อนาปัตติวาร

{๑๓๑} เอวํ วตฺถุวเสน จ จิตฺตวเสน จ อาปตฺติเภทํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อนาปตฺตึ ทสฺเสนฺโต อนาปตฺติ สกสญฺญิสฺสาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ สกสญฺญิสฺสาติ สกสญฺญิสฺส มยฺหํ สนฺตกํ อิทํ ภณฺฑนฺติ เอวํ สญฺญิสฺส ปรภณฺฑมฺปิ คณฺหโต คหเณ อนาปตฺติ ฯ คหิตํ ปุน ทาตพฺพํ สเจ สามิเกหิ เทหีติ วุตฺโต ฯ น เทติ เตสํ ธุรนิกฺเขเป ปาราชิกํ ฯ วิสฺสาสคฺคาเหติ วิสฺสาสคฺคหเณ อนาปตฺติ ฯ วิสฺสาสคฺคาหลกฺขณํ ปน อิมินา สุตฺเตน ชานิตพฺพํ อนุชานามิ ภิกฺขเว ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส วิสฺสาสํ คเหตุํ สนฺทิฏฺโฐ จ โหติ สมฺภตฺโต จ อาลปิโต จ ชีวติ จ คหิเต จ อตฺตมโนติ ฯ ตตฺถ สนฺทิฏฺโฐติ ทิฏฺฐมตฺตกมิตฺโต ฯ สมฺภตฺโตติ ทฬฺหมิตฺโต ฯ อาลปิโตติ มม สนฺตกํ ยํ อิจฺฉสิ ตํ คณฺเหยฺยาสิ อาปุจฺฉิตฺวา คหเณ การณํ นตฺถีติ วุตฺโต ฯ ชีวตีติ อนุฏฺฐานเสยฺยาย สยิโตปิ ยาว ชีวิตินฺทฺริยูปจฺเฉทํ น ปาปุณาติ ฯ คหิเต จ อตฺตมโนติ คหิเต ตุฏฺฐจิตฺโต โหติ ฯ เอวรูปสฺส สนฺตกํ คหิเต อตฺตมโน ภวิสฺสตีติ ชานนฺเต คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ อวเสสปริยาทานวเสน เจตานิ ปญฺจ องฺคานิ วุตฺตานิ ฯ วิสฺสาสคฺคาโห ปน ตีหิ องฺเคหิ รุหติ สนฺทิฏฺโฐ ชีวติ คหิเต อตฺตมโน สมฺภตฺโต ชีวติ คหิเต อตฺตมโน อาลปิโต ชีวติ คหิเต อตฺตมโนติ ฯ โย ปน ชีวติ น จ คหิเต อตฺตมโน โหติ ตสฺส สนฺตกํ วิสฺสาสคฺคาเหน คหิตมฺปิ ปุน ทาตพฺพํ ฯ ททมาเนน จ มตกธนนฺตาว เย ตสฺส ธเน อิสฺสรา คหฏฺฐา วา ปพฺพชิตา วา เตสํ ทาตพฺพํ ฯ อนตฺตมนสฺส สนฺตกํ ตสฺเสว ทาตพฺพํ ฯ โย ปน ปฐมเมว สุฏฺฐุ กตํ ตยา มม สนฺตกํ คณฺหนฺเตนาติ วจีเภเทน วา จิตฺตุปฺปาทมตฺเตเนว วา อนุโมทิตฺวา ปจฺฉา เกนจิ การเณน กุปิโต ปจฺจาหราเปตุํ น ลภติ ๑- ฯ โยปิ อทาตุกาโม จิตฺเตน ปน อธิวาเสติ น กิญฺจิ วทติ โสปิ ปุน ปจฺจาหราเปตุํ น ลภติ ฯ โย ปน มยา ตุมฺหากํ สนฺตกํ คหิตํ วา ปริภุตฺตํ วาติ วุตฺเต คหิตํ วา โหตุ ปริภุตฺตํ วา มยา ปน ตํ เกนจิเทว กรณีเยน ฐปิตํ ตํ ปากติกํ กาตุํ วฏฺฏตีติ วทติ อยํ ปจฺจาหราเปตุํ ลภติ ฯ ตาวกาลิเกติ ปฏิทสฺสามิ ปฏิกริสฺสามีติ เอวํ คณฺหนฺตสฺส ตาวกาลิเกปิ คหเณ อนาปตฺติ ฯ คหิตมฺปน สเจ ภณฺฑสฺสามิโก ปุคฺคโล วา คโณ วา ตุยฺเหเวตํ โหตูติ อนุชานาติ อิจฺเจตํ กุสลํ โน เจ อนุชานาติ อาหราเปนฺเต ทาตพฺพํ ฯ สงฺฆสนฺตกํ ปน ปฏิทาตุเมว วฏฺฏติ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑. โย ปน ปฐมเมว...อนุโมทติ โส ปจฺฉา...น ลภตีติ ปริปุณฺณวากฺเยน ภวิตพฺพํ ฯ เปตปริคฺคเหติ เอตฺถ ปน ปิตฺติวิสเย อุปฺปนฺนาปิ กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว อตฺตภาเว นิพฺพตฺตาปิ จาตุมฺมหาราชิกาทโยปิ เทวา สพฺเพ เปตาเตฺวว สงฺขฺยํ คตา เตสํ ปริคฺคเห อนาปตฺติ ฯ สเจปิ หิ สกฺโก เทวราชา อาปณํ ปสาเรตฺวา นิสินฺโน โหติ ทิพฺพจกฺขุโก จ ภิกฺขุ ตํ ญตฺวา อตฺตโน จีวรตฺถาย สตสหสฺสคฺฆนกมฺปิ สาฏกํ ตสฺส มา คณฺห มา คณฺหาติ วิรวนฺตสฺสาปิ คเหตฺวา คจฺฉติ วฏฺฏติ ฯ เทวตา ปน อุทฺทิสฺส พลิกมฺมํ กโรนฺเตหิ รุกฺขาทีสุ ลคฺคิตสาฏเก วตฺตพฺพเมว นตฺถิ ฯ ติรจฺฉานคตปริคฺคเหติ ติรจฺฉานคตานมฺปิ ปริคฺคเห อนาปตฺติ ฯ สเจปิ หิ นาคราชา วา สุปณฺณมาณวโก วา มนุสฺสรูเปน อาปณํ ปสาเรติ ตโต จสฺส สนฺตกํ โกจิ ภิกฺขุ ปุริมนเยเนว คเหตฺวา คจฺฉติ วฏฺฏติ ฯ สีโห วา พยคฺโฆ วา มิคมหิสาทโย วธิตฺวา อขาทนฺโต ชิฆจฺฉาปีฬิโต อาทิโตว น วาเรตพฺโพ อนตฺถมฺปิ หิ กเรยฺย ฯ ยทิ ปน โถเก ขายิเต วาเรตุํ สกฺโกติ วาเรตฺวา คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ เสนาทโยปิ อามิสํ คเหตฺวา คจฺฉนฺเต ปาตาเปตฺวา คณฺหิตุํ วฏฺฏติ ฯ ปํสุกูลสญฺญิสฺสาติ อสฺสามิกํ อิทํ ปํสุกูลนฺติ เอวํ สญฺญิสฺสาปิ คหเณ อนาปตฺติ ฯ สเจ ปน ตํ สสฺสามิกํ โหติ อาหราเปนฺเต ทาตพฺพํ ฯ อุมฺมตฺตกสฺสาติ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปการสฺส อุมฺมตฺตกสฺสาปิ อนาปตฺติ ฯ อาทิกมฺมิกสฺสาติ อิธ ธนิโย อาทิกมฺมิโก ตสฺส อนาปตฺติ ฯ อวเสสานํ ปน รชกภณฺฑิกาทิโจรานํ ฉพฺพคฺคิยาทีนํ อาปตฺติเยวาติ ฯ

ปทภาชนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

สมุฏฺฐานญฺจ กิริยา อโถ สญฺญา สจิตฺตกํ

โลกวชฺชญฺจ กมฺมญฺจ กุสลํ เวทนาย จาติ

อิมสฺมึ ปน ปกิณฺณเก อิทํ ติสมุฏฺฐานํ สาหตฺถิกํ กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ อาณตฺติกํ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ สาหตฺถิกาณตฺติกํ กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยาสมุฏฺฐานญฺจ กโรนฺโตเยว หิ เอตํ อาปชฺชติ น อกโรนฺโต อทินฺนํ อาทิยามีติ สญฺญาย อภาเวน มุจฺจนฺโต สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ตุฏฺโฐ วา ภีโต วา มชฺฌตฺโต วา ตํ อาปชฺชตีติ ติเวทนิกนฺติ สพฺพํ ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ