๑. จูฬวัจฉโคตตสูตร

๓. ปริพฺพาชกวคฺค

๑. จูฬวจฺฉโคตฺตสุตฺตวณฺณนา ๑-

เอวมฺเม สุตนฺติ จูฬวจฺฉโคตฺตสุตฺตํ. ตตฺถ เอกปุณฺฑรีเกติ ปุณฺฑรีโก วุจฺจติ เสตมฺพรุกฺโข, โส ตสฺมึ อาราเม เอโก ปุณฺฑรีโก อตฺถีติ เอกปุณฺฑรีโก. เอตทโหสีติ ตตฺถ ปวิสิตุกามตาย อโหสิ. จิรสฺสํ โข ภนฺเตติ ปกติยา อาคตปุพฺพตํ อุปาทาย. ธมฺมสฺส จานุธมฺมนฺติ อิธ สพฺพญฺญุตญาณํ ธมฺโม นาม, มหาชนสฺส พฺยากรณํ อนุธมฺโม นาม. เสสํ ชีวกสุตฺเต ๒- วุตฺตนยเมว. น เมติ อนนุญฺญาย ฐตฺวา อนุญฺญํปิ ปฏิกฺขิปติ. "สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาตี"ติ หิ อิทํ อนุชานิตพฺพํ สิยา, "จรโต จ เม ฯเปฯ ปจฺจุปฏฺฐิตนฺ"ติ อิทํ ปน นานุชานิตพฺพํ. สพฺพญฺญุตญาเณน หิ อาวชฺชิตฺวาว ชานาติ. ตสฺมา อนนุญฺญาย ฐตฺวา อนุญฺญํปิ ปฏิกฺขิปนฺโต เอวมาห.

อาสวานํ ขยาติ เอตฺถ สกึ ขีณานิ อาสวานํ ปุน เขเปตพฺพาภาวา ยาวเทวาติ น วุตฺตํ. ปุพฺเพนิวาสญาเณน เจตฺถ ภควา อตีตชานนคุณํ ทสฺเสติ, ทิพฺพจกฺขุญาเณน ปจฺจุปฺปนฺนชานนคุณํ, อาสวกฺขยญาเณน โลกุตฺตรคุณนฺติ. อิติ อิมาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ สกลพุทฺธคุเณ สงฺขิปิตฺวา กเถสิ.

คิหิสํโยชนนฺติ คิหิพนฺธนํ คิหิปริกฺขาเรสุ นิกนฺตึ. นตฺถิ โข วจฺฉาติ คิหิสํโยชนํ อปฺปหาย ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรนฺโต ๓- นาม นตฺถิ. เยปิ หิ สนฺตติมหามตฺโต อุคฺคเสโน เสฏฺฐิปุตฺโต วีตโสกทารโกติ คิหิลิงฺเค ฐิตาว อรหตฺตํ ปตฺตา, เตปิ มคฺเคน สพฺพสงฺขาเรสุ นิกนฺตึ สุกฺขาเปตฺวาว ปตฺตา. ตํ ปตฺวา ปน น เตน ลิงฺเคน อฏฺฐํสุ, คิหิลิงฺคํ นาเมตํ หีนํ, อุตฺตมคุณํ ธาเรตุํ น สกฺโกติ, ตสฺมา ตตฺถ ฐิโต อรหตฺตํ ปตฺวา ตํ ทิวสเมว ปพฺพชติ วา ปรินิพฺพาติ วา.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. เตวิชฺชวจฺฉสุตฺตวณฺณนา ๒ ม.ม. ๑๓/๕๑ อาทิ/๓๓ คหปติวคฺค

@๓ ฉ.ม. ทุกฺขสฺสนฺตกโร ภุมฺมเทวตา ปน ติฏฺฐนฺติ. กสฺมา? นิลียโนกาสสฺส อตฺถิตาย. เสสกามภเว มนุสฺเสสุ โสตาปนฺนาทโย ตโย ติฏฺฐนฺติ, กามาวจรเทเวสุ โสตาปนฺนา สกทาคามิโน จ, อนาคามิขีณาสวา ปเนตฺถ น ติฏฺฐนฺติ. กสฺมา? ตญฺหิฏฺฐานํ ลฬิตชนสฺส อาวาโส, นตฺถิ ตตฺถ เตสํ ปวิเวการหํ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐานญฺจ. อิติ ตตฺถ ขีณาสโว ปรินิพฺพาติ, อนาคามี จวิตฺวา สุทฺธาวาเส นิพฺพตฺตติ. กามาวจรเทวโต อุปริ ปน จตฺตาโรปิ อริยา ติฏฺฐนฺติ.

โสปาสิ กมฺมวาทีติ โสปิ กมฺมวาที อโหสิ, กิริยํปิ น ปฏิพาหิตฺถ. ตํ หิ เอกูนนวุติกปฺปมตฺถเก ๑- อตฺตานํเยว คเหตฺวา กเถสิ. ๒- ตทา กิร มหาสตฺโต ปาสณฺฑปริคฺคณฺหนตฺถํ ปพฺพชิโต ตสฺสปิ ปาสณฺฑสฺส นิปฺผลภาวํ ชานิตฺวา วิริยํ น หาเปสิ, กิริยวาที หุตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตติ. ตสฺมา เอวมาห. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

จูฬวจฺฉโคตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปฐมํ.