อิลลีสชาดก
ว่าด้วยคนมีรูปร่างเหมือนกัน
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๗๘ · บรรทัด ๕๑๐ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๑ จาก ๒
เรื่องเล่า
พระบรมศาสดาเมื่อประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหารทรงปรารภเศรษฐีชื่อ มัจฉริโกสิยะ ตรัสพระธรรมเทศนานี้มีคำเริ่มต้นว่า "อุโภ ขญฺชา" ดังนี้. ได้ยินว่า ไม่ห่างพระนครราชคฤห์ มีนิคมชื่อว่าสักกระในนิคมนั้น มีเศรษฐีผู้หนึ่ง ชื่อว่า มัจฉริโกสิยะ มีสมบัติ๘๐ โกฏิ อยู่อาศัย. ท่านเศรษฐีนั้นแม้เอายอดหญ้าจุ่มน้ำมันให้ทานแก่คนเหล่าอื่นสักหยดเดียวก็ไม่มี ทั้งตนเองก็ไม่ยอมบริโภค ด้วยประการฉะนี้ สมบัติของเขาไม่อำนวยประโยชน์แก่บุตรและภรรยาเป็นต้น ทั้งแก่สมณพราหมณ์ ตั้งอยู่อย่างไม่ได้แตะต้องใช้สอย เหมือนสระโบกขรณีที่รากษสคุ้มครองฉะนั้น. วันหนึ่ง พระบรมศาสดาเสด็จออกจากมหากรุณาสมาบัติในเวลาใกล้รุ่ง ทรงตรวจดูหมู่สัตว์ที่เป็นเผ่าพันธ์แห่งผู้พอจะทรงแนะนำให้ตรัสรู้ได้ ทั่วโลกธาตุทั้งสิ้น ได้ทอดพระเนตรเห็นอุปนิสัยแห่งโสดาปัตติผล ของท่านเศรษฐีพร้อมด้วยภรรยาอันอยู่ไกลถึง ๔๕ โยชน์. เมื่อวันก่อนจากวันนั้น ท่านเศรษฐีได้ไปสู่พระราชวังเข้าเฝ้าพระราชา ขณะเดินมาเห็นชาวชนบทผู้หนึ่ง หิวหนัก กำลังกัดกินขนมเบื้องผสมถั่วกุมมาส เกิดความอยากในขนมนั้น ไปถึงเรือนของตนแล้วดำริว่า ถ้าเราบอกว่าอยากกินขนมเบื้อง คนเป็นอันมากก็จักอยากกินกับเรา เมื่อเป็นเช่นนี้ สิ่งของเป็นต้นว่า ข้าวสาร เนยใส น้ำอ้อย ของเราจักต้องสิ้นเปลืองไปเป็นอันมาก เราจักไม่บอกใคร ๆ แล้วสู้อดกลั้นความอยากไว้ เที่ยวไป. ครั้นนานหนักเข้า ท่านชักจะผอมเหลืองตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น ทีนั้นก็ไม่อาจทนอยากอยู่ได้ จึงเข้านอนซุกบนเตียงน้อย แม้ถึงอย่างนั้นแล้ว ก็ยังไม่ยอมเอ่ยอะไรแก่ใคร ๆ เพราะกลัวเสียทรัพย์. ฝ่ายภรรยาจึงเข้าไปหาท่านลูบหลังพลางถามว่า ท่านเจ้าขา ท่านไม่สบายหรือ ? เศรษฐี. ฉันไม่เจ็บ ไม่ไข้ ไม่เป็นอะไรดอก. ภรรยา. พระราชาทรงกริ้วท่านหรือ ? เศรษฐี. ถึงพระราชาก็มิได้ทรงกริ้วฉัน. ภรรยา. เมื่อเป็นเช่นนั้น จะมีลูกชาย ลูกหญิงเป็นต้นหรือบริวารมีทาสและกรรมกรเป็นต้น พากันทำอะไร ๆ ที่ไม่พอใจท่านหรือ ? เศรษฐี. แม้เรื่องอย่างนี้ก็ไม่มีแก่เรา. ภรรยา. ท่านคงนึกอยากจะกินอะไรบ้าง กระมัง ? เศรษฐี พอภรรยาพูดอย่างนี้ ก็ไม่ยอมเอ่ยอะไร ๆ นอนนิ่งเงียบทีเดียว เพราะกลัวเสียทรัพย์ ทีนั้นภรรยาจึงกล่าวกะท่านเศรษฐีว่า ท่านเจ้าขอบอกเถิด ท่านนึกอยากกินอะไร ? ท่านเศรษฐีทำท่าทีกล้ำกลืนถ้อยคำ แล้วกล่าวว่า จ้ะ ฉันนึกอยากอยู่อย่างหนึ่ง. ภรรยา. อะไรเจ้าคะ ที่ท่านนึกอยาก ? เศรษฐี. ฉันอยากกินขนมเบื้อง. ภรรยา. เมื่อเป็นเช่นนั้น ทำไมไม่บอกเล่าคะ ท่านเป็นคนจนหรือเจ้าคะ คราวนี้ ดิฉันจะทอดขนมเบื้องให้พอแจกชาวสักกระนิคมให้ทั่วถึง. เศรษฐี. เจ้าเอ่ยถึงพวกนั้นทำไม พวกเขาทำงานของตนแล้ว ก็จักทำกินกันเอง. ภรรยา ถ้าเช่นนั้นก็ทอดพอแจกพวกตรอกเดียวกันนะคะ ? เศรษฐี. ฉันรู้ละว่า เจ้านะมีทรัพย์มาก. ภรรยา. ถ้าเช่นนั้น ก็ทอดพอแจกกันระหว่างลูกเมียในเรือนเท่านั้น ก็แล้วกันนะเจ้าคะ ? เศรษฐี. ท่านไปยุ่งกับพวกนั้นทำไม ? ภรรยา. ถ้าเช่นนั้นก็ทอดพอรับประทานกันระหว่างท่านกับดิฉัน นะเจ้าคะ ? เศรษฐี. ท่านจะมาเกี่ยวด้วยทำไม ? ภรรยา. ถ้าเช่นนั้น ก็ทอดพอท่านรับประทานคนเดียวก็แล้วกัน. เศรษฐี. เมื่อทอดที่นี่ คนเป็นอันมากจักพากันมุงดู เจ้าจงขนข้าวสารที่แหลก ๆ เว้นข้าวที่เป็นตัวเสีย ทั้งเตาและกระเบื้องทอด ก็ขนไปด้วย ถือเอานมสด เนยใส น้ำผึ้ง น้ำอ้อย อย่างละนิดละหน่อย ขึ้นสู่พื้นโถงบนปราสาทชั้นที่ ๗ แล้วทอดเถิด ฉันคนเดียวเท่านั้น จักนั่งกินที่นั่น. ภรรยา. รับคำแล้ว ให้คนขนสิ่งของที่ต้องใช้ขึ้นปราสาทไล่ทาสีลง ให้เชิญท่านเศรษฐีขึ้นไป. เศรษฐีปิดประตูชั้นแรกขัดลิ่มสลักทุกแห่ง ขึ้นสู่พื้นปราสาทชั้น ๗ แม้ในชั้นก็ปิดประตูเสียด้วยแล้วนั่งคอย ฝ่ายภรรยาของท่านเศรษฐี จัดแจงก่อไฟใส่เตา ยกกระเบื้องขึ้นตั้ง เริ่มจะทอดขนม. ลำดับนั้น พระบรมศาสดาตรัสเรียกพระมหาโมคคัลลานะแต่เช้าตรู่. ตรัสว่า โมคคัลลานะ เศรษฐีตระหนี่ในสักกระนิคมไม่ห่างไกลพระนครราชคฤห์ผู้นี้ ดำริว่า เราจักกินขนมเบื้องกลัวคนอื่น ๆ จะเห็น ให้ภรรยาทอดขนมเบื้องที่พื้นชั้นบนแห่งปราสาท ๗ ชั้น ท่านจงไปที่นั่น ทรมานเศรษฐี ทำให้หมดพยศแล้วให้สามีภรรยาทั้งคู่ ขนขนม นมเนย น้ำผึ้ง น้ำอ้อย พามาสู่พระเชตวัน ด้วยกำลังของตนเถิด วันนี้ตถาคตกับภิกษุ ๕๐๐จักนั่งคอยในวิหาร จักกระทำภัตตกิจด้วยขนมนั้นแหละ. พระเถระเจ้าทูลรับสนองพระดำรัสของพระศาสดาว่า ดีแล้ว พระเจ้าข้าไปสู่นิคมด้วยกำลังฤทธิ์ในทันใดนั้นเอง ครองสบงจีวรเรียบร้อยยืนอยู่ในอากาศตรงช่องหน้าต่าง ปานประหนึ่งรูปที่ทำด้วยแก้วมณีมาลอยอยู่ฉะนั้น. เพราะเห็นพระเถระเจ้าเข้าเท่านั้นท่านมหาเศรษฐีหัวใจสั่น. เศรษฐีดำริว่า เพราะกลัวมนุษย์ประเภทนี้ นี่แหละ เราถึงต้องมาที่นี่ แต่ท่านผู้นี้ยังมาที่ช่องหน้าต่างจนได้ มองไม่เห็นสิ่งที่พอจะถือเอาได้ ก็เปล่งเสียงตฏะ ตฏะ ออกมา ด้วยความแค้น เหมือนเอาก้อนเกลือใส่ไปในกองไฟ แตกเพียะพะอยู่ฉะนั้น แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ดูก่อนสมณะท่านยืนอยู่ในอากาศจักได้อะไร ถึงจะเดินไปเดินมา แสดงรอยเท้าในอากาศอันหารอยมิได้ ก็จักยังไม่ได้อยู่นั่นเอง. พระเถระก็เดินจงกรมไปมาอยู่ ณ ที่นั้นเอง. เศรษฐีกล่าวว่า ท่านจงกรมอยู่จักได้อะไร ถึงจะนั่งขัดสมาธิในอากาศ ก็จักไม่ได้อะไรเลย. พระเถระเจ้าคู้บัลลังก์นั่งแล้ว. ครั้งนั้นเศรษฐีกล่าวกะพระเถระว่า นั่งแล้วจักได้อะไร ถึงจะมายืนอยู่ที่ธรณีหน้าต่างก็จักไม่ได้เลย. พระเถระได้มายืนอยู่ที่ธรณี. ครั้งนั้น เศรษฐีพูดกะท่านว่า ถึงยืนที่ธรณีแล้วก็จักได้อะไร ต่อให้บังหวลควันก็จักไม่ได้อะไร. พระเถระจึงบังหวลควัน ปราสาททั้งนั้น เป็นควันพุ่งไปทั่ว. เกิดเป็นดุจเวลาเอาเข็มแทงนัยน์ตาท่านเศรษฐีท่านเศรษฐีไม่กล้ากล่าวว่า ถึงจะให้ไฟลุก ก็คงจะไม่ได้ เพราะกลัวไฟจะไหม้บ้าน ดำริว่า สมณะรูปนี้ เกาะเกี่ยวเหนียวแน่นไม่ได้คงไม่ยอมไป จึงบอกภรรยาว่า ดูก่อนนางผู้เจริญ เจ้าจงทอดขนมเล็ก ๆ ชิ้นหนึ่ง ให้สมณะแล้วส่งท่านไปเสียเถิด. นางตักแป้งหน่อยเดียวเท่านั้นใส่ลงในถาดกระเบื้อง เป็นขนมโตเต็มถาดหมด พองหนาปรากฏอยู่. เศรษฐีเห็นขนมนั้นแล้วพูดว่า เจ้าคงใส่แป้งมากเป็นแน่ แล้วเอามุมทัพพีนั่นแหละตักแป้งหน่อยหนึ่งใส่ลงไปเองทีเดียว ขนมกลับใหญ่กว่าอันก่อนไม่ว่าจะทอดอันใด ๆ อันนั้น ๆ เป็นต้องใหญ่ ๆ ทั้งนั้น. เศรษฐีชักเหนื่อย จึงบอกภรรยาว่า นางเอ๋ย เจ้าจงให้ขนมแก่สมณะรูปนี้ไปชิ้นหนึ่งเถิด. เมื่อนางหยิบขนมชิ้นหนึ่งออกจากกระเช้าขนมทุกชิ้น ติดเป็นแผ่นเดียวกันไปหมด. นางบอกกะเศรษฐีว่าท่านเจ้าคะ ขนมทั้งหมดติดเป็นแผ่นเดียวกันเสียแล้ว ดิฉันไม่อาจจะแยกได้. ท่านเศรษฐีกล่าวว่า ฉันทำเอง ก็ไม่อาจแยกออกได้เมื่อท่านเศรษฐีพยายามปลุกปล้ำแยกขนมอยู่นั่นแล เหงื่อไหลโทรมร่างกาย ความอยากก็หายไป. ลำดับนั้น ท่านเศรษฐีจึงพูดกับภรรยาว่า นี่แน่ะนางผู้เจริญ เราไม่ต้องการขนมเเล้วละเธอจงถวายแก่ภิกษุนี้ทั้งกระเช้าทีเดียวเถิด. นางจึงหิ้วกระเช้าเข้าไปหาพระเถระ. แล้วถวายขนมทั้งหมดแด่พระเถระเจ้า. พระเถระเจ้าเมื่อแสดงธรรมแก่คนทั้งสอง ก็กล่าวถึงคุณของพระรัตนะทั้ง ๓ แล้วชี้แจงผลของการให้ทานเป็นต้น ว่าทานที่บุคคลให้แล้วมีผล การบูชามีผล แจ่มแจ้งประดุจแสดงให้เห็นดวงจันทร์วันเพ็ญ บนพื้นนภากาศ ฉะนั้น. ครั้นฟังธรรมแล้วมหาเศรษฐี มีจิตผ่องใส กล่าวว่า ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญนิมนต์นั่งบนบัลลังก์นี้ ฉันขนมเถิดขอรับ. พระเถระเจ้ากล่าวว่าท่านมหาเศรษฐี พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า ตถาคตจักฉันขนมประทับนั่งในพระวิหารกับภิกษุ ๕๐๐ รูป เมื่อท่านพอใจ จงให้ภรรยาถือขนมและนมเป็นต้น เราจักไปสู่สำนักพระศาสดาท่านเศรษฐี ถามว่า ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญ เดี๋ยวนี้พระศาสดาพระองค์นั้นประทับอยู่ที่ไหนเล่าขอรับ ? พระเถระเจ้าตอบว่าพระองค์ประทับ ณ พระมหาวิหารเชตวัน ห่างจากที่นี่ ๔๕โยชน์. ท่านเศรษฐีกล่าวว่า ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญ เราจักไปไกลถึงเพียงนี้ โดยไม่ให้ล่วงเวลาภัตได้อย่างไรเล่าขอรับ ? พระเถระเจ้ากล่าวว่า ก่อนมหาเศรษฐี เมื่อท่านมีความพอใจเราจะพาท่านไปด้วยกำลังฤทธิ์ของตน หัวบันไดที่ปราสาทของท่าน จักปรากฏ ณ ที่ตั้งของตนทีเดียว แต่ที่สุดแห่งบันได จักอยู่ซุ้มพระทวารแห่งพระวิหารเชตวัน เราจักพาท่านไปพระวิหารเชตวัน ด้วยระยะเวลาเพียงเท่ากาลที่ลงจากปราสาทชั้นบนมาสู่ปราสาทชั้นล่าง ท่านเศรษฐีรับคำว่า ดีแล้วขอรับ ท่านผู้เจริญ. พระเถระเจ้าก็อธิษฐานว่า ศีรษะบันไดจงอยู่ที่เดิม เชิงบันไดจงมีที่ซุ้มพระทวารพระวิหารเขตวันเถิด. การก็ได้เป็นดังคำอธิษฐานของพระเถระเจ้านั่นแหละ ด้วยอาการอย่างนี้พระเถระเจ้า พาท่านเศรษฐีกับภรรยาลุถึงพระวิหารเชตวันเร็วกว่าเวลาลงจากปราสาทชั้นบน ถึงปราสาทชั้นล่างเสียอีก. ท่านเศรษฐีและภรรยาแม้ทั้งคู่เข้าเฝ้าพระศาสดา กราบทูลภัตตกาลพระศาสดา เสด็จเข้าสู่โรงฉัน ประทับนั่งเหนือพระบวรพุทธาอาสน์ที่จัดไว้พร้อมกับภิกษุสงฆ์ ท่านเศรษฐีได้ถวายน้ำทักษิโณทกแด่พระสงฆ์ มีพระพุทธองค์เป็นประมุข ภรรยาของท่านเศรษฐีก็ใส่ขนมในบาตรของพระตถาคต. พระศาสดาทรงรับขนมพอแก่พระประสงค์ของพระองค์. แม้ภิกษุ ๕๐๐ รูปก็รับเช่นนั้นเหมือนกัน. ถึงท่านเศรษฐีก็เดินถวาย นมสด เนยใสน้ำผึ้ง น้ำอ้อย และน้ำตาลกรวดเป็นต้น. พระศาสดากับภิกษุ๕๐๐ รูปกระทำภัตกิจเสร็จแล้ว. ท่านมหาเศรษฐีกับภรรยาเล่าก็รับประทานขนมพอแก่ความต้องการ ความสิ้นสุดของขนมทั้งหลาย ไม่ปรากฏเลย แม้ถวายแจกจ่ายแก่พวกภิกษุและคนกินเดนในวิหารทั้งสิ้นแล้ว ความหมดสิ้นก็ยังไม่ปรากฏอยู่นั่นเอง. ท่านเศรษฐีและภรรยาพากันกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขนมยังไม่หมดเลยพระเจ้าข้า. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ถ้าเช่นนั้นท่านจงเททิ้งเสียที่ซุ้มประตูพระวิหารเชตวันเถิด สองสามีภรรยาก็ขนไปทิ้ง ในที่เป็นเงื้อมไม่ห่างซุ้มประตู ที่นั้นจึงปรากฏชื่อว่า "เงื้อมขนมเบื้อง" ต่อมาจนถึงทุกวันนี้. มหาเศรษฐีกับภรรยาพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้ายืนอยู่ ณ ที่ควรข้างหนึ่ง. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงกระทำอนุโมทนา ในเวลาจบอนุโมทนา เศรษฐีและภรรยาแม้ทั้งสองคนก็ดำรงในพระโสดาปัตติผล พากันถวายบังคมพระบรมศาสดาก้าวขึ้นบันไดสถิตในปราสาทของตน นั่นเอง. จำเดิมแต่นั้นมาท่านมหาเศรษฐีก็บริจาคทรัพย์ ๘๐ โกฏิ ในพระพุทธศาสนานั่นแล. วันรุ่งขึ้น เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี แล้วเสด็จมาสู่พระวิหารเชตวัน ประทานสุคโตวาทแก่พวกภิกษุ แล้วเสด็จเข้าพระคันธกุฎีทรงหลีกเร้นครั้นเวลาเย็น ภิกษุประชุมกันในธรรมสภา นั่งกล่าวถึงคุณกถาของพระเถระเจ้าอยู่ว่า ก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย จงดูอานุภาพของพระมหาโมคคัลลานเถรเจ้าเถิด ท่านมิได้ทำลายศรัทธา มิได้แตะต้องโภคทรัพย์ ทรมานเศรษฐี ผู้ตระหนี่ครู่เดียวเท่านั้นก็ทำให้หายพยศได้ ให้ถือขนมชวนมาพระเชตวัน เฝ้าพระศาสดาให้ดำรงในโสดาปัตติผล โอ พระเถระเจ้ามีอานุภาพมาก. พระศาสดาเสด็จมาตรัสถามว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลให้ทรงทราบแล้ว ตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมดาภิกษุผู้ทรมานสกุล ไม่ต้องเบียดเบียนสกุลให้ลำบาก พึงเป็นเหมือนภมรเคล้าเอาเกษรดอกไม้ เข้าไปใกล้แล้วให้เขารู้พระพุทธคุณเมื่อจะทรงสรรเสริญพระเถระเจ้า ตรัสพระคาถาในธรรมบทนี้ว่า " ภมรมิให้ดอกไม้เสียสี และเสื่อมกลิ่นเคล้าเอาแต่รส แล้วบินไป แม้ฉันใด มุนี พึงเที่ยว
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๕๖ หน้า ๒๔๒–๒๕๙ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
เอกกนิบาตชาดก ๒๑ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๒๑ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
8. Illīsajātakaṃ
ubho khañjāti idaṃ satthā jetavane viharanto maccharikosiyaseṭṭhiṃ ārabbha kathesi.
Rājagahanagarassa kira avidūre sakkarannāma nigamo. Tattheko maccharikosiyo nāma seṭṭhī asītikoṭivibhavo paṭivasati. So tiṇaggena telabinduṃpi neva paresaṃ deti na attanā paribhuñjati. Iti tassa taṃ vibhavajātaṃ neva puttadārādīnaṃ na samaṇabrāhmaṇānaṃ atthaṃ anubhoti rakkhasapariggahitapokkharaṇī viya aparibhogaṃ tiṭṭhati.
Satthā ekadivasaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya sakalalokadhātuyaṃ bodhaneyyabandhave olokento pañcacattāḷīsayojanamatthake vasantassa seṭṭhino sapajāpatikassa sotāpattiphalassa upanissayaṃ addasa. Tato purimadivase pana so rājānaṃ upaṭṭhātuṃ rājagahaṃ gantvā āgacchanto ekaṃ chātajjhattaṃ janapadamanussaṃ kummāsapūraṃ kapallapūvaṃ khādantaṃ disvā tattha pipāsaṃ uppādetvā attano gharaṃ gantvā cintesi sacāhaṃ kapallapūvaṃ khāditukāmomhīti vakkhāmi bahū mayā saddhiṃ khāditukāmā bhavissanti evaṃ me bahūni taṇḍulasappi phāṇitādīni parikkhayaṃ gamissanti na kassaci kathessāmīti taṇhaṃ adhivāsento carati. So gacchante gacchante kāle upaṇḍupaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto jāto tato taṇhaṃ adhivāsetuṃ asakkonto gabbhaṃ pavisitvā mañcakaṃ upagūhitvā nipajji evaṃ gatopi dhanahānibhayena kassaci kiñci na kathesi. Atha naṃ bhariyā upasaṅkamitvā piṭṭhiṃ parimajjitvā kinte sāmi aphāsukanti pucchi. Na me kiñci aphāsukaṃ atthīti. Kiṃ nu kho te rājā kupitoti. Rājāpi me na kupitoti. Atha kinte puttadhītāhi vā dāsakammakarādīhi vā kiñci amanāpaṃ kataṃ atthīti. Evarūpampi me natthīti. Kismiñci pana te taṇhā atthīti. Evaṃ vuttepi dhanahānibhayena na kiñci vatvā nissaddova nipajji. Atha naṃ bhariyā kathehi sāmi kismiñca te taṇhāti āha. So vacanaṃ parigilanto viya atthi me ekā taṇhāti āha. Kinte Taṇhā sāmīti. Kapallapūvaṃ khāditukāmomhīti. Atha kimatthaṃ na kathesi kiṃ tvaṃ daliddo idāni sakalasakkaranigamavāsīnaṃ pahonake kapallapūve pacissāmīti. Kinte etehi attano kammaṃ katvā khādissantīti. Tenahi ekaracchavāsīnaṃ pahonake pacāmīti. Jānāmahaṃ tava mahaddhanabhāvanti. Imasmiṃ gehasāmante sabbesaṃ pahonakaṃ katvā pacāmīti. Jānāmahaṃ tava mahajjhāsayabhāvanti. Tenahi gehe puttadāramattasseva pahonakaṃ katvā pacāmīti. Kinte etehīti. Kiṃ pana tuyhañca mayhañca pahonakaṃ katvā pacāmīti. Tvaṃ kiṃ karissasīti. Tenahi ekasseva te pahonakaṃ katvā pacāmīti. Imasmiṃ ṭhāne paccamāne bahū paccāsiṃsanti sakalataṇḍule ṭhapetvā bhinnataṇḍule ca uddhanakapallāni ca ādāya thokaṃ khīrasappimadhuphāṇitañca gahetvā sattabhūmikassa pāsādassa upari mahātalaṃ āruyha paca tatthāhaṃ ekakova nisīditvā khādissāmīti. Sā sādhūti paṭissuṇitvā gahetabbaṃ gāhāpetvā pāsādaṃ āruyha dāsiyo vissajjetvā seṭṭhiṃ pakkosāpesi. So ādito paṭṭhāya dvārāni pidahanto sabbadvāresu sūcighaṭikāni datvā sattabhūmitalaṃ abhiruhitvā tatthāpi dvāraṃ pidahitvā nisīdi. Bhariyāpissa uddhane aggiṃ jāletvā kapallakaṃ āropetvā pūve pacituṃ ārabhi.
Atha satthā pātova mahāmoggallānattheraṃ āmantetvā eso moggallāna rājagahassa avidūre sakkaranigame macchariseṭṭhī kapallapūve khādissāmīti aññesaṃ dassanabhayena sattabhūmikappāsādassa Uparimatale kapallapūve pacāpesi tvaṃ tattha gantvā taṃ seṭṭhiṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā ubhopi jāyapatike pūve ca khīrasappimadhuphāṇitāni ca gāhāpetvā attano balena jetavanaṃ ānehi ajjāhaṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vihāreyeva nisīdissāmi pūveheva bhattakiccaṃ karissāmīti āha. Thero sādhu bhanteti satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā tāvadeva iddhibalena taṃ nigamaṃ gantvā tassa pāsādassa sīhapañjaradvāre sunivattho supāruto ākāseyeva maṇirūpakaṃ viya aṭṭhāsi. Mahāseṭṭhino theraṃ disvāva hadayamaṃsaṃ kampi. So ahaṃ evarūpānaññeva bhayena imaṃ ṭhānaṃ āgato ayañca āgantvā vātapānadvāre ṭhitoti gahetabbagahaṇaṃ apassanto aggimhi pakkhittaloṇasakkharā viya rosena taṭataṭāyanto evamāha samaṇa ākāse ṭhatvā tuvaṃ kiṃ labhissasi ākāse apade padaṃ dassetvā caṅkamantopi neva labhissasīti. Thero tasmiṃyeva ṭhāne aparāparaṃ caṅkami. Seṭṭhī caṅkamanto kiṃ labhissasi ākāse pallaṅkena nisīdamānopi na labhissasiyevāti āha. Thero pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Atha naṃ nisinno kiṃ labhissasi āgantvā vātapānaummāre ṭhitopi na labhissasiyevāti āha. Thero ummāre aṭṭhāsi. Atha naṃ ummāre ṭhitopi kiṃ labhissasi dhūmāyantopi na labhissasiyevāti āha. Thero dhūmāyi. Sakalappāsādo ekadhūmo ahosi. Seṭṭhino akkhīni sūciyā vijjhanakālo viya jāto. Gehajjhāyanabhayena pajjalantopi na labhissasīti avatvā cintetvā ayaṃ samaṇo Suṭṭhu laggo aladdho na gamissati ekamassa pūvaṃ dāpessāmīti bhariyaṃ āha bhadde ekaṃ khuddakapūvaṃ pacitvā samaṇassa datvā uyyojehi nanti. Sā thokaññeva piṭṭhaṃ kapallapātiyaṃ pakkhipi. Mahāpūvo hutvā sakalapātiṃ pūretvā uddhumāto aṭṭhāsi. Seṭṭhī taṃ disvā bahuṃ tayā piṭṭhaṃ gahitaṃ bhavissatīti sayameva dabbikaṇṇena thokaṃ piṭṭhaṃ gahetvā pakkhipi. Pūvo purimapūvato mahantataro jāto. Evaṃ yaṃ yaṃ pacati so so mahantamahantova ahosi. So nibbinno bhariyaṃ āha bhadde imassa ekaṃ pūvaṃ dehīti. Tassā pacchito ekaṃ pūvaṃ gaṇhantiyā sabbe ekābaddhā allīyiṃsu. Sā seṭṭhiṃ āha sāmi sabbe pūvā ekato laggā visuṃ kātuṃ na sakkomīti. Ahaṃpi karissāmīti. So kātuṃ nāsakkhi. Ubhopi janā koṭiyaṃ gahetvā kaḍḍhantāpi viyojetuṃ nāsakkhiṃsuyeva. Athassa pūvehi saddhiṃ vāyamantasseva sarīrato sedā mucciṃsu pipāsā upacchijji. Tato bhariyaṃ āha bhadde na me pūvehi attho pacchiyā saddhiṃyeva imassa bhikkhussa dehīti. Sā pacchiṃ ādāya theraṃ upasaṅkamitvā sabbe pūve therassa adāsi.
Thero ubhinnampi dhammaṃ desento tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ kathesi atthi dinnaṃ atthi yiṭṭhanti dānādīnaṃ phalaṃ gaganatale puṇṇacandaṃ viya dassesi. Taṃ sutvā pasannacitto mahāseṭṭhī bhante āgantvā imasmiṃ pallaṅke nisīditvā pūve paribhuñjathāti āha. Thero mahāseṭṭhi sammāsambuddho pūve khādissāmīti pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vihāre Nisinno tumhākaṃ ruciyā sati seṭṭhibhariyaṃ pūve ca khīrādīni ca gaṇhāpetha satthu santikaṃ gamissāmāti āha. Kahaṃ pana bhante etarahi eso satthāti. Ito pañcacattāḷīsayojanamatthake jetavanamahāvihāre seṭṭhīti. Bhante kālaṃ anatikkamitvā ettakaṃ addhānaṃ kathaṃ gamissāmāti. Mahāseṭṭhi tumhākaṃ ruciyā sati ahaṃ vo attano iddhibalena nessāmi tumhākaṃ pāsāde sopāṇasīsaṃ attano ṭhāneyeva bhavissati sopāṇapariyosānampana jetavanadvārakoṭṭhake bhavissati uparippāsādā heṭṭhāpāsādaṃ otaraṇakālamattena vo jetavanaṃ nessāmīti. So sādhu bhanteti sampaṭicchi.
Thero sopāṇasīsaṃ tattheva katvā sopāṇapādamūlaṃ jetavana- dvārakoṭṭhake hotūti adhiṭṭhāsi. Tatheva ahosi. Iti thero seṭṭhiñca seṭṭhibhariyañca uparippāsādā heṭṭhāpāsādaṃ otaraṇakālatova khippataraṃ jetavanaṃ sampāpesi. Te ubhopi satthāraṃ upasaṅkamitvā kālaṃ ārocesuṃ. Satthā bhattaggaṃ pavisitvā paññattapavarabuddhāsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Mahāseṭṭhī buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dakkhiṇodakaṃ adāsi. Seṭṭhibhariyā tathāgatassa patte pūvaṃ patiṭṭhāpesi. Satthā attano yāpanamattaṃ pūvaṃ gaṇhi. Pañcasatā bhikkhūpi tatheva gaṇhiṃsu. Seṭṭhī khīrasappimadhuphāṇitasakkarādīni dadamāno agamāsi. Satthā pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bhattakiccaṃ niṭṭhāpesi. Mahāseṭṭhīpi saddhiṃ bhariyāya yāvadatthaṃ pūvaṃ khādi. Pūvānaṃ pariyosānameva na paññāyati. Sakalavihāre bhikkhūnañca Vighāsādānañca dinnesupi pariyanto na paññāyateva. Bhante pūvā parikkhayaṃ na gacchantīti bhagavato ārocesuṃ. Tenahi jetavana- dvārakoṭṭhake chaḍḍethāti. Atha te dvārakoṭṭhakassa avidūre pabbhāraṭṭhāne chaḍḍayiṃsu. Ajjāpi taṃ ṭhānaṃ kapallapūvapabbhārantveva paññāyati. Mahāseṭṭhī saddhiṃ bhariyāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Bhagavā anumodanaṃ akāsi. Anumodanapariyosāne ubhopi sotāpattiphale patiṭṭhāya satthāraṃ vanditvā dvārakoṭṭhake sopāṇaṃ āruyha attano pāsādeyeva patiṭṭhahiṃsu. Tato paṭṭhāya mahāseṭṭhī asītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva vikiri.
Punadivase sammāsambuddhe sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā jetavanaṃ āgamma bhikkhūnaṃ sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pavisitvā paṭisallīne sāyaṇhasamaye dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū passathāvuso mahāmoggallānattherānubhāvaṃ anupahacca saddhaṃ anupahacca bhoge macchariseṭṭhiṃ muhutteneva dametvā nibbisevanaṃ katvā pūve gāhāpetvā jetavanaṃ ānetvā satthu sammukhaṃ katvā sotāpattiphale patiṭṭhāpesi aho mahānubhāvo theroti therassa guṇakathaṃ kathentā nisīdiṃsu. Satthā āgantvā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte bhikkhave kuladamakena nāma bhikkhunā kulaṃ aviheṭhetvā akilametvā pupphato reṇuṃ gaṇhantena bhamarena viya upasaṅkamitvā buddhaguṇe jānāpetabbanti vatvā theraṃ pasaṃsanto
Yathāpi bhamaro pupphaṃ vaṇṇagandhaṃ aheṭhayaṃ
paleti rasamādāya evaṃ gāme munī careti imaṃ dhammapade gāthaṃ vatvā uttariṃ therassa guṇaṃ pakāsetuṃ na bhikkhave idāneva moggallānena macchariseṭṭhī damito pubbepi taṃ dametvā kammaphalasambandhaṃ jānāpesiyevāti vatvā atītaṃ āhari.
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiyaṃ illīso nāma seṭṭhī ahosi asītikoṭivibhavo purisadosehi samannāgato khañjo kuṇī visamaakkhimaṇḍalo assaddho appasanno maccharī neva aññesaṃ deti na sayaṃ paribhuñjati. Rakkhasapariggahitapokkharaṇī viya tassa gehaṃ ahosi. Mātāpitaro panassa yāva sattamā kulaparivaṭṭā dānadāyakā dānapatino. So seṭṭhiṭṭhānaṃ labhitvāyeva kulavaṃsaṃ nāsetvā dānasālāyo jhāpetvā yācake pothetvā nikkaḍḍhitvā dhanameva saṇṭhapesi. So ekadivasaṃ rājupaṭṭhānaṃ gantvā attano gharaṃ āgacchanto ekaṃ maggakilantaṃ janapadamanussaṃ ekaṃ surāvārakaṃ ādāya pīṭhake nisīditvā ambilasurākosakaṃ pūretvā pūtimacchakena uttaribhaṅgena pivantaṃ disvā suraṃ pātukāmo hutvā cintesi sacāhaṃ suraṃ pivissāmi mayi pivante bahū pivitukāmā bhavissanti evaṃ me dhanaparikkhayo bhavissatīti. So taṇhaṃ adhivāsento vicaritvā gacchante gacchante kāle adhivāsetuṃ asakkonto vihatakappāso viya paṇḍukasarīro ahosi dhamanisanthatagatto. Athekadivasaṃ gabbhaṃ pavisitvā mañcakaṃ upagūhitvā nipajji. Tamenaṃ Bhariyā upasaṅkamitvā piṭṭhiṃ parimajjamānā kinte sāmi aphāsukanti pucchi. Sabbaṃ heṭṭhā kathitaniyāmeneva veditabbaṃ. Tenahi ekasseva te pahonakaṃ suraṃ karomīti puna vutte gehe surāya kāriyamānāya bahū paccāsiṃsanti antarāpaṇato āharāpetvā na sakkā idha nisinnena pātunti māsakamattaṃ datvā antarāpaṇato surāvārakaṃ āharāpetvā ceṭakena gāhāpetvā nagarā nikkhamitvā nadītīraṃ gantvā mahāmaggasamīpe ekaṃ gumbaṃ pavisitvā surāvārakaṃ ṭhapāpetvā gaccha tvanti ceṭakaṃ dūre nisīdāpetvā kosakaṃ pūretvā suraṃ pātuṃ ārabhi.
Pitā panassa dānādīnaṃ puññānaṃ katattā devaloke sakko hutvā nibbatti. So tasmiṃ khaṇe pavattati nu kho me dānaṃ udāhu noti āvajjento tassa appavattiṃ disvā puttassa ca kulavaṃsaṃ nāsetvā dānasālāyo jhāpetvā yācake nikkaḍḍhitvā macchariyabhāve patiṭṭhāya aññesaṃ dātabbaṃ bhavissatīti bhayena gumbaṃ pavisitvā ekasseva suraṃ pivanabhāvañca disvā gacchāmi naṃ saṅkhobhetvā dametvā kammaphalasambandhaṃ jānāpetvā dānaṃ dāpetvā devaloke nibbattanārahaṃ karomīti manussapathaṃ otaritvā illīsaseṭṭhinā sadisaṃ khañjakuṇivisamacakkhumaṇḍalaṃ attabhāvaṃ nimminitvā bārāṇasīnagaraṃ pavisitvā rañño nivesanadvāre ṭhatvā attano āgamanabhāvaṃ ārocāpetvā pavisatūti vutte pavisitvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Rājā kiṃ mahāseṭṭhi avelāya āgatosīti Āha. Āma āgatosmi deva ghare me asītikoṭimattaṃ dhanaṃ atthi taṃ devo āharāpetvā attano bhaṇḍāgāraṃ pūrāpetūti. Alaṃ mahāseṭṭhi tava dhanato amhākaṃ gehe bahutaraṃ dhananti. Sace deva tumhākaṃ kammaṃ atthi yathāruciyā dhanaṃ gahetvā dānaṃ dammīti. Dehi mahāseṭṭhīti. So sādhu devāti rājānaṃ vanditvā nikkhamitvā illīsaseṭṭhino gehaṃ agamāsi. Sabbe upaṭṭhākamanussā parivāresuṃ. Ekopi nāyaṃ illīsoti jānituṃ samattho natthi.
So gehaṃ pavisitvā antoummāre ṭhatvā dovārikaṃ pakkosāpetvā yo añño mayā samānarūpo āgantvā mametaṃ gehanti pavisituṃ āgacchati taṃ piṭṭhiyaṃ paharitvā nīhareyyāthāti vatvā pāsādaṃ abhiruyha mahārahe āsane nisīditvā seṭṭhibhariyaṃ pakkosāpetvā seṭṭhiākāraṃ dassetvā bhadde dānaṃ demāti āha. Tassa taṃ vacanaṃ sutvāva seṭṭhibhariyā ca puttadhītaro ca dāsakammakarādayo ca ettakaṃ kālaṃ dānaṃ dātuṃ cittameva natthi ajja pana suraṃ pivitvā muducitto hutvā dātukāmo jāto bhavissatīti vadiṃsu. Atha naṃ seṭṭhibhariyā yathāruciyā detha sāmīti āha. Tenahi bherivādakaṃ pakkosāpetvā suvaṇṇarajatamaṇimuttādīhi atthikā illīsaseṭṭhissa gharaṃ gacchantūti sakalanagare bheriñcārāpehīti. So tathā akāsi. Mahājano pacchippasibbakādīni gahetvā gehadvāre sannipati. Sakko sattaratanapūre gabbhe vivarāpetvā tumhākaṃ dammi yāvadatthaṃ Gahetvā gacchathāti āha. Mahājano dhanaṃ nīharitvā mahātale rāsiṃ katvā āgatabhājanāni pūretvā gacchati.
Aññataro pana janapadamanusso illīsaseṭṭhino goṇe tasseva rathe yojetvā sattahi ratanehi pūretvā nagarā nikkhamitvā mahāmaggaṃ paṭipajjitvā tassa gumbassa avidūre rathaṃ pesento vassasataṃ jīva sāmi illīsaseṭṭhi taṃ nissāyadāni me yāvajīvaṃ kammaṃ akatvā jīvitabbaṃ jātaṃ taveva ratho taveva goṇā tava gehe satta ratanāni neva mātarā dinnāni na pitarā taṃ nissāya laddhāni sāmīti seṭṭhino guṇaṃ kathento gacchati. So taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito cintesi ayaṃ mama nāmaṃ gahetvā idañcidañca vadati kacci nu kho raññā mama dhanaṃ lokassa dinnanti gumbā nikkhamitvā goṇe ca rathañca sañjānitvā are duṭṭhaceṭaka mayhaṃ goṇā mayhaṃ rathoti vatvā gantvā goṇe nāsārajjuyaṃ gaṇhi. Gahapatiko rathā oruyha are duṭṭhaceṭaka illīsamahāseṭṭhī sakalanagarassa dānaṃ deti tvaṃ kiṃ ahosīti pakkhanditvā asaniṃ pātento viya khandhe paharitvā rathaṃ ādāya agamāsi. So pana kampamāno uṭṭhāya paṃsuṃ puñchitvā vegena gantvā rathaṃ gaṇhi. Gahapatiko rathā otaritvā kesesu gahetvā paṇāmetvā kappurappahārehi koṭṭetvā gale gahetvā āgatamaggābhimukhaṃ khipitvā pakkāmi. Ettāvatāpissa surāmado chijji. So kampamāno vegena nivesanadvāraṃ gantvā dhanaṃ ādāya gacchante mahājane disvā ambho kiṃ nāmetaṃ kiṃ rājā mama Dhanaṃ vilumpāpetīti taṃ taṃ gantvā gaṇhāti. Gahitagahitā paharitvā pādamūleyeva pātenti. So vedanāppatto gehaṃ pavisituṃ ārabhi. Dvārapālā are duṭṭhagahapati kuhiṃ pavisasīti veḷupesikāhi pothetvā gīvāyaṃ gahetvā nīhariṃsu. So ṭhapetvā idāni rājānaṃ natthi me añño koci paṭisaraṇanti rañño santikaṃ gantvā deva mama gehaṃ tumhe vilumpāpethāti āha. Nāhaṃ seṭṭhi vilumpāpemi nanu tvameva āgantvā sace tumhe na gaṇhatha ahaṃ mama dhanaṃ dānaṃ dassāmīti nagare bheriñcārāpetvā dānaṃ adāsīti. Nāhaṃ deva tumhākaṃ santikaṃ āgacchāmi kiṃ tumhe mayhaṃ macchariyabhāvaṃ na jānātha ahaṃ tiṇaggena telabinduṃpi kassaci na demi yo so dānaṃ deti taṃ pakkosāpetvā vīmaṃsatha devāti.
Rājā sakkaṃ pakkosāpesi. Dvinnaṃ janānaṃ visesaṃ neva rājā jānāti na amaccā. Macchariseṭṭhī kiṃ deva na jānātha ahaṃ seṭṭhī ayaṃ na seṭṭhīti āha. Mayaṃ na sañjānāma atthi ko te sañjānanakoti. Bhariyā me devāti. Bhariyaṃ pakkosāpetvā kataro te sāmikoti pucchiṃsu. Sā ayanti sakkasseva santike aṭṭhāsi. Puttadhītaro dāsakammakare pakkosāpetvā pucchiṃsu. Sabbe sakkasseva santike tiṭṭhanti. Puna seṭṭhī cintesi mayhaṃ sīse piḷakā atthi kesehi paṭicchannā taṃ kho pana kappakoyeva jānāti taṃ pakkosāpessāmīti. So kappako maṃ deva sañjānāti taṃ pakkosāpehīti āha. Tasmiṃ pana kāle bodhisatto Tassa kappako ahosi. Rājā taṃ pakkosāpetvā illīsaseṭṭhiṃ jānāsīti pucchi. So sīsaṃ oloketvā sañjānissāmi devāti. Tenahi dvinnampi sīsaṃ olokehīti āha. Tasmiṃ khaṇe sakko sīse piḷakaṃ māpesi. Bodhisatto dvinnampi sīsaṃ olokento piḷakaṃ disvā mahārāja dvinnampi sīse piḷakā atthiyeva nāhaṃ etesu ekassāpi illīsabhāvaṃ sañjānituṃ sakkomīti vatvā imaṃ gāthamāha
ubho khañjā ubho kuṇī ubho visamacakkhukā
ubhinnaṃ piḷakā jātā nāhaṃ passāmi illisanti.
Tattha ubhoti dvepi janā. Khañjāti kuṇṭhapādā. Kuṇīti kuṇṭhahatthā. Visamacakkhukāti visamaakkhimaṇḍalā kekarāti attho. Piḷakāti dvinnampi ekasmiṃyeva sīsappadese ekasaṇṭhānāva dve piḷakā jātā. Nāhaṃ passāmīti ahaṃ imesu ayaṃ nāma illīsoti na passāmi ekassāpi illīsabhāvaṃ na jānāmīti avoca.
Bodhisattassa vacanaṃ sutvāva seṭṭhī kampamāno dhanasokena satiṃ paccupaṭṭhapetuṃ asakkonto tattheva patati. Tasmiṃ khaṇe sakko nāhaṃ mahārāja illīso sakkohamasmīti mahatiyā līḷhāya ākāse aṭṭhāsi. Illīsassa mukhaṃ puñchitvā udakena siñciṃsu. So uṭṭhāya sakkaṃ devarājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Atha naṃ sakko āha illīsa idaṃ dhanaṃ mama santakaṃ na tava ahaṃ hi te pitā tvaṃ mama putto ahaṃ dānādīni puññāni katvā sakkattaṃ patto tvaṃ pana me vaṃsaṃ upacchinditvā adānasīlo hutvā Macchariye patiṭṭhāya dānasālāyo jhāpetvā yācake nikkaḍḍhitvā dhanameva saṇṭhapesi taṃ neva paribhuñjasi na aññesaṃ desi rakkhasapariggahitaṃ viya saraṃ tiṭṭhati sace me dānasālā pākatikā katvā dānaṃ dassasi iccetaṃ kusalaṃ no ce dassasi sabbaṃ te dhanaṃ antaradhāpetvā iminā indavajirena sīsaṃ bhinditvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmīti. Illīsaseṭṭhī maraṇabhayena santajjito ito paṭṭhāya dānaṃ dassāmīti paṭiññaṃ adāsi. Sakko tassa paṭiññaṃ gahetvā ākāse nisinnakova dhammaṃ desetvā taṃ sīlesu patiṭṭhāpetvā sakaṭṭhānameva agamāsi. Illīsopi dānādīni puññāni katvā saggaparāyano ahosi.
Satthā na bhikkhave idāneva moggallāno macchariseṭṭhiṃ dameti pubbepesa iminā damitoyevāti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi tadā illīso macchariseṭṭhī ahosi sakko devarājā moggallāno rājā ānando kappako pana ahamevāti.
Illīsajātakaṃ aṭṭhamaṃ.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๖
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗