สัตติคุมพชาดก

สตฺติคุมฺพชาตกํ

มิคลุทฺโท มหาราชาติ อิทํ สตฺถา มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

เทวทตฺเตน หิ สิลาย ปวิทฺธาย ภควโต ปาเท สขลิกาย ฆเฏ พลวเวทนา อุปฺปชฺชึสุ ฯ ตถาคตสฺส ทสฺสนตฺถาย พหู ภิกฺขู สนฺนิปตึสุ ฯ อถ ภควา ปริสํ สนฺนิปติตํ ทิสฺวา ภิกฺขเว อิทํ เสนาสนํ อติสมฺพาธํ สนฺนิปาโต มหา ภวิสฺสติ มญฺจ สิวิกาย มทฺทกุจฺฉิยํ เนถาติ อาห ฯ ภิกฺขู ตถา กรึสุ ฯ ชีวโก ตถาคตสฺส ปาทํ ผาสุกํ อกาสิ ฯ ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติเก นิสินฺนาว กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส เทวทตฺโต สยํปิ ปาโป ปริสาปิสฺส ปาปา อิติ โส ปาโป ปาปปริวาโรว วิหรตีติ ฯ สตฺถา กึ กเถถ ภิกฺขเวติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพปิ เทวทตฺโต ปาโปว ปาปปริวาโรเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต อุตฺตรปญฺจาลนคเร ปญฺจาโล นาม ราชา รชฺชํ กเรสิ ฯ ตทา มหาสตฺโต อรญฺญายตเน เอกสฺมึ สานุปพฺพเต สิมฺพลิวเน เอกสฺส สุวรญฺโญ ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ เทฺว ภาตโร อเหสุํ ฯ ตสฺส ปน ปพฺพตสฺส อุปริวาเต โจรคามโก อโหสิ ปญฺจนฺนํ โจรสตานํ นิวาโส อโธวาเต อสฺสโม ปญฺจนฺนํ อิสิสตานํ นิวาโส ฯ เตสํ สุวโปตกานํ ปกฺขนิกฺขมนกาเล วาต- มณฺฑลิกา อุทปาทิ ฯ ตาย ปหโต เอโก สุวโปตโก โจรคาเม โจรานํ อาวุธนฺตเร ปติโต ฯ ตสฺส ตตฺถ ปติตตฺตา สตฺติคุมฺโพ- เตฺววสฺส นามํ กรึสุ ฯ เอโก อสฺสเม พาลุกถเล ปุปฺผนฺตเร ปติโต ฯ ตสฺส ตตฺถ ปติตตฺตา ปุปฺผโกเตฺววสฺส นามํ กรึสุ ฯ สตฺติคุมฺโพ โจรานํ อนฺตเร วฑฺฒิโต ฯ ปุปฺผโก อิสีนํ อนฺตเร วฑฺฒิโต ฯ อเถกทิวสํ ราชา สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิโต รถวรํ อภิรุหิตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน มิควธาย นครโต อวิทูเร สุปุปฺผิต- สุผลิตรมณียํ อุปวนํ คนฺตฺวา ยสฺส ปสฺเสน มิโค ปลาโต ตสฺเสว คีวาติ วตฺวา รถา โอรุยฺห ปฏิจฺฉาเทตฺวา ทินฺเน โกฏฺฐเก ธนุํ อาทาย อฏฺฐาสิ ฯ ปุริเสหิ มิคานํ อุฏฺฐาปนตฺถาย วนคุมฺเพสุ โปถิยมาเนสุ เอโก เอณิมิโค อุฏฺฐาย คมนมคฺคํ โอโลเกนฺโต รญฺญา ฐิตฏฺฐานสฺเสว วิวิตฺตํ ทิสฺวา ตทภิมุโข ปกฺขนฺทิตฺวา ปลายิ ฯ อมจฺจา กสฺส ปสฺเสน มิโค ปลาโตติ ปุจฺฉนฺตา รญฺโญ ปสฺเสนาติ ญตฺวา รญฺญา สทฺธึ เกฬึ กรึสุ ฯ ราชา อสฺมิมาเนน เตสํ เกฬึ อสหนฺโต อิทานิ ตํ มิคํ คณฺหิสฺสามีติ รถํ อภิรุยฺห สีฆํ เปเสหีติ สารถึ อาณาเปตฺวา มิเคน คตมคฺคํ ปฏิปชฺชิ ฯ รถํ เวเคน คจฺฉนฺตํ ปริสา อนุพนฺธิตุํ นาสกฺขึสุ ฯ ราชา สารถิทุติโย ยาว มชฺฌนฺติกา คนฺตฺวา มิคํ อทิสฺวา นิวตฺ- ตนฺโต ตสฺส โจรคามกสฺส สนฺติเก รมณียํ กนฺทรํ ทิสฺวา รถา โอรุยฺห นหาตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริ ฯ อถสฺส สารถี รถโต อุตฺตรตฺถรณํ โอตาเรตฺวา สยนํปิ รุกฺขจฺฉายาย ปญฺญเปสิ ฯ โส ตตฺถ นิปชฺชิ ฯ สารถีปิ ตสฺส ปาเท สมฺพาหนฺโต นิสีทิ ฯ ราชา อนฺตรนฺตรา นิทฺทายติ เจว ปพุชฺฌติ จ ฯ โจรคามวาสิโน โจราปิ รญฺโญ อารกฺขณตฺถาย อรญฺญเมว ปวิสึสุ ฯ โจรคามเก สตฺติคุมฺโพ เจว ภตฺตรนฺธโก ปติโกลุมฺโพ นาเมโก ปุริโส จาติ เทฺวว โอหิยึสุ ฯ ตสฺมึ ขเณ สตฺติคุมฺโพ คามโต นิกฺขมิตฺวา ราชานํ ทิสฺวา อิมํ นิทฺทายมานํ มาเรตฺวา อาภรณานิ คเหสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ปติโกลุมฺพกสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ การณํ อาโรเจสิ ฯ

ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา ปญฺจ คาถา อภาสิ

มิคลุทฺโท มหาราชา ปญฺจาลานํ รเถสโภ

นิกฺขนฺโต สห เสนาย โอคโณ วนมาคโต ฯ

ตตฺถทฺทสา อรญฺญสฺมึ ตกฺการานํ กุฏีกตํ

ตสฺสา กุฏิยา นิกฺขมฺม สุโว ลุทฺทานิ ภาสติ ฯ

สมฺปนฺนพาหโน โปโส ยุวา สมฺมฏฺฐกุณฺฑลี

โสภติ โลหิตุณฺหีโส ทิวา สุริโยว ภาสติ ฯ

มชฺฌนฺติเก สมฺปติเก สุตฺโต ราชา สสารถิ

หนฺทสฺสาภรณํ สพฺพํ คณฺหาม สหสา มยํ ฯ

นิสฺสิเวปิ รโหทานิ สุตฺโต ราชา สสารถิ

อาทาย วตฺถํ มณิกุณฺฑลญฺจ

หนฺตฺวาน สาขาหิ อวตฺถรามาติ ฯ

ตตฺถ มิคลุทฺโทติ มิคลุทฺโท วิย มิคานํ คเวสนโต มิคลุทฺโทติ วุตฺโต ฯ โอคโณติ คณา โอหีโน ปริหีโน หุตฺวา ฯ ตกฺการานํ กุฏีกตนฺติ โส ราชา ตตฺถ อรญฺเญ โจรานํ วสนตฺถาย กตํ คามกํ อทฺทส ฯ ตสฺสาติ ตโต โจรกุฏิโต ฯ ลุทฺทานิ ภาสตีติ ปติโกลุมฺเพน สทฺธึ ทารุณานิ วจนานิ กเถสิ ฯ สมฺปนฺนพาหโนติ สมฺปนฺนอสฺสพาหโน ฯ โลหิตุณฺหีโสติ รตฺเตน อุณฺหีสปเฏน สมนฺนา- คโต ฯ สมฺปติเกติ สมฺปติ อิทานิ เอวรูเป ฐิตมชฺฌนฺติเก กาเลติ อตฺโถ ฯ สหสาติ สหเสน ปสยฺหาการํ กตฺวา คณฺหามาติ วทติ ฯ นิสฺสิเวปิ รโหทานีติ นิสฺสิเวปิ อิทานิ รโห อิทํ วทติ ยถา นิสฺสิเว อฑฺฒรตฺติกสมเย มนุสฺสา กีฬนฺตา สยนฺติ รโห โหติ อิทานิ เอวรูเป ฐิตมชฺฌนฺติเกปิ กาเล ตเถวาติ ฯ หนฺตฺวา- นาติ ราชานํ มาเรตฺวา วตฺถาภรณานิสฺส คเหตฺวา อถ นํ ปาเท คเหตฺวา กฑฺฒิตฺวา เอกมนฺเต สาขาหิ ปฏิจฺฉาเทมาติ ฯ

อิติ โส เวเคน สกึ นิกฺขมิตฺวา สกึ ปติโกลุมฺพสฺส สนฺติกํ คจฺฉติ ฯ โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา นิกฺขมิตฺวา โอโลเกนฺโต ราชภาวํ ญตฺวา ภีโต คาถมาห

กินฺนุ อุมฺมตฺตรูโปว สตฺติคุมฺพ ปภาสสิ

ทุราสทา หิ ราชาโน อคฺคิ ปชฺชลิโต ยถาติ ฯ

อถ นํ สุโว คาถาย อชฺฌภาสิ

อถ ตฺวํ ปติโกลุมฺพ มตฺโต ถูลานิ คชฺชสิ

มาตรา มยฺห นคฺคาย กึ นุ ตฺวํ วิชิคุจฺฉเสติ ฯ

ตตฺถ อถ ตฺวนฺติ นนุ ตฺวํ ฯ มตฺโตติ โจรานํ อุจฺฉิฏฺฐสุรํ ลภิตฺวา ตาย มตฺโต หุตฺวา ปุพฺเพ มหาคชฺชิตานิ ตชฺชสิ ฯ มาตราติ โจรเชฏฺฐกสฺส ภริยํ สนฺธายาห ฯ สา กิร ตทา สาขาภงฺคํ นิวาเสตฺวา จรติ ฯ วิชิคุจฺฉเสติ มม มาตริ นคฺคาย กึ นุ ตฺวํ อิทานิ โจรกมฺมํ ชิคุจฺฉสิ กาตุํ น อิจฺฉสีติ ฯ

ราชา ปพุชฺฌิตฺวา ตสฺส เตน สทฺธึ มนุสฺสภาสาย กเถนฺตสฺส วจนํ สุตฺวา สปฺปฏิภยํ อิทํ ฐานนฺติ สารถึ อุฏฺฐาเปนฺโต คาถมาห

อุฏฺเฐหิ สมฺม ตรมาโน รถํ โยเชหิ สารถิ

สกุโณ เม น รุจฺจติ อญฺญํ คจฺฉาม อสฺสมนฺติ ฯ

โสปิ สีฆํ อุฏฺฐหิตฺวา รถํ โยเชตฺวา คาถมาห

ยุตฺโต รโถ มหาราช ยุตฺโต จ พลวาหโน

อธิติฏฺฐ มหาราช อญฺญํ คจฺฉาม อสฺสมนฺติ ฯ

ตตฺถ พลวาหโนติ พลววาหโน มหาถามอสฺสสมฺปนฺโนติ อตฺโถ ฯ อธิติฏฺฐาติ อภิรุห ฯ

อภิรุฬฺหมตฺเตเยว ตสฺมึ สินฺธวา วาตเวเคน ปกฺขนฺทึสุ ฯ สตฺติคุมฺโพ รถํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา สมฺภมปฺปตฺโต เทฺว คาถา อภาสิ

โกนุเมว คตา สพฺเพ เย อสฺมึ ปริจารกา

เอส คจฺฉติ ปญฺจาโล มุตฺโต เตสํ อทสฺสนา ฯ

โกทณฺฑกานิ คณฺหถ สตฺติโย โตมรานิ จ

เอส คจฺฉติ ปญฺจาโล มา โว มุญฺจิตฺถ ชีวิตนฺติ ฯ

ตตฺถ โกนุเมติ กุหึ นุ อิเม ฯ อสฺมินฺติ อิมสฺมึ อสฺสเม ฯ ปริจารกาติ โจรา ฯ อทสฺสนาติ เอเตสํ โจรานํ อทสฺสเนน มุตฺโต ฯ เอส คจฺฉตีติ เอเตสํ หตฺถโต มุตฺโต หุตฺวา เอส อทสฺสนํ คจฺฉตีติ อตฺโถ ฯ โกทณฺฑกานีติ ธนู ฯ ชีวิตนฺติ ตุมฺหากํ ชีวนฺตานํ มา มุญฺจิตฺถ อาวุธหตฺถา ธาวิตฺวา คณฺหถ นนฺติ ฯ

เอวํ ตสฺส วิรวิตฺวา อปราปรํ วิธาวนฺตสฺเสว ราชา อิสีนํ อสฺสมํ ปตฺโต ฯ ตสฺมึ ขเณ อิสโย ผลาผลตฺถาย คตา ฯ เอโก ปุปฺผกสุโวว อสฺสมปเท โหติ ฯ โส ราชานํ ทิสฺวา ปจฺจุคฺคมนํ กตฺวา ปฏิสนฺถารมกาสิ ฯ

ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา จตสฺโส คาถา อภาสิ

อถาปโร ปฏินนฺทิตฺถ สุโว โลหิตตุณฺฑโก

สฺวาคตนฺเต มหาราช อโถ เต อทุราคตํ

อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต ยํ อิธตฺถิ ปเวทย ฯ

ติณฺฑุกานิ ปิยาลานิ มธุเก กาสมาริโย

ผลานิ ขุทฺทกปฺปานิ ภุญฺช ราช วรํ วรํ ฯ

อิทํปิ ปานิยํ สีตํ อาภตํ คิริคพฺภรา

ตโต ปิว มหาราช สเจ ตฺวํ อภิกงฺขสิ ฯ

อรญฺญํ อุญฺฉาย คตา เย อสฺมึ ปริจารกา

สยํ อุฏฺฐาย คณฺหโวฺห หตฺถา เม นตฺถิ ทาตเวติ ฯ

ตตฺถ ปฏินนฺทิตฺถาติ ราชานํ ทิสฺวาว ตุสฺสิ ฯ โลหิตตุณฺฑโกติ รตฺตตุณฺฑโก โสภคฺคปฺปตฺโต ฯ มธุเกติ มธุกผลานิ ฯ กาสมาริโยติ เอวํนามกานิ ผลานิ การผลานิ วา ฯ ตโต ปิวาติ ตโต ปานียมาฬกโต คเหตฺวา ปานียํ ปิว ฯ เย อสฺมึ ปริจารกาติ มหาราช เย อิมสฺมึ อสฺสเม วิจรณกา อิสโย เต อรญฺญํ อุญฺฉาย คตา ฯ คณฺหโวฺหติ ผลาผลานิ คณฺหถ ฯ ทาตเวติ ทาตุํ ฯ

ราชา ตสฺส ปฏิสนฺถาเร ปสีทิตฺวา ถุตึ กโรนฺโต คาถาทฺวยมาห

ภทฺทโก วตายํ ปกฺขี ทิโช ปรมธมฺมิโก

อเถโส อิตโร ปกฺขี สุโว ลุทฺทานิ ภาสติ ฯ

เอตํ หนถ พนฺธถ มา โว มุญฺจิตฺถ ชีวิตํ

อิจฺเจวํ วิลปนฺตสฺส โสตฺถี ปตฺโตสฺมิ อสฺสมนฺติ ฯ

ตตฺถ อิตโรติ โจรกุฏิยํ สุวโก ฯ อิจฺเจวนฺติ อหํ ปน ตสฺส เอวํ วิลปนฺตสฺส อิมํ อสฺสมํ โสตฺถินา ปตฺโตติ ฯ

รญฺโญ กถํ สุตฺวา ปุปฺผโก เทฺว คาถา อภาสิ

ภาตโรสฺมา มหาราช โสทริยา เอกมาตุกา

เอกรุกฺขสฺมึ สํวฑฺฒา นานาเขตฺตํ คตา อุโภ ฯ

สตฺติคุมฺโพ จ โจรานํ อหญฺจ อิสินํ อิธ

อสตํ โส สตํ อหํ เตน ธมฺเมน โน วินาติ ฯ

ตตฺถ ภาตโรสฺมาติ มหาราช โส จาหญฺจ อุโภ ภาตโร โหม ฯ โจรานนฺติ โส โจรานํ สนฺติเก สํวฑฺโฒ อหํ อิสีนํ สนฺติเก ฯ อสตํ โส สตํ อหนฺติ โส อสาธูนํ ทุสฺสีลานํ สนฺติกํ อุปคโต อหํ สาธูนํ สีลวนฺตานํ เตน ธมฺเมน โน วินาติ มหาราช ตญฺจ สตฺติคุมฺพํ โจรา โจรธมฺเมน เจว โจรกิริยาย จ วิเนสุํ มํ อิสโย อิสิธมฺเมน อิสิสีลาจาเรน ตสฺมา โสปิ เตน โจรธมฺเมน โน วินา โหติ อหํ หิ อิสิธมฺเมน โน วินา โหมีติ ฯ

อิทานิ ตํ ธมฺมํ วิภเชนฺโต คาถาทฺวยมาห

ยตฺถ วโธ จ พนฺโธ จ นิกตี วญฺจนานิ จ

อาโลปา สหสาการา ตานิ โส ตตฺถ สิกฺขติ ฯ

อิธ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สํยโม ทโม

อาสนูทกทายีนํ องฺเก วฑฺโฒสฺมิ ภารตาติ ฯ

ตตฺถ นิกตีติ ปฏิรูปเกน วญฺจนานิ ฯ วญฺจนานีติ อุชุกวญฺจนาเนว ฯ อาโลปาติ ทิวา คามฆาตา ฯ สหสาการาติ เคหํ ปวิสิตฺวา มรเณน ตชฺเชตฺวา สาหสิกกมฺมกรณานิ จ ฯ สจฺจนฺติ สภาโว ฯ ธมฺโมติ สุจริตธมฺโม ฯ อหึสาติ เมตฺตาปุพฺพภาโค ฯ สํยโมติ สีลสํยโม ฯ ทโมติ อินฺทฺริยทมนํ ฯ อาสนูทกทายีนนฺติ อพฺภาคตานํ ชนานํ อาสนญฺจ อุทกทานญฺจ ทานสีลานํ ฯ ภารตาติ ราชานํ อาลปติ ฯ

อิทานิ รญฺโญ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ

ยํ ยํ หิ ราช ภชติ สนฺตํ วา ยทิ วา อสํ

สีลวนฺตํ วิสีลํ วา วสํ ตสฺเสว คจฺฉติ ฯ

ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ

โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส ฯ

เสวมาโน เสวมานํ สมฺผุฏฺโฐ สมฺผุสํ ปรํ

สโร ทุฏฺโฐ กลาปํว อลิตฺตมุปลิมฺปติ ฯ

อุปลิมฺปภยา ธีโร เนว ปาปสขา สิยา

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ

กุสาปิ ปูตี วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา ฯ

ตครญฺจ ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ

ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา ฯ

ตสฺมา ปตฺตปูฏสฺเสว ญตฺวา สมฺปากมตฺตโน

อสนฺเตนูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต

อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคตินฺติ ฯ

ตตฺถ สนฺตํ วา ยทิ วา อสนฺติ สปฺปุริสํ วา อสปฺปุริสํ วา ฯ เสวมาโน เสวมานนฺติ เสวมาโน อาจริโย เสวมานํ อนฺเตวาสิกํ ฯ สมฺผุฏฺโฐติ อนฺเตวาสินา สมฺผุฏฺโฐ อาจริโย ฯ สมฺผุสํ ปรนฺติ ปรํ อาจริยํ ผุสนฺโต อนฺเตวาสี ฯ อลิตฺตนฺติ ตํ อนฺเตวาสิกํ ปาปธมฺเมน อลิตฺตํ โส อาจริโย วิสทุฏฺโฐ สโร เสสํ สรกลาปํ วิย ลิมฺปติ ฯ เอวํ พาลูปเสวนาติ พาลูปเสวี หิ ปูติมจฺฉํ อุปนยฺหนกุสคฺคํ วิย โหติ ปาปกมฺมํ อกโรนฺโตปิ อวณฺณํ อกิตฺตึ ลภติ ฯ ธีรูปเสวนาติ ธีรูปเสวี ปุคฺคโล ตคราทิคนฺธชาติปลิเวฐนปตฺตํ วิย โหติ ปณฺฑิโต ภวิตุํ อสกฺโกนฺโตปิ กลฺยาณมิตฺตเสวีติ คุณกิตฺตึ ลภติ ฯ ปตฺตปูฏสฺเสวาติ ทุคฺคนฺธสุคนฺธปลิเวฐนปณฺณสฺเสว ฯ สมฺปากมตฺตโนติ กลฺยาณมิตฺตสํสคฺควเสน อตฺตโน ปริปากํ ปริปากญาณภาวํ ญตฺวาติ อตฺโถ ฯ ปาเปนฺติ สุคฺคตินฺติ สนฺโต สมฺมาทิฏฺฐิกา อตฺตานํ นิสฺสิเต สตฺเต สคฺคเมว ปาเปนฺตีติ เทสนํ ยถานุสนฺธิเมว ปาเปสิ ฯ

ราชา ตสฺส ธมฺมกถาย ปสีทติ ฯ อิสิคโณปิ อาคโต ฯ ราชา อิสโย วนฺทิตฺวา ภนฺเต มํ อนุกมฺปมานา มม วสนฏฺฐาเน วสถาติ วตฺวา เตสํ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา นครํ คนฺตฺวา สุวานํ อภยํ อทาสิ ฯ อิสโยปิ ตตฺถ อคมํสุ ฯ ราชา อิสิคณํ อุยฺยาเน วสาเปนฺโต ยาวชีวํ อุปฏฺฐหิตฺวา สคฺคปูรํ ปูเรสิ ฯ อถสฺส ปุตฺโตปิ ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา อิสิคณํ ปฏิชคฺคิเยว ฯ ตสฺมึ กุลปริวตฺเต สตฺต ราชาโน อิสิคณสฺส ทานํ ปวตฺตยึสุ ฯ มหาสตฺโต อรญฺเญเยว วสนฺโต ยถากมฺมํ คโต ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา เอวํ ภิกฺขเว ปุพฺเพปิ เทวทตฺโต ปาโป ปาปปริวาโรเยวาติ วตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา สตฺติคุมฺโพ เทวทตฺโต อโหสิ โจรา เทวทตฺตปริสา ราชา อานนฺโท อิสิคณา พุทฺธปริสา ปุปฺผกสุโว ปน อหเมวาติ ฯ

สตฺติคุมฺพชาตกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

สตฺตมํ ฯ