เรื่องพระอุทายีกับนางวิสาขา มิคารมาตา

อนิยตกณฺฑวณฺณนา

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต เทฺว อนิยตา ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ ฯ

{๔๔๓} เตน สมเยน พุทฺโธ ภควาติ ปฐมอนิยตสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ กาลยุตฺตํ สมุลฺลปนฺโตติ กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ยทา น โกจิ สมีเป คจฺฉติ วา อาคจฺฉติ วา ตทา ตทนุรูปํ กจฺจิ น อุกฺกณฺฐสิ น กิลมสิ น ฉาตาสีติ อาทิกํ เคหสิตกถํ กเถนฺโต ฯ กาลยุตฺตํ ธมฺมํ ภณนฺโตติ กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ยทา อญฺโญ โกจิ อาคจฺฉติ วา คจฺฉติ วา ตทา ตทนุรุปํ อุโปสถํ กเรยฺยาสิ สลากภตฺตํ ทเทยฺยาสีติ อาทิกํ ธมฺมกถํ กเถนฺโต ฯ พหู ธีตโร จ ปุตฺตา จ อสฺสาติ พหุปุตฺตา ฯ ตสฺสา กิร ทส ปุตฺตา ทส ธีตโร จ อเหสุํ ฯ พหู นตฺตาโร อสฺสาติ พหุนตฺตา ฯ ยเถว หิ ตสฺสา เอวมสฺสา ปุตฺตาธีตานมฺปิ วีสติ ทารกา อเหสุํ ฯ อิติ สา วีสุตฺตรจตุสตปุตฺตนตฺตปริวารา อโหสิ ฯ อภิมงฺคลสมฺมตาติ อุตฺตมมงฺคลสมฺมตา ฯ ยญฺเญสูติ ทานปฺปทาเนสุ ฯ ฉเณสูติ อาวาหวิวาห- มงฺคลาทีสุ อนฺตรุสฺสเวสุ ฯ อุสฺสเวสูติ อาสาฬฺหีปวารณนกฺขตฺตาทีสุ มหุสฺสเวสุ ฯ ปฐมํ โภเชนฺตีติ อิเมปิ ทารกา ตยา สมานายุกา นีโรคา โหนฺตูติ อายาจนฺตา ปฐมํเยว โภเชนฺติ ฯ เยปิ สทฺธา โหนฺติ ปสนฺนา เต ภิกฺขู โภเชตฺวา ตทนนฺตรํ สพฺพปฺปฐมํ ตํเยว โภเชนฺติ ฯ น อาทิยีติ ตสฺสา วจนํ น คณฺหิ ฯ น วา อาทรมกาสีติ อตฺโถ ฯ

{๔๔๔-๔๔๕} อลํกมฺมนิเยติ กมฺมกฺขมํ กมฺมโยคฺคนฺติ กมฺมนิยํ ฯ อลํ ปริยตฺตํ กมฺมนิยภาวายาติ อลํกมฺมนิยํ ฯ ตสฺมึ อลํกมฺมนิเย ฯ ยตฺถ อชฺฌาจารํ กโรนฺตา สกฺโกนฺติ ตํ กมฺมํ กาตุํ ตาทิเสติ อตฺโถ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน วุตฺตํ สกฺกา โหติ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุนฺติ ฯ ยตฺถ เมถุนํ ธมฺมํ สกฺกา โหติ ปฏิเสวิตุนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ นิสชฺชํ กปฺเปยฺยาติ นิสชฺชํ กเรยฺย นิสีเทยฺยาติ อตฺโถ ฯ ยสฺมา ปน นิสีทิตฺวาว นิปชฺชติ เตนสฺส ปทภาชเน อุภยํ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อุปนิสินฺโนติ อุปคนฺตฺวา นิสินฺโนเอว อุปนิปนฺโนติ เวทิตพฺโพ ฯ ภิกฺขุ นิสินฺเนติ ภิกฺขุมฺหิ นิสินฺเนติ อตฺโถ ฯ อุโภ วา นิสินฺนาติ เทฺวปิ อปจฺฉา อปุริมํ นิสินฺนา ฯ เอตฺถ จ กิญฺจาปิ ปาลิยํ โสตสฺส รโหติ อาคตํ จกฺขุสฺส รเหเนว ปน ปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ สเจ ปิหิตกวาฏสฺส คพฺภสฺส ทฺวาเร นิสินฺโน วิญฺญุปุริโส โหติ เนว อนาปตฺตึ กโรติ ฯ อปิหิตกวาฏสฺส ปน ทฺวาเร นิสินฺโน อนาปตฺตึ กโรติ ฯ น เกวลญฺจ ทฺวาเร อนฺโตทฺวาทสหตฺเถปิ โอกาเส นิสินฺโน สเจ สจกฺขุโก วิกฺขิตฺตจิตฺโตปิ นิทฺทายนฺโตปิ อนาปตฺตึ กโรติ ฯ สมีเป ฐิโตปิ อนฺโธ น กโรติ ฯ จกฺขุมาปิ นิปชฺชิตฺวา นิทฺทายนฺโต น กโรติ ฯ อิตฺถีนํ ปน สตมฺปิ อนาปตฺตึ น กโรติเยว ฯ สทฺเธยฺยวจสาติ สทฺธาตพฺพวจนา ฯ สา ปน ยสฺมา อริยสาวิกาว โหติ เตเนวสฺส ปทภาชเน อาคตผลาติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อาคตํ ผลํ อสฺสาติ อาคตผลา ฯ ปฏิลทฺธโสตาปตฺติผลาติ อตฺโถ ฯ อภิสเมตาวินีติ ปฏิวิทฺธจตุสฺสจฺจา ฯ วิญฺญาตํ สิกฺขตฺตยสาสนํ เอตายาติ วิญฺญาตสาสนา ฯ นิสชฺชํ ภิกฺขุ ปฏิชานมาโนติ กิญฺจาปิ เอวรูปา อุปาสิกา ทิสฺวา วทติ อถโข ภิกฺขุ นิสชฺชํ ปฏิชานมาโนเยว ติณฺณํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน กาเรตพฺโพ น อปฏิชานมาโนติ อตฺโถ ฯ เยน วา สา สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา วเทยฺย เตน โส ภิกฺขุ กาเรตพฺโพติ นิสชฺชาทีสุ อากาเรสุ เยน วา อากาเรน สทฺธึ เมถุนธมฺมาทีนิ โรเปตฺวา สา อุปาสิกา วเทยฺย ปฏิชานมาโนว เตน โส ภิกฺขุ กาเรตพฺโพ ฯ เอวรูปายปิ อุปาสิกาย วจนมตฺเตน น กาเรตพฺโพติ อตฺโถ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา ทิฏฺฐนฺนาม ตถาปิ โหติ อญฺญถาปิ โหติ ฯ ตทตฺถโชตนตฺถญฺจ อิทํ วตฺถุํ อุทาหรนฺติ ฯ มลฺลารามวิหาเร กิร เอโก ขีณาสวตฺเถโร เอกทิวสํ อุปฏฺฐากกุลํ คนฺตฺวา อนฺโตเคเห นิสีทิ ฯ อุปาสิกาปิ สยนปลฺลงฺกํ นิสฺสาย ฐิตา โหติ ฯ อเถโก ปิณฺฑจาริโก ทฺวาเร ฐิโต ทิสฺวา เถโร อุปาสิกาย สทฺธึ เอกาสเน นิสินฺโนติ สญฺญํ ปฏิลภิตฺวา ปุนปฺปุนํ โอโลเกสิ ฯ เถโรปิ อยํ มยิ อสุทฺธลทฺธิโก ชาโตติ สลฺลกฺเขตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา อนฺโตว นิสีทิ ฯ โส ภิกฺขุ เถรํ โจเทสฺสามีติ อาคนฺตฺวา อุกฺกาสิตฺวา ทฺวารํ วิวริ ฯ เถโร ตสฺส จิตฺตํ ญตฺวา อากาเส อุปฺปติตฺวา กูฏาคารกณฺณิกํ นิสฺสาย ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ฯ โสปิ ภิกฺขุ อนฺโต ปวิสิตฺวา มญฺจญฺจ เหฏฺฐามญฺจญฺจ โอโลเกตฺวา เถรํ อปสฺสนฺโต อุทฺธํ โอโลเกสิ ฯ อถ อากาเส นิสินฺนํ เถรํ ทิสฺวา ภนฺเต เอวํ มหิทฺธิกา นาม ตุมฺเห มาตุคาเมน สทฺธึ เอกาสเน นิสินฺนภาวํ วทาเปถเอวาติ อาห ฯ เถโร อนฺตรฆรสฺเสเวโส อาวุโส โทโส อหํ ปน ตํ สทฺธาเปตุํ อสกฺโกนฺโต เอวมกาสึ รกฺเขยฺยาสิ มนฺติ วตฺวา โอตรตีติ ฯ {๔๔๖} อิโต ปรํ สา เจ เอวํ วเทยฺยาติ อาทิ สพฺพํ ปฏิญฺญาย การณาการทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ มาตุคามสฺส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโตติ มาตุคามสฺส มคฺเค เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโตติ อตฺโถ ฯ นิสชฺชาย กาเรตพฺโพติ นิสชฺชํ ปฏิชานิตฺวา เมถุนธมฺมปฏิเสวนํ อปฏิชานนฺโต เมถุนธมฺมปาราชิกาปตฺติยา อกาเรตฺวา นิสชฺชามตฺเตน ยํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ ตาย กาเรตพฺโพ ฯ ปาจิตฺติยาย กาเรตพฺโพติ อตฺโถ ฯ เอเตน นเยน สพฺพจตุกฺเกสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ {๔๕๑} สิกฺขาปทปริโยสาเน อาปตฺตานาปตฺติปริจฺเฉททสฺสนตฺถํ วุตฺเตสุ คมนํ ปฏิชานาตีติ อาทีสุ คมนํ ปฏิชานาตีติ รโหนิสชฺชสฺสาทนตฺถํ คโตมฺหีติ เอวํ คมนํ ปฏิชานาติ ฯ นิสชฺชนฺติ นิสชฺชสฺสาเทเนว นิสชฺชํ ปฏิชานาติ ฯ อาปตฺตินฺติ ตีสุ อญฺญตรํ อาปตฺตึ ฯ อาปตฺติยา กาเรตพฺโพติ ตีสุ ยํ ปฏิชานาติ ตาย กาเรตพฺโพ ฯ เสสเมตฺถ จตุกฺเก อุตฺตานาธิปฺปายเมว ฯ ทุติยจตุกฺเก ปน คมนํ น ปฏิชานาตีติ รโหนิสชฺชสฺสาทวเสน น ปฏิชานาติ ฯ สลากภตฺตาทินา อตฺตโน กมฺเมน คโตมฺหิ สา ปน มยฺหํ นิสินฺนฏฺฐานํ อาคตาติ วทติ ฯ เสสเมตฺถาปิ อุตฺตานาธิปฺปายเมว ฯ

อยํ ปน สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ รโหนิสชฺชสฺสาโทติ เมถุนธมฺมสนฺนิสฺสิตกิเลโส วุจฺจติ ฯ โย ภิกฺขุ เตนสฺสาเทน มาตุคามสฺส สนฺติกํ คนฺตุกาโม อกฺขึ อญฺเชติ ทุกฺกฏํ ฯ นิวาสนํ นิวาเสติ กายพนฺธนํ พนฺธติ จีวรํ ปารุปติ สพฺพตฺถ ปโยเค ปโยเค ทุกฺกฏํ ฯ คจฺฉโต ปทวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ ฯ คนฺตฺวา นิสีทติ ทุกฺกฏเมว ฯ มาตุคาเม อาคนฺตฺวา นิสินฺนมตฺเต ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ สา อิตฺถี เกนจิเทว กรณีเยน อุฏฺฐาย ปุนปฺปุนํ นิสีทติ นิสชฺชาย นิสชฺชาย ปาจิตฺติยํ ฯ ยํ สนฺธาย คโต สา น ทิฏฺฐา อญฺญา อาคนฺตฺวา นิสีทติ อสฺสาเท อุปฺปนฺเน ปาจิตฺติยํ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน คมนกาลโต ปฏฺฐาย อสุทฺธจิตฺตตฺตา อาปตฺติเยวาติ วุตฺตํ ฯ สเจ สมฺพหุลา อาคจฺฉนฺติ มาตุคามคณนาย ปาจิตฺติยานิ ฯ สเจ อุฏฺฐาย อุฏฺฐาย ปุนปฺปุนํ นิสีทนฺติ นิสชฺชาคณนาย ปาจิตฺติยานิ ฯ อนิยเมตฺวา ทิฏฺฐทิฏฺฐาย สทฺธึ รหสฺสาทํ กปฺเปสฺสามีติ คนฺตฺวา นิสินฺนสฺสาปิ อาคตาคตานํ วเสน ปุนปฺปุนํ นิสชฺชาวเสน จ วุตฺตนเยเนว อาปตฺติโย เวทิตพฺพา ฯ สเจปิ สุทฺธจิตฺเตน คนฺตฺวา นิสินฺนสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา นิสินฺนาย อิตฺถิยา รหสฺสาโท อุปฺปชฺชติ อนาปตฺติเยว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสาเนวาติ ฯ

ปฐมานิยตวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ