ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. สำรวจ
  4. /
  5. ชาดก
  6. /
  7. มหาสีลวชาดก
ชาดกที่ ๕๑ · เอกกนิบาตชาดก · อาสิงสวรรค

มหาสีลวชาดก

ว่าด้วยความสำเร็จเกิดจากความพยายาม

เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๕๑ · บรรทัด ๓๔๒ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑

ภาพวาดฉากหนึ่งจากมหาสีลวชาดก

อรรถกถาชาดก · ตอนที่ ๒ จาก ๒

เรื่องเล่า

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อาสึเสเถว ปุริโส ความว่า บุรุษผู้เป็นบัณฑิต ต้องกระทำความหวังไว้ด้วยกำลังความเพียรของตนว่า เมื่อเราปรารภความเพียรอยู่อย่างนี้ จักพ้นจากทุกข์นี้ ดังนี้. บทว่า น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต ความว่า บุรุษได้นามว่าเป็นบัณฑิต คือเป็นผู้ฉลาดในอุบาย เมื่อกระทำความเพียรในที่ ๆต้องขะมักเขม้น ไม่พึงเบื่อหน่าย คือไม่ควรทำการตัดความหวังเสียว่า เราจักไม่ได้ผลของความเพียรนี้เลย ดังนี้. บทว่า โว ในบทว่า ปสฺสานิ โวหํ อตฺตานํ นี้เป็นเพียงนิบาต ได้ความว่า วันนี้เราเห็นตนเองเป็นประจักษ์พยาน. บทว่า ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ ความว่า (เราเห็นตนเป็นตัวอย่างอยู่) ว่า ก็เราถูกฝังไว้ในหลุมแท้ ๆ ยังพ้นจากทุกข์ได้ครั้นปรารภสมบัติของตนอีกเล่า เรานั้นก็เห็นตนเอง ลุถึงสมบัตินี้แล้ว ในครั้งก่อนเราปรารถนาไว้อย่างใดเล่า ตนของเราก็เป็นอย่างนั้นแล้วแล ดังนี้. พระโพธิสัตว์ครั้นตรัสว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ธรรมดาผลแห่งความเพียร ของท่านผู้สมบูรณ์ด้วยศีลทั้งหลาย ย่อมสำเร็จได้อย่างน่าอัศจรรย์จริง ๆ ดังนี้ ทรงเปล่งอุทานด้วยคาถานี้ ทรงกระทำบุญทั้งหลายตลอดพระชนม์ แล้วก็เสด็จไปตามยถากรรม ด้วยประการฉะนี้. พระบรมศาสดาครั้นทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแล้วตรัสประกาศ จตุราริยสัจแล้ว ในเมื่อจบจตุราริยสัจ ภิกษุผู้มีความเพียรย่อหย่อน ก็ดำรงอยู่ในพระอรหัตผล. พระบรมศาสดาทรงสืบอนุสนธิประชุมชาดกว่า อำมาตย์ชั่วในครั้งนั้น ได้มาเป็นพระเทวทัตในบัดนี้ อำมาตย์หนึ่งพันได้มาเป็นพุทธบริษัท ส่วนพระเจ้าสีลวมหาราช ได้แก่เราตถาคต ฉะนี้แล. จบ อรรถกถามหาสีลวชาดกที่ ๑

ตอนก่อนหน้าตอนที่ ๒ / ๒

ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๕๖ หน้า ๖๐–๗๒ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

เอกกนิบาตชาดก · ๑๘ ข้อ

คาถา

ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๑๘ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้

หลวงฉบับหลวงมจร.ฉบับมหาจุฬาฯบาลีบาลีอักษรไทยโรมันPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาอรรถกถาบาลีอรรถกถาบาลีอักษรไทยAṭṭhakathāAtthakatha PaliRoman
โหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

๖. อาสึสวคฺควณฺณนา

๑. มหาสีลวชาตกํ

อาสึเสเถว ปุริโสติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โอสฺสฏฺฐวิริยํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตํ หิ สตฺถา สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ โอสฺสฏฺฐวิริโยติ ปุจฺฉิตฺวา อาม ภนฺเตติ วุตฺเต กสฺมา ตฺวํ ภิกฺขุ เอวรูเป นิยฺยานิกสาสเน ปพฺพชิตฺวา วิริยํ โอสฺสชฺชิ ปุพฺเพ ปณฺฑิตา รชฺชา ปริหายิตฺวาปิ อตฺตโน วิริเย ฐตฺวาว นฏฺฐมฺปิ ยสํ ปุน อุปฺปาทยึสูติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต รญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺโต ฯ ตสฺส นามคหณทิวเส สีลวกุมาโรติ นามํ อกํสุ ฯ โส โสฬสวสฺสุทฺเทสิโก สพฺพสิปฺเปสุ นิปฺผตฺตึ ปตฺวา อปรภาเค ปิตุ อจฺจเยน รชฺเช ปติฏฺฐิโต มหาสีลวราชา นาม อโหสิ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ฯ โส นครสฺส จตูสุ ทฺวาเรสุ จตสฺโส มชฺเฌ เอกํ นิเวสนทฺวาเร เอกนฺติ ฉ ทานสาลาโย กาเรตฺวา กปณทฺธิกานํ ทานํ เทติ สีลํ รกฺขติ อุโปสถกมฺมํ กโรติ ขนฺติเมตฺตานุทฺทยสมฺปนฺโน องฺเก นิสินฺนํ ปุตฺตํ ปริโตสยมาโน วิย สพฺพสตฺเต ปริโตสยมาโน ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ ฯ ตสฺเสโก อมจฺโจ อนฺเตปุเร ปทุสฺสิตฺวา อปรภาเค ปากโฏ ชาโต ฯ อมจฺจา รญฺโญ อาโรเจสุํ ฯ ราชา ปริคฺคณฺหนฺโต อตฺตนา ปจฺจกฺขโต ญตฺวา ตํ อมจฺจํ ปกฺโกสาเปตฺวา อนฺธพาล อยุตฺตนฺเต กตํ น ตฺวํ มม วิชิเต วสิตุํ อรหสิ อตฺตโน ธนญฺจ ปุตฺตทารญฺจ คเหตฺวา อญฺญตฺถ ยาหีติ รฏฺฐา ปพฺพาเชสิ ฯ

โส กาสีรฏฺฐํ อติกฺกมฺม โกสลชนปทํ คนฺตฺวา โกสลราชานํ อุปฏฺฐหนฺโต อนุกฺกเมน รญฺโญ อพฺภนฺตเร วิสฺสาสิโก ชาโต ฯ โส เอกทิวสํ โกสลราชานํ อาห เทว พาราณสีรชฺชํ นาม นิมฺมกฺขิกมธุปฏลสทิสํ ราชา อติมุทุโก อปฺเปเนว พลวาหเนน สกฺกา พาราณสีรชฺชํ คณฺหิตุนฺติ ฯ ราชา ตสฺส วจนํ สุตฺวา พาราณสีรชฺชํ นาม มหา อยญฺจ อปฺเปเนว พลวาหเนน สกฺกา พาราณสีรชฺชํ คณฺหิตุนฺติ อาห กึ นุ โข ปยุตฺตกโจโร สิยาติ จินฺเตตฺวา ปยุตฺตโกสิ มญฺเญติ อาห ฯ นาหํ เทว ปยุตฺตโก สจฺจเมว วทามิ สเจ เม น สทฺทหถ มนุสฺเส เปเสตฺวา ปจฺจนฺตคามํ หนาเปถ เต มนุสฺเส คเหตฺวา อตฺตโน สนฺตกํ โจรานํ ธนํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชสฺสตีติ ฯ ราชา อยํ อติวิย สูโร หุตฺวา กเถสิ วีมํสิสฺสามิ ตาว นนฺติ อตฺตโน ปุริเส เปเสตฺวา พาราณสีรญฺโญ ปจฺจนฺตคามํ หนาเปสิ ฯ เต โจเร คเหตฺวา พาราณสีรญฺโญ ทสฺเสสุํ ฯ ราชา เต ทิสฺวา ตาตา กสฺมา คามํ หนถาติ ปุจฺฉิ ฯ ชีวิตุํ อสกฺโกนฺตา เทวาติ ฯ อถ กสฺมา มม สนฺติกํ น อาคมิตฺถ อิโตทานิ ปฏฺฐาย เอวรูปํ มา กริตฺถาติ เตสํ ธนํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชสิ ฯ เต คนฺตฺวา โกสลรญฺโญ ตํ ปวุตฺตึ อาโรเจสุํ ฯ โส เอตฺตเกนาปิ คนฺตุํ อวิสหนฺโต ปุน มชฺเฌ ชนปทํ หนาเปสิ ฯ เตปิ โจเร ราชา ตเถว ธนํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชสิ ฯ โส เอตฺตเกนปิ อคนฺตฺวา ปุน เปเสตฺวา อนฺตรวีถึ วิลุมฺปาเปสิ ฯ ราชาปิ เตสํ โจรานํ ธนํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชสิเยว ฯ ตทา โกสลราชา อติวิย ธมฺมิโก ราชาติ ญตฺวา พาราณสีรชฺชํ คเหสฺสามีติ พลวาหนํ อาทาย นิยฺยาสิ ฯ

ตทา ปน พาราณสีรญฺโญ มตฺตวารเณปิ อภิมุขํ อาคจฺฉนฺเต อนิวตฺตนธมฺมา อสุนิยาปิ สีเส ปตนฺติยา อสนฺตาสนสภาวา สีลวมหาราชสฺส รุจิยา สติ สกลชมฺพูทีเป รชฺชํ คเหตุํ สมตฺถา สหสฺสมตฺตา อเภชฺชวรสูรา มหาโยธา โหนฺติ ฯ เต โกสลราชา คจฺฉตีติ สุตฺวา ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา เทว โกสลราชา กิร พาราณสีรชฺชํ คณฺหิสฺสามีติ อาคจฺฉติ คจฺฉาม มยํ อมฺหากํ รชฺชสีมํ อโนกฺกนฺตเมว นํ โปเถตฺวา คณฺหามาติ วทึสุ ฯ ราชา ตาตา มํ นิสฺสาย อญฺเญสํ กิลมนกิจฺจํ นตฺถิ รชฺชตฺถิโก รชฺชํ คณฺหตุ มา คมิตฺถาติ นิวาเรสิ ฯ โกสลราชา รชฺชสีมํ อติกฺกมิตฺวา ชนปทมชฺฌํ ปาวิสิ ฯ อมจฺจา ปุนปิ ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ตเถว วทึสุ ฯ ราชา ปุริมนเยเนว นิวาเรสิ ฯ โกสลราชา พหินคเรเยว ฐตฺวา รชฺชํ วา เทตุ ยุทฺธํ วาติ สีลวมหาราชสฺส สาสนํ เปเสสิ ฯ ราชา ตํ สุตฺวา นตฺถิ ตยา สทฺธึ ยุทฺธํ รชฺชํ คณฺหตูติ ปฏิสาสนํ เปเสสิ ฯ ปุนปิ อมจฺจา ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา เทว น มยํ โกสลรญฺโญ นครํ ปวิสิตุํ เทม พหินคเรเยว โปเถตฺวา คณฺหามาติ อาหํสุ ฯ ราชา ปุริมนเยเนว นิวาเรตฺวา นครทฺวารานิ อวาปุราเปตฺวา สทฺธึ อมจฺจสหสฺเสน มหาตเล ปลฺลงฺกมชฺเฌ นิสีทิ ฯ โกสลราชา มหนฺเตน พลวาหเนน พาราณสึ ปาวิสิ ฯ โส เอกํปิ ปฏิสตฺตุํ อปสฺสนฺโต รญฺโญ นิเวสนทฺวารํ คนฺตฺวา อมจฺจคณปริวุโต อปารุตทฺวาเร นิเวสเน อลงฺกตปฏิยตฺตํ มหาตลํ อารุยฺห นิสินฺนํ นิรปราธํ สีลวมหาราชานํ สทฺธึ อมจฺจสหสฺเสน คณฺหาเปตฺวา คจฺฉถ อิมํ ราชานํ สทฺธึ อมจฺเจหิ ปจฺฉาพาหุํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา อามกสุสานํ เนตฺวา คลปฺปมาเณ อาวาเฏ ขณิตฺวา ยถา เอโกปิ หตฺถํ อุกฺขิปิตุํ น สกฺโกติ เอวํ ปํสุํ ปกฺขิปิตฺวา นิกฺขณถ รตฺตึ สิคาลา อาคนฺตฺวา เอเตสํ กตฺตพฺพยุตฺตกํ กริสฺสนฺตีติ อาห ฯ มนุสฺสา โจรรญฺโญ อาณํ สุตฺวา ราชานํ สทฺธึ อมจฺเจหิ ปจฺฉาพาหุํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา นิกฺขมึสุ ฯ

ตสฺมึปิ กาเล สีลวมหาราชา โจรรญฺโญ อาฆาตมตฺตมฺปิ นากาสิ ฯ เตสุปิ อมจฺเจสุ เอวํ พนฺธิตฺวา นียมาเนสุ เอโกปิ รญฺโญ วจนํ ภินฺทิตุํ สมตฺโถ นาม นาโหสิ ฯ เอวํ สุวินีตา กิรสฺส ปริสา ฯ อถ เต ราชปุริสา สามจฺจํ สีลวมหาราชานํ อามกสุสานํ เนตฺวา คลปฺปมาเณ อาวาเฏ ขณิตฺวา สีลวมหาราชานํ มชฺเฌ อุโภสุ ปสฺเสสุ เสสอมจฺเจ สพฺเพปิ อาวาเฏสุ โอตาเรตฺวา ปํสุํ อากิริตฺวา ฆนํ อาโกเฏตฺวา อาคมึสุ ฯ สีลวมหาราชา อมจฺเจ อามนฺเตตฺวา โจรรญฺโญ อุปริ โกปํ อกตฺวา เมตฺตเมว ภาเวถ ตาตาติ โอวทิ ฯ

อถ อฑฺฒรตฺติกสมเย มนุสฺสมํสํ ขาทิสฺสามาติ สิคาลา อาคมึสุ ฯ เต ทิสฺวา ราชา จ อมจฺจา จ เอกปฺปหาเรเนว สทฺทมกํสุ ฯ สิงฺคาลา ภีตา ปลายึสุ ฯ เต นิวตฺติตฺวา โอโลเกนฺตา ปจฺฉโต กสฺสจิ อนาคมนภาวํ ญตฺวา ปุน ปจฺจาคมึสุ ฯ อิตเรปิ ตเถว สทฺทมกํสุ ฯ เอวํ ยาวตติยํ ปลายิตฺวา ปุน โอโลเกนฺตา เตสุ เอกสฺสาปิ อนาคมนภาวํ ญตฺวา วชฺฌปฺปตฺตา เอเต ภวิสฺสนฺตีติ สูรา หุตฺวา นิวตฺติตฺวา ปุน เตสุ สทฺทํ กโรนฺเตสุปิ น ปลายึสุ ฯ เชฏฺฐกสิคาโล ราชานํ อุปคจฺฉิ ฯ เสสา เสสานํ สนฺติกํ อคมํสุ ฯ อุปายกุสโล ราชา ตสฺส อตฺตโน สนฺติกํ อาคตภาวํ ญตฺวา ฑํสิตุํ โอกาสํ เทนฺโต วิย คีวํ อุกฺขิปิตฺวา ตํ คีวายํ ฑํสมานํ หนุกฏฺฐิเกน อากฑฺฒิตฺวา ยนฺเตน ปกฺขิปิตฺวา วิย คาฬฺหํ คณฺหิ ฯ นาคพเลน รญฺญา หนุกฏฺฐิเกน อากฑฺฒิตฺวา คีวายํ ทฬฺหคหิตสิงฺคาโล อตฺตานํ โมเจตุํ อสกฺโกนฺโต มรณภยตชฺชิโต มหาวิรวํ วิรวิ ฯ อวเสสา สิคาลา ตสฺส ตํ สทฺทํ สุตฺวา เอเตน ปุริเสเนส คหิโต ภวิสฺสตีติ อมจฺเจ อุปสงฺกมิตุํ อสกฺโกนฺตา มรณภยตชฺชิตา สพฺเพ ปลายึสุ ฯ รญฺโญ หนุกฏฺฐิเกน ยนฺเตน ปกฺขิปิตฺวา วิย ทฬฺหํ กตฺวา คหิตสิคาเล อปราปรํ สญฺจรนฺเต ปํสุ สิถิลา อโหสิ ฯ โสปิ สิงฺคาโล มรณภยภีโต จตูหิ ปาเทหิ รญฺโญ อุปริภาเค ปํสุํ อปพฺยูหติ ฯ ราชา ปํสูนํ สิถิลภาวํ ญตฺวา สิคาลํ วิสฺสชฺเชตฺวา นาคพโล ถามสมฺปนฺโน อปราปรํ สญฺจาเลนฺโต อุโภ หตฺเถ อุกฺขิปิตฺวา อาวาฏมุขวฏฺฏิยํ โอลุพฺภ วาตจฺฉินฺนวลาหโก วิย นิกฺขมิตฺวา ฐิโต อมจฺเจ อสฺสาเสตฺวา ปํสุํ วิยูหิตฺวา เต สพฺเพ อุทฺธริตฺวา อมจฺจปริวุโต อามกสุสาเน อฏฺฐาสิ ฯ

ตสฺมึ สมเย มนุสฺสา เอกํ มตมนุสฺสํ อามกสุสาเน ฉฑฺเฑนฺตา ทฺวินฺนํ ยกฺขานํ สีมนฺตริกาย ฉฑฺเฑสุํ ฯ เต ยกฺขา ตํ มนุสฺสํ ภาเชตุํ อสกฺโกนฺตา วิวาทมกํสุ มยํ อิมํ ภาเชตุํ น สกฺโกม อยํ สีลวมหาราชา ธมฺมิโก เอส โน ภาเชตฺวา ทสฺสติ เอตสฺส สนฺติกํ คจฺฉามาติ ตํ มตมนุสฺสํ ปาเท คเหตฺวา กฑฺฒนฺตา รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา เทว อมฺหากํ อิมํ ภาเชตฺวา เทหีติ อาหํสุ ฯ โภ ยกฺขา อหํ อิมํ ตุมฺหากํ ภาเชตฺวา ทเทยฺยํ อปริสุทฺธสรีโร ปนมฺหิ นฺหายิสฺสามิ ตาวาติ ฯ ยกฺขา โจรรญฺโญ ฐปิตํ วาสิตอุทกํ อตฺตโน อานุภาเวน อาหริตฺวา รญฺโญ นฺหาปนตฺถาย อทํสุ ฯ นฺหาตฺวา ฐิตสฺส จสฺส สํหริตฺวา ฐปิเต โจรรญฺโญ สาฏเก อาหริตฺวา อทํสุ ฯ เต นิวาเสตฺวา ฐิตสฺส จตุชฺชาติยคนฺธสมุคฺคํ อาหริตฺวา อทํสุ ฯ คนฺเธ วิลิมฺปิตฺวา ฐิตสฺส สุวณฺณสมุคฺเค มณิตาลวณฺเฏสุ ฐปิตานิ นานาปุปฺผานิ อาหริตฺวา อทํสุ ฯ ปุปฺผานิ ปิลนฺธิตฺวา ฐิตกาเล อญฺญํ กึ กโรมาติ ปุจฺฉึสุ ฯ ราชา อตฺตโน ฉาตกาการํ ทสฺเสสิ ฯ เต ยกฺขา คนฺตฺวา โจรรญฺโญ สมฺปาทิตํ นานคฺครสโภชนํ อาหริตฺวา อทํสุ ฯ ราชา นฺหานานุลิตฺโต สุมณฺฑิตปฺปสาธิโต นานคฺครสโภชนํ ภุญฺชิ ฯ ยกฺขา โจรรญฺโญ ฐปิตํ วาสิตปานียํ สุวณฺณภิงฺคาเรเนว สุวณฺณสรเกนปิ สทฺธึ อาหริตฺวา อทํสุ ฯ อถสฺส ปานียํ ปิวิตฺวา มุขํ วิกฺขาเลตฺวา หตฺเถ โธวิตฺวา ฐิตกาเล โจรรญฺโญ สมฺปาทิตํ ปญฺจสุคนฺธิกปริวารํ ตมฺพูลํ อาหริตฺวา อทํสุ ฯ ตํ ขาทิตฺวา ฐิตกาเล อญฺญํ กึ กโรมาติ ปุจฺฉึสุ ฯ คนฺตฺวา โจรรญฺโญ อุสฺสีสเก นิกฺขิตฺตํ มงฺคลขคฺคํ อาหรถาติ ฯ เต ตมฺปิ คนฺตฺวา อาหรึสุ ฯ ราชา ขคฺคํ คเหตฺวา ตํ มตมนุสฺสํ อุชุกํ ฐเปตฺวา มตฺถกมชฺเฌ อสินา ปหริตฺวา เทฺว โกฏฺฐาเส กตฺวา ทฺวินฺนํ ยกฺขานํ สมวิภตฺตเมว วิภชิตฺวา อทาสิ ทตฺวา จ ปน ขคฺคํ โธวิตฺวา สนฺนยฺหิตฺวา อฏฺฐาสิ ฯ อถ เต ยกฺขา มนุสฺสมํสํ ขาทิตฺวา สุหิตา หุตฺวา ตุฏฺฐจิตฺตา อญฺญํ เต มหาราช กึ กโรมาติ ปุจฺฉึสุ ฯ เตนหิ ตุมฺเห อตฺตโน อานุภาเวน มํ โจรรญฺโญ สิริคพฺเภ โอตาเรถ อิเม จ อมจฺเจ อตฺตโน เคเห ปติฏฺฐาเปถาติ ฯ เต สาธุ เทวาติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตถา อกํสุ ฯ

ตสฺมึ สมเย โจรราชา อลงฺกตสิริคพฺเภ สิริสยนปิฏฺเฐ นิปนฺโน นิทฺทายติ ฯ ราชา ตสฺส ปมตฺตสฺส นิทฺทายนฺตสฺส ขคฺคตเลน อุทรํ ปหริ ฯ โส ภีโต ปพุชฺฌิตฺวา ทีปาโลเกน สีลวมหาราชานํ สญฺชานิตฺวา สยนโต อุฏฺฐาย สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา ฐิโต ราชานํ อาห มหาราช เอวรูปาย รตฺติยา คหิตารกฺเข ปิหิตทฺวาเร ภวเน อารกฺขมนุสฺเสหิ นิโรกาเส ฐาเน ขคคํ สนฺนยฺหิตฺวา อลงฺกตปฏิยตฺโต กถนฺนาม ตฺวํ อิมํ สยนปิฏฺฐํ อาคโตติ ฯ ราชา อตฺตโน อาคมนการณํ สพฺพํ วิตฺถารโต กเถสิ ฯ ตํ สุตฺวา โจรราชา สํวิคฺคมานโส มหาราช อหํ มนุสฺสภูโตปิ สมาโน ตุมฺหากํ คุเณ น ชานามิ ปเรสํ โลหิตมํสํ ขาทเกหิ ปน กกฺขเฬหิ ผรุเสหิ ยกฺเขหิ ตว คุณา ญาตา น อิทานาหํ นรินฺท เอวรูเป สีลสมฺปนฺเน ตยิ ทุพฺภิสฺสามีติ ขคฺคํ อาทาย สปถํ กตฺวา ราชานํ ขมาเปตฺวา มหาสยเน นิปชฺชาเปตฺวา อตฺตโน ขุทฺทกมญฺจเก นิปชฺชิตฺวา ปภาตาย รตฺติยา อุฏฺฐิเต สุริเย เภริญฺจาราเปตฺวา สพฺพเสนิโย จ อมจฺจพฺราหฺมณคหปติเก จ สนฺนิปาตาเปตฺวา เตสํ ปุรโต อากาเส ปุณฺณจนฺทํ อุกฺขิปนฺโต วิย สีลวรญฺโญ คุเณ กเถตฺวา ปริสมชฺเฌเยว ปุน ราชานํ ขมาเปตฺวา รชฺชํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา อิโต ปฏฺฐาย ตุมฺหากํ อุปฺปนฺโน โจรุปทฺทโว มยฺหํ ภาโร มยา คหิตารกฺขา ตุมฺเห รชฺชํ กาเรถาติ วตฺวา เปสุญฺญการกสฺส อาณํ กตฺวา อตฺตโน พลวาหนํ อาทาย สกรฏฺฐเมว คโต ฯ

สีลวมหาราชาปิ โข อลงฺกตปฏิยตฺโต เสตจฺฉตฺตสฺส เหฏฺฐา สรภปาทเก กาญฺจนปลฺลงฺเก นิสินฺโน อตฺตโน สมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา อยญฺจ เอวรูปา สมฺปตฺติ อมจฺจสหสฺสสฺส จ ชีวิตปฏิลาโภ มยิ วิริยํ อกโรนฺเต กิญฺจิ น อภวิสฺส วิริยพเลน ปนาหํ นฏฺฐญฺจ อิมํ ยสญฺจ ปฏิลภึ อมจฺจสหสฺสสฺส จ ชีวิตทานํ อทาสึ อาสจฺเฉทํ วต อกตฺวา วิริยเมว กตฺตพฺพํ กตวิริยสฺส หิ ผลํ นาม เอวํ สมิชฺฌตีติ จินฺเตตฺวา อุทานวเสน อิมํ คาถมาห

อาสึเสเถว ปุริโส น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ ยถา อิจฺฉึ ตถา อหูติ ฯ

ตตฺถ อาสึเสเถวาติ เอวาหํ วิริยํ อารภนฺโต อิมมฺหา ทุกฺขา มุจฺจิสฺสามีติ อตฺตโน วิริยพเลน อาสํ กโรเถว ฯ น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโตติ อุปายกุสโล ยุตฺตปฺปยุตฺตฏฺฐาเน วิริยํ กโรนฺโต อหํ อิมสฺส วิริยสฺส ผลํ น ลภิสฺสามีติ น อุกฺกณฺเฐยฺย อาสาจฺเฉทกมฺมํ น กเรยฺยาติ อตฺโถ ฯ ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานนฺติ เอตฺถ โวติ นิปาตมตฺตํ อหํ อชฺช อตฺตานํ ปสฺสามิ ฯ ยถา อิจฺฉึ ตถา อหูติ อหํ หิ อาวาเฏ นิกฺขาโต ตมฺหา ทุกฺขา มุจฺจิตฺวา ปุน อตฺตโน รชฺชสมฺปตฺตึ อิจฺฉึ โสหํ อิมํ สมฺปตฺตึ ปตฺตํ อตฺตานํ ปสฺสามิ ยเถวาหํ ปุพฺเพ อิจฺฉึ ตเถว เม อตฺตา ชาโตติ ฯ

เอวํ โพธิสตฺโต อโห วต โภ สีลสมฺปนฺนานํ วิริยผลํ นาม สมิชฺฌตีติ อิมาย คาถาย อุทานํ อุทาเนตฺวา ยาวชีวํ ปุญฺญานิ กริตฺวา ยถากมฺมงฺคโต ฯ

สตฺถาปิ อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน โอสฺสฏฺฐวิริโย ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ ฯ สตฺถา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา ทุฏฺฐามจฺโจ เทวทตฺโต อโหสิ อมจฺจสหสฺสา พุทฺธปริสา สีลวมหาราชา ปน อหเมวาติ ฯ

มหาสีลวชาตกํ ปฐมํ ฯ

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๓๖

ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗

ดูเล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑ บนชั้นหนังสือ

ชาดกก่อนหน้า๕๐. ทุมเมธชาดกชาดกถัดไป๕๒. จูฬชนกชาดก