๓. มหาวัจฉโคตตสูตร

๓. มหาวจฺฉโคตฺตสุตฺตวณฺณนา

เอวมฺเม สุตนฺติ มหาวจฺฉโคตฺตสุตฺตํ. ตตฺถ สหกถีติ สทฺธึ วาโท, พหุ มยา ตุเมฺหหิ สทฺธึ กถิตปุพฺพนฺติ กถํ สาเรติ เมตฺตึ ฆเฏติ. ปุริมานิ หิ เทฺว สุตฺตานิ เอตสฺเสว กถิตานิ, สํยุตฺตเก อพฺยากตสํยุตฺตํ นาม เอตสฺเสว กถิตํ, "กึ นุ โข โภ โคตม สสฺสโต โลโก อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ อพฺยากตเมตนฺ"ติ เอวํ เอกุตฺตรนิกาเยปิ อิมินา สทฺธึ กถิตํ อตฺถิเยว. ตสฺมา เอวมาห. สมฺมาสมฺพุทฺโธปิ ตสฺส อาคตาคตสฺส สงฺคหํ กตฺวา โอกาสํ อกาสิเยว. กสฺมา? อยญฺหิ สสฺสตทิฏฺฐิโก, สสฺสตทิฏฺฐิกา จ สีฆํ ลทฺธึ น วิสฺสชฺเชนฺติ, วสาเตลมกฺขิตปิโลติกา วิย จิเรน สุชฺฌนฺติ. ปสฺสติ จ ภควา "อยํ ปริพฺพาชโก กาเล คจฺฉนฺเต คจฺฉนฺเต ลทฺธึ วิสฺสชฺเชตฺวา มม สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ฉ อภิญฺญาโย สจฺฉิกตฺวา อภิญฺญาตสาวโก ภวิสฺสตี"ติ. ตสฺมา อสฺส อาคตาคตสฺส สงฺคหํ กตฺวา โอกาสํ อกาสิเยว. อิทํ ปนสฺส ปจฺฉิมคมนํ. โส หิ อิมสฺมึ สุตฺเตว ตรณํ วา โหตุ อตณํ วา. ๑- ยฏฺฐึ โอตริตฺวา ๒- อุทเก ปตมาโน วิย

@เชิงอรรถ: ๑ ม. กรณํ วา โหตุ อกรณํ วา, ก. จรณํ วา โหตุ มรณํ วา ๒ สี. โอตฺถริตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ปพฺพชิสฺสามีติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา อาคโต. ตสฺมา ธมฺมเทสนํ ยาจนฺโต สาธุ เม ภวํ โคตโมติอาทิมาห. ตสฺส ภควา มูลวเสน สงฺขิตฺตเทสนํ, กมฺมปถวเสน วิตฺถารเทสนํ เทเสสิ. มูลวเสน เจตฺถ อภิสงฺขิตฺตา ๑- เทสนา, กมฺมปถวเสน สงฺขิตฺตา วิตฺถารสทิสา. พุทฺธานํ ปน นิปฺปริยาเยน วิตฺถารเทสนา นาม นตฺถิ. จตุวีสติสมนฺตปฏฺฐานํปิ หิ สตฺตปฺปกรเณ อภิธมฺมปิฏเก จ สพฺพํ สงฺขิตฺตเมว. ตสฺมา มูลวเสนปิ กมฺมปถวเสนปิ สงฺขิตฺตเมว เทเสสีติ เวทิตพฺโพ.

ตตฺถ ปาณาติปาตาเวรมณี กุสลนฺติอาทีสุ ปฏิปาฏิยา สตฺตธมฺมา กามาวจรา, อนภิชฺฌาทโย ตโย จตุภูมิกาปิ วฏฺฏนฺติ.

ยโต โข วจฺฉ ภิกฺขุโนติ กิญฺจาปิ อนิยเมตฺวา วุตฺตํ, ยถา ปน ชีวกสุตฺเต จ จงฺกีสุตฺเต จ, เอวํ อิมสฺมึ สุตฺเต จ อตฺตานเมว สนฺธาเยตํ ภควตา วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ

อตฺถิ ปนาติ กึ ปุจฺฉามีติ ปุจฺฉติ? อยํ กิรสฺส ลทฺธิ "ตสฺมึ ตสฺมึ สาสเน สตฺถาว อรหา โหติ, สาวโก ปน อรหตฺตํ ปตฺตุํ สมตฺโถ นตฺถิ. สมโณ จ โคตโม "ยโต โข วจฺฉ ภิกฺขุโน"ติ เอกํ ภิกฺขุํ กเถนฺโต วิย กเถติ, อตฺถิ นุ โข สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก อรหตฺตํ ปตฺโต"ติ. เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสามีติ ปุจฺฉติ. ตตฺถ ติฏฺฐตูติ ภวํ ตาว โคตโม ติฏฺฐตุ, ภวญฺหิ โลเก ปากโฏ อรหาติ อตฺโถ. ตสฺมึ พฺยากเต อุตฺตรึ ภิกฺขุนีอาทีนํ วเสน ปญฺหํ ปุจฺฉิ, ภควาปิสฺส พฺยากาสิ.

อาราธโกติ สมฺปาทโก ปริปูรโก.

เสขาย วิชฺชาย ปตฺตพฺพนฺติ เหฏฺฐิมผลตฺตยํ ปตฺตพฺพํ. ตํ สพฺพํ มยา อนุปฺปตฺตนฺติ วทติ. วิตณฺฑวาที ปนาห "กตเม ธมฺมา เสกฺขา. จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา เหฏฺฐิมานิ จ ตีณิ สามญฺญผลานี"ติ ๒- วจนโต อรหตฺตมคฺโคปิ อเนน ปตฺโตเยว. ผลํ ปน อปฺปตฺตํ, เตน ๓- ตสฺส ปตฺติยา อุตฺตริโยคํ กถาเปตีติ. โส เอวํ สญฺญาเปตพฺโพ:-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อติสํขิตฺตา ๒ อภิ. สงฺ. ๓๔/๑๐๒๓/๒๔๕ ๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ

"โย เว กิเลสานิ ปหาย ปญฺจ

ปริปุณฺณเสโข อปริหานธมฺโม

เจโตวสิปฺปตฺโต สมาหิตินฺทฺริโย

ส เว ฐิตตฺโตติ นโร ปวุจฺจตี"ติ. ๑-

อนาคามิปุคฺคโล หิ เอกนฺตปริปุณฺณเสโข. ตํ สนฺธาย "เสขาย วิชฺชาย ปตฺตพฺพนฺ"ติ อาห. มตฺตสฺส ปน เอกจิตฺตกฺขณิกตฺตา ตตฺถ ฐิตสฺส ปุจฺฉา นาม นตฺถิ. อิมินา จ สุตฺเตน มคฺโคปิ พหุจิตฺตกฺขณิโก โหตูติ เจ. เอตํ น พุทฺธวจนํ, วุตฺตกถาย ๒- จ อตฺโถ วิรุชฺฌติ. ตสฺมา อนาคามิผเล ฐตฺวา อรหตฺตมคฺคสฺส วิปสฺสนํ กถาเปตีติ เวทิตพฺโพ. ยสฺมา ปนสฺส น เกวลํ สุทฺธอรหตฺตสฺเสว อุปนิสฺสโย, ฉนฺนํปิ อภิญฺญานํ อุปนิสฺสโย อตฺถิ, ตสฺมา ภควา "เอวมยํ สมเถ กมฺมํ กตฺวา ปญฺจ อภิญฺญา นิพฺพตฺเตสฺสติ, วิปสฺสนาย กมฺมํ กตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสติ. เอวํ ฉฬภิญฺโญ มหาสาวโก ภวิสฺสตี"ติ วิปสฺสนามคฺคํ ๓- อกเถตฺวา สมถวิปสฺสนา อาจิกฺขิ.

สติ สติ อายตเนติ สติ สติ การเณ. กึ เจตฺถ การณํ? อภิญฺญา วา อภิญฺญาปาทกชฺฌานํ วา อวสาเน ปน อรหตฺตํ วา การณํ อรหตฺตสฺส วิปสฺสนา วาติ เวทิตพฺพํ.

ปริจิณฺโณ เม ภควาติ สตฺต หิ เสขา ภควนฺตํ ปริจรนฺติ นาม, ขีณาสเวน ภควา ปริจิณฺโณ โหติ. อิติ สงฺเขเปน อรหตฺตํ พฺยากโรนฺโต เถโร เอวมาห. เต ปน ภิกฺขู ตํ อตฺถํ น ชานึสุ, อชานนฺตาว ตสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ภควโต อาโรเจสุํ. เทวตาติ เตสํ คุณานํ ลาภิเทวตา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

มหาวจฺฉโคตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ตติยํ.

@เชิงอรรถ: ๑ องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๕/๗ อนุโสตสุตฺต ๒ ฉ.ม. วุตฺตคาถาย ๓ ฉ.ม. วิปสฺสนามตฺตํ