammukhe taṃ.
|319.1| Tato ratyā vivasane 1- suriyassuggamanaṃ 2- pati kāḷo rasakamādāya rājānaṃ upasaṅkami upasaṅkamitvā 3- rājānaṃ idaṃ vacanamabravi. |319.2| Saccaṃ kira mahārāja rasako pesito tayā hanati itthīpurise tuvaṃ maṃsāni khādasi.
Evameva tathā kāḷa rasako pesito mayā mama atthaṃ karontassa kimetaṃ paribhāsasi.
|321.1| Ānando sabbamacchānaṃ khāditvā rasagiddhimā parikkhīṇāya parisāya attānaṃ khādiyā mato. |321.2| Evaṃ pamatto rasagārave rato 4- bālo yadī āyati nāvabujjhasi vidhamma putte caji ñātake ca parivattiya attānaññeva 5- khādati. |321.3| Idaṃ te sutvāna vigetu 6- chando mā bhakkhayi 7- rāja manussamaṃsaṃ mā tvaṃ imaṃ kevalaṃ vārijova dvipadādhipa suññamakāsi raṭṭhaṃ.
Sujāto nāma nāmena oraso tassa atrajo jambūpesiṃ aladdhāna mato so tassa saṅkhaye @Footnote: 1 Ma. vivasāne . 2 Ma. sūriyuggamanaṃ . 3 Ma. upasaṅkamma . 4 Ma. ratto. @ 5 Sī. Yu. attānameva . 6 Sī. Yu. vihetu . 7 Sī. Yu. mā bhakkhasī. Evameva ahaṃ kāḷa bhutvā bhakkhaṃ rasuttamaṃ aladdhā mānusaṃ maṃsaṃ maññe hessāmi 1- jīvitaṃ.
Māṇava abhirūposi kule jātosi sotthiye na tvaṃ arahasi tāta abhakkhaṃ bhakkhayetave.
Rasānaññataraṃ etaṃ kasmā maṃ tvaṃ nivāraye sohaṃ tattha gamissāmi yattha lacchāmi edisaṃ. Sovāhaṃ nippatissāmi na te vacchāmi santike assa me dassanena tvaṃ nābhinandasi brāhmaṇa.
Addhā aññepi dāyāde putte lacchāma māṇava tvañca jamma vinassassu yattha pattaṃ na taṃ suṇe.
Evameva tuvaṃ rāja dipadinda suṇohi me pabbājissanti 2- taṃ raṭṭhā soṇḍaṃ māṇavakaṃ yathā.
|327.1| Sujāto nāma nāmena bhāvitattāna sāvako accharaṃ kāmayantova na so bhuñji na so pivi. |327.2| Kusaggenudakamādāya 3- samudde udakaṃ mine evaṃ mānusikā kāmā dibbakāmāna santike. |327.3| Evameva ahaṃ kāḷa bhutvā bhakkhaṃ rasuttamaṃ aladdhā mānusaṃ maṃsaṃ maññe hessāmi 5- jīvitaṃ.
|328.1| Yathāpi te dhataraṭṭhā haṃsā vehāyasaṅgamā ayuttaparibhogena 4- sabbe abbhatthataṃ gatā. @Footnote: 1-5 Ma. hissāmi . 2 Ma. pabbājessanti . 3 Sī. Yu. kusagge udakamādāya. @ 4 Ma. abhuttaparibhogena. |328.2| Evameva tuvaṃ rāja dipadinda suṇohi me abhakkhaṃ rāja bhakkhesi tasmā pabbājissanti 1- taṃ.
Tiṭṭhāhīti mayā vutto so tvaṃ gacchasi pammukho aṭṭhito tvaṃ ṭhitomhīti lapasi brahmacārini idaṃ te samaṇāyuttaṃ asiñca me maññasi kaṅkhapattaṃ 2- .
|330.1| Ṭhitohamasmi sadhammesu rāja na nāmagottaṃ parivattayāmi corañca loke aṭhitaṃ vadanti āpāyikaṃ nerayikaṃ ito cutaṃ. |330.2| Sace tvaṃ saddahasi 3- rāja sutaṃ gaṇhāhi khattiyaṃ 4- tena yaññaṃ yajitvāna evaṃ saggaṃ gamissasi.
Kismiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi atha kena atthena idhānupatto akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ kimicchasi demi tayajja patthitaṃ.
Gāthā catasso dharaṇīmahissara sugambhīratthavarā sāgarūpamā taveva atthāya idhāgatosmi suṇohi gāthā paramatthasañhitā.
|333.1| Na ve rudanti matimanto sapaññā @Footnote: 1 Ma. pabbājayanti . 2 Ma. kaṅkapattaṃ . 3 Sī. Yu. sacepi sahasi . 4. Ma. khattiya. Bahussutā ye bahuṭhānacintino dīpaṃ hi etaṃ paramaṃ narānaṃ yaṃ paṇḍitā sokanudā bhavanti. |333.2| Attāna ñātī udāhu puttadāraṃ dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ kimeva tvaṃ sutasomānutappe korabyaseṭṭha vacanaṃ suṇoma te.
|334.1| Na cāhamattānamanutthunāmi na puttadāraṃ na dhanaṃ na raṭṭhaṃ satañca dhammo carito purāṇo taṃ saṅgaraṃ 1- brāhmaṇassānutappe. |334.2| Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya saccānurakkhī punarāvajissaṃ.
|335.1| Na vāhametaṃ abhisaddahāmi sukhī naro maccumukhā pamutto amittahatthaṃ punarāvajeyya korabyaseṭṭha na hi maṃ upesi. |335.2| Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā @Footnote: 1 Ma. saṅkaraṃ. ito paraṃ īdisameva. Gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī madhuraṃ piyaṃ jīvitaṃ laddha rāja kuto tuvaṃ ehisi me sakāsaṃ.
|336.1| Mataṃ vareyya parisuddhasīlo na jīvitaṃ garahito pāpadhammo na hi taṃ naraṃ tāyate 1- duggatībhi yassāpi hetu alikaṃ bhaṇeyya. |336.2| Sacepi vāto girimāvaheyya cando ca suriyo ca chamā pateyyuṃ sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ na tvevāhaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.
Nabhaṃ phaleyya udadhi visusse 2- saṃvatteyya 3- bhūtadharā vasundharā siluccayo meru samūlamuppateyya 4- na tvevāhaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.
Asiñca sattiñca parāmasāmi sapathaṃpi te samma ahaṃ karomi tayā pamutto anaṇo bhavitvā saccānurakkhī punarāvajissaṃ.
Yo te kato saṅgaro brāhmaṇena @Footnote: 1 Ma. tāyati . 2 Ma. udadhīpi susse . 3 Ma. saṃvaṭṭaye . 4 Ma. -muppate. Raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya saccānurakkhī punarāvajassu.
Yo me kato saṅgaro brāhmaṇena raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya saccānurakkhī punarāvajissaṃ.
Mutto ca so porisādassa hatthā gantvāna taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca suṇomi 1- gāthāyo satārahāyo yā me sutā assu hitāya brahme.
|342.1| Sakideva sutasoma sabbhi hoti 2- samāgamo sā naṃ saṅgati pāleti nāsabbhi bahu saṅgamo. |342.2| Sabbhireva samāsetha sabbhi kubbetha santhavaṃ sataṃ saddhammamaññāya seyyo hoti na pāpiyo. |342.3| Jīranti ve rājarathā sucittā atho sarīrampi jaraṃ upeti satañca dhammo na jaraṃ upeti santo have sabbhi pavedayanti. |342.4| Nabhañca dūre paṭhavī ca dūre @Footnote: 1 Ma. suṇoma . 2 Yu. hotu. Pāraṃ samuddassa tadāhu dūre tato have dūrataraṃ vadanti satañca dhammo asatañca rāja.
Sāhassiyā 1- imā gāthā nayimā 2- gāthā satārahā cattāri tvaṃ sahassāni khippaṃ gaṇhāhi brāhmaṇa.
Āsītiyā nāvutiyā ca gāthā satārahā cāpi bhaveyyu 3- gāthā paccattameva sutasoma jānāhi sāhassiyā nāma kā atthi gāthā.
|345.1| Icchāmi vohaṃ sutavuḍḍhimattano santo mamaṃ sappurisā bhajeyyuṃ ahaṃ savantīhi mahodadhīva na hi tāta tappāmi subhāsitena. |345.2| Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṃ dahanto na tappati sāgarova nadīhi evaṃpi te paṇḍitā rājaseṭṭha sutvā na tappanti subhāsitena. |345.3| Sakassa dāsassa yadā suṇomi gāthaṃ ahaṃ atthavatiṃ 4- janinda tameva sakkacca nisāmayāmi @Footnote: 1 Sī. Yu. sahassiyo . 2 Ma. nahimā gāthā . 3 Ma. bhaveyya . 4 Sī. Yu. gāthā ahaṃ @atthavatī. Na hi tāta dhammesu mamatthi titti.
Idante raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ kiṃ kāmahetu paribhāsase 1- maṃ gacchāmahaṃ porisādassa ñante 2- .
Attānurakkhāya bhavanti hete hatthārohā rathikā pattikā ca assārohā ye ca dhanuggahāse senaṃ payuñjāma hanāma sattuṃ.
Sudukkaraṃ porisādo akāsi jīvaṃ gahetvāna avassajī maṃ taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto dubbhe ahaṃ tassa kathaṃ janinda.
Vanditvā so pitaraṃ mātarañca anusāsetvā negamañca balañca saccavādī saccānurakkhamāno agamāsi so yattha porisādo.
Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena raṭṭhe sake issariye ṭhitena taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasampadāya @Footnote: 1 Ma. ...sasimaṃ . 2 Ma. ñatte. Sī. Yu. kante. Saccānurakkhī punarāgatosmi yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda.
Na hāyate khādituṃ 1- mayhaṃ pacchā citakā ayaṃ tāva sadhūmakā 2- ca niddhūmake pacitaṃ sādhu pakkaṃ suṇoma gāthāyo satārahāyo.
|352.1| Adhammiko tvaṃ purisādakāsi raṭṭhā ca bhaṭṭho udarassa hetu dhammañcimā abhivadanti gāthā dhammo adhammo ca kuhiṃ sameti. |352.2| Adhammikassa luddassa niccaṃ lohitapāṇino natthi saccaṃ kuto dhammo kiṃ sutena karissasi.
Yo maṃsahetu migavaṃ careyya yo vā hane purisamattahetu ubhopi te pecca samā bhavanti kasmā no adhammikaṃ brūsi maṃ tvaṃ.
Pañca pañca na khā bhakkhā khattiyena pajānatā abhakkhaṃ rāja bhakkhesi tasmā adhammiko tuvaṃ.
Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī @Footnote: 1 Ma. khāditaṃ . 2 Ma. sadhūmikāva. Amittahatthaṃ punarāgatosi na khatyadhamme kusalosi rāja.
Ye khatyadhamme kusalā bhavanti pāyena te nerayikā bhavanti tasmā ahaṃ khatyadhammaṃ 1- pahāya saccānurakkhī punarāgatosmi yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda.
Pāsādavāsā paṭhavīgavassā kāmitthiyo kāsikacandanañca sabbaṃ tahiṃ labhasi 2- sāmitāya saccena kiṃ passati ānisaṃsaṃ.
Yekecime atthi rasā paṭhabyā saccaṃ tesaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca taranti jātimaraṇassa pāraṃ.
Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī amittahatthaṃ punarāgatosi nahi nūna te maraṇabhayaṃ janinda alīnacitto casi 3- saccavādī. @Footnote: 1 Ma. khattadhammaṃ . 2 Yu. labbhati . 3 Ma. asi.
|360.1| Katā me kalyāṇā anekarūpā yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. |360.2| Katā me kalyāṇā anekarūpā yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda 1- maṃ porisāda. |360.3| Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. |360.4| Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda. |360.5| Ñātīsu mittesu katūpakāro 2- dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. @Footnote: 1 Ma. ada. ito paraṃ īdisameva . 2 Ma. katā me kārā. ito paraṃ īdisameva. |360.6| Ñātīsu mittesu katūpakāro dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda. |360.7| Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ santappitā samaṇabrāhmaṇā ca visodhito paralokassa maggo dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. |360.8| Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ santappitā samaṇabrāhmaṇā ca anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisāda.
Visaṃ pajānaṃ puriso adeyya āsīvisaṃ jalitaṃ uggatejaṃ muddhāpi tassa viphaleyya 1- sattadhā yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya.
Sutvā dhammaṃ vijānanti narā kalyāṇapāpakaṃ api gāthā suṇitvāna dhamme me ramate mano.
|363.1| Sakideva mahārāja 2- sabbhi hoti samāgamo sā naṃ saṅgati pāleti nāsabbhi bahu saṅgamo. @Footnote: 1 Sī. Yu. vipateyya . 2 Sī. Yu. sutasoma. |363.2| Sabbhireva samāsetha sabbhi kubbetha santhavaṃ sataṃ saddhammamaññāya seyyo hoti na pāpīyo. |363.3| Jīranti ve rājarathā sucittā atho sarīraṃpi jaraṃ upeti satañca dhammo na jaraṃ upeti santo have sabbhi pavedayanti. |363.4| Nabhañca dūre paṭhavī ca dūre pāraṃ samuddassa tadāhu dūre tato have dūrataraṃ vadanti satañca dhammo asatañca rāja.
Gāthā imā atthavatī subyañjanā subhāsitā tuyha janinda sutvā ānandi vitto sumano patīto cattāri te samma vare dadāmi.
|365.1| Yo nattano maraṇaṃ bujjhase 2- tuvaṃ hitāhitaṃ vinipātañca saggaṃ giddho rase duccarite niviṭṭho kiṃ tvaṃ varaṃ dassasi pāpadhamma. |365.2| Ahañca taṃ dehi varanti vajjaṃ tvañcāpi datvāna avākareyya @Footnote: 1 Ma. bujjhasi. Sandiṭṭhikaṃ kalahamimaṃ vivādaṃ ko paṇḍito jānamupabbajeyya.
Na taṃ varaṃ arahati jantu dātuṃ yaṃ vāpi datvāna avākareyya varassu samma avikampamāno pāṇaṃ cajitvānapi dassameva.
Ariyassa ariyena sameti sakkhi 1- paññassa paññāṇavatā sameti passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ etaṃ varānaṃ paṭhamaṃ varāmi.
Ariyassa ariyena sameti sakkhi 1- paññassa paññāṇavatā sameti passesi maṃ vassasataṃ arogaṃ evaṃ varānaṃ paṭhamaṃ dadāmi.
Ye khattiyāse idha bhūmipālā muddhābhisittā katanāmadheyyā na tādise bhūmipatī adesi etaṃ varānaṃ dutiyaṃ varāmi.
Ye khattiyāse idha bhūmipālā muddhābhisittā katanāmadheyyā @Footnote: 1 Ma. sakhyaṃ. Na tādise bhūmipatī ademi etaṃ varānaṃ dutiyaṃ dadāmi.
Parosataṃ khattiyā te gahītā talāvutā assumukhā rudantā sake te raṭṭhe paṭipādayāhi etaṃ varānaṃ tatiyaṃ varāmi.
Parosataṃ khattiyā me gahītā talāvutā assumukhā rudantā sake te raṭṭhe paṭipādayāmi 1- etaṃ varānaṃ tatiyaṃ dadāmi.
Chiddaṃ te raṭṭhaṃ byathitā 2- bhayā hi puthū narā leṇamanuppaviṭṭhā manussamaṃsaṃ viramāhi rāja etaṃ varānaṃ catutthaṃ varāmi.
Addhā hi so bhakkho mamaṃ manāpo etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho sohaṃ kathaṃ etto upārameyyaṃ aññaṃ varānaṃ catutthaṃ varassu.
Na ve piyaṃ meti janinda tādiso attaṃ niraṅkatva 3- piyāni sevati @Footnote: 1 Sī. sakena raṭṭhe paṭipādayāmi te . 2 Sī. byathitaṃ. Yu. byādhitaṃ. @ 3 Ma. niraṅkacca. Attāva seyyo paramāva 1- seyyo labbhā piyā ocitattena pacchā.
Piyaṃ me mānusaṃ maṃsaṃ sutasoma vijānahi namhi sakko nivāretuṃ aññaṃ tuvaṃ samma varaṃ varassu.
|377.1| Yo ve piyaṃ meti piyānurakkhī attaṃ niraṅkatva 2- piyāni sevati soṇḍova pitvā visamissathālaṃ 3- teneva so hoti dukkhī parattha. |377.2| Yo cīdha saṅkhāya piyāni hitvā kicchenapi sevati ariyadhamme dukkhitova pitvāna yathosadhāni teneva so hoti sukhī parattha.
Ohāyahaṃ pitaraṃ mātarañca manāpike kāmaguṇepi 4- pañca etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho tante varaṃ kintimahaṃ dadāmi.
Na paṇḍitā diguṇamāhu vākyaṃ saccappaṭiññāva bhavanti santo varassu samma iti maṃ avoca iccābravī tvaṃ na hi te sameti. @Footnote: 1 Ma. ca . 2 Ma. niraṅkacca . 3 Ma. visamissapānaṃ . 4 Ma. manāpiye kāmaguṇe ca.
Apuññalābhaṃ ayasaṃ akittiṃ pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ kilesaṃ manussamaṃsassa bhavo 1- upāgā tante varaṃ kintimahaṃ dadeyyaṃ.
Na taṃ varaṃ arahati jantu dātuṃ yaṃ vāpi datvā na avākareyya varassu samma avikampamāno pāṇaṃ cajitvānapi dassameva.
|382.1| Pāṇaṃ cajanti satānesa dhammo 2- saccappaṭiññāva bhavanti santo datvā varaṃ khippamavākarohi etena sampajja surājaseṭṭha. |382.2| Caje dhanaṃ 3- aṅgavarassa hetu aṅgaṃ caje jīvitaṃ rakkhamāno aṅgaṃ dhanaṃ jīvitañcāpi sabbaṃ caje naro dhammamanussaranto.
Yasmā hi dhammaṃ puriso vijaññā ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo tañhissa dīpañca parāyanañca @Footnote: 1 Ma. kate . 2 Ma. pāṇaṃ cajanti santo nāpi dhammaṃ . 3 Sī. dhanaṃ caje. Na tena mettiṃ jirayetha pañño.
Addhā hi so bhakkho mama manāpo etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ etaṃpi te samma varaṃ dadāmi.
Satthā ca me hosi sakhā ca mesi vacanaṃpi te samma ahaṃ akāsiṃ tvaṃpi me samma karohi vākyaṃ ubhopi gantvāna pamocayāma.
Satthā ca te homi sakhā ca tyamhi vacanaṃpi me samma tuvaṃ akāsi ahaṃpi te samma karomi vākyaṃ ubhopi gantvāna pamocayāma.
Kammāsapādena viheṭhitattha talāvutā assumukhā rudantā na jātu dubbhetha imassa rañño saccappaṭiññaṃ me paṭisuṇātha.
Kammāsapādena viheṭhitamhā talāvutā assumukhā rudantā na jātu dubbhema imassa rañño Saccappaṭiññaṃ te paṭisuṇoma.
Yathā pitā vā athavāpi mātā anukampakā atthakāmā pajānaṃ evampi 1- vo hotu ayañca rājā tumhe ca vo hotha yatheva puttā.
Yathā pitā vā athavāpi mātā anukampakā atthakāmā pajānaṃ evampi 1- no hotu ayañca rājā mayampi hessāma yatheva puttā.
|391.1| Catuppadaṃ sakuṇañcāpi maṃsaṃ sūdehi randhaṃ sukataṃ suniṭṭhitaṃ sudhaṃva indo paribhuñjiyāno hitvā katheko ramasī araññe. |391.2| Tā khattiyā vellivilākamajjhā alaṅkatā samparivārayitvā indaṃva devesu pamodayiṃsu hitvā katheko ramasī araññe. |391.3| Tambūpadhāne bahugoṇakamhi subhamhi 2- sabbassayanamhilaṅkate sayanassa 3- majjhamhi sukhaṃ sayitvā @Footnote: 1 Ma. evameva . 2 Sī. Yu. sucimhi . 3 Ma. seyyassa. Hitvā katheko ramasī araññe. |391.4| Pāṇissaraṃ kumbhathūnaṃ nisīde 1- athopi ve nippurisaṃpi tūriyaṃ bahuṃ sugītañca suvāditañca hitvā katheko ramasī araññe. |391.5| Uyyāna sampannapahūtamālyaṃ migājinūpetapuraṃ 2- surammaṃ hayehi nāgehi rathehupetaṃ hitvā katheko ramasī araññe.
|392.1| Kāḷapakkhe yathā cando hāyateva suve suve kāḷapakkhūpamo rāja asataṃ hoti samāgamo. |392.2| Yathāhaṃ rasakamāgamma sūdaṃ kāpurisādhamaṃ 3- akāsiṃ pāpakaṃ dhammaṃ yena gacchāmi duggatiṃ. |392.3| Sukkapakkhe yathā cando vaḍḍhateva suve suve sukkapakkhūpamo rāja sataṃ hoti samāgamo. |392.4| Yathāhaṃ tuvamāgamma sutasoma vijānahi kāhāmi kusalaṃ kammaṃ yena gacchāmi suggatiṃ. |392.5| Thale yathā vāri janinda vuṭṭhaṃ anaddhaneyyaṃ na ciraṭṭhitīkaṃ @Footnote: 1 nissivetipi . 2 Sī. Yu. migācirūpetapūraṃ . 3 Sī. Yu. sūdakaṃ purisādhamaṃ. Evaṃ me hoti asataṃ samāgamo anaddhaneyyo udakaṃ thaleva. |392.6| Sare yathā vāri janinda vuṭṭhaṃ ciraṭṭhitīkaṃ naravīraseṭṭha evaṃpi me 1- hoti sataṃ samāgamo ciraṭṭhitīko udakaṃ sareva. |392.7| Abyāyiko hoti sataṃ samāgamo yāvampi tiṭṭheyya tatheva hoti khippaṃ hi veti asataṃ samāgamo tasmā sataṃ dhammo asabbhi ārakā.
|393.1| Na so rājā yo ajeyyaṃ jināti na so sakhā yo sakhāraṃ jināti na sā bhariyā yā patino na vibheti na te puttā ye na bharanti jiṇṇaṃ. |393.2| Na sā sabhā yattha na santi santo na te santo ye na bhaṇanti dhammaṃ rāgañca dosañca pahāya mohaṃ dhammaṃ bhaṇantāva bhavanti santo. |393.3| Nābhāsamānaṃ jānanti missaṃ bālehi paṇḍitaṃ bhāsamānañca jānanti desentaṃ amataṃpadaṃ. @Footnote: 1 Ma. ve. |393.4| Bhāsaye jotaye dhammaṃ paggaṇhe isinaṃ dhajaṃ subhāsitaddhajā isayo dhammo hi isinaṃ dhajoti sutasomajātakaṃ pañcamaṃ. -------- Tassuddānaṃ. Sumukho pana haṃsavaro ca mahā sudhabhojaniko ca paro pavaro sakuṇāladijādhipativhayano sutasomavaruttamasavhayano. Asītinipātaṃ niṭṭhitaṃ.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๘ ข้อ ๓๑๕
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๘