๓. สัปปุริสสูตร

๓. สปฺปุริสธมฺมสุตฺตวณฺณนา

เอวมฺเม สุตนฺติ สปฺปุริสธมฺมสุตฺตํ. ตตฺถ สปฺปุริสธมฺมนฺติ สปฺปุริสานํ ธมฺมํ. อสปฺปุริสธมฺมนฺติ ปาปปุริสานํ ธมฺมํ. เอวํ มาติกํ ฐเปตฺวาปิ ปุน ยถา นาม มคฺคกุสโล ปุริโส วามํ มุญฺจิตฺวา ทกฺขิณํ คณฺหาติ. ปฐมํ

@เชิงอรรถ: ๑ ก. จณฺฑีมุขติสฺสราชกาเล ๒ ฉ. พทรสาฬวํ มทฺทมาโน นิสีทิ มุญฺจิตพฺพํ กเถติ, เอวํ ปหาตพฺพํ ธมฺมํ ปฐมํ เทเสนฺโต กตโม จ ภิกฺขเว อสปฺปุริสธมฺโมติอาทิมาห. ตตฺถ อุจฺจากุลาติ ขตฺติยกุลา วา พฺราหฺมณกุลา วา. เอตเทว หิ กุลทฺวยํ "อุจฺจากุลนฺ"ติ วุจฺจติ. โส ตตฺถ ปุชฺโชติ โส ภิกฺขุ เตสุ ภิกฺขูสุ ปูชารโห. อนฺตรํ กริตฺวาติ อพฺภนฺตรํ กตฺวา.

มหากุลาติ ขตฺติยกุลา วา พฺราหฺมณกุลา วา เวสฺสกุลา วา. อิทเมว หิ กุลตฺตยํ "มหากุลนฺ"ติ วุจฺจติ. มหาโภคกุลาติ มหนฺเตหิ โภเคหิ สมนฺนาคตกุลา. อุฬารโภคกุลาติ อุฬาเรหิ ปณีเตหิ โภเคหิ สมฺปนฺนกุลา. อิมสฺมึ ปททฺวเย จตฺตาริปิ กุลานิ ลพฺภนฺติ. ยตฺถ กตฺถจิ กุเล ชาโต หิ ปุญฺญผเลหิ มหาโภโคปิ อุฬารโภโคปิ โหติเยว.

ยสสฺสีติ ปริวารสมฺปนฺโน. อปฺปญฺญาตาติ รตฺตึ ขิตฺตสรา วิย สํฆมชฺฌาทีสุ น ปญฺญายนฺติ. อปฺเปสกฺขาติ อปฺปปริวารา.

อารญฺญิโกติ สมาทินฺนอารญฺญิกธุตงฺโค. เสสธุตงฺเคสุปิ เอเสว นโย. อิมสฺมึ จ สุตฺเต ปาฬิยํ นเวว ธุตงฺคานิ อาคตานิ, วิตฺถาเรน ปเนตานิ เตรส โหนฺติ. เตสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ สพฺพํ สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค ธุตงฺคนิทฺเทเส วุตฺตเมว.

อตมฺมยตาติ ตมฺมยตา วุจฺจติ ตณฺหา, นิตฺตณฺหาติ ๑- อตฺโถ. อตมฺมยตญฺเญว อนฺตรํ กริตฺวาติ นิตฺตณฺหตํเยว การณํ กตฺวา อพฺภนฺตรํ วา กตฺวา, จิตฺเต อุปฺปาเทตฺวาติ อตฺโถ.

นิโรธวาเร ยสฺมา อนาคามิขีณาสวา ตํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชนฺติ, ปุถุชฺชนสฺส สา นตฺถิ, ตสฺมา อสปฺปุริสวาโร ปริหีโน. น กิญฺจิ มญฺญตีติ กญฺจิ ปุคฺคลํ ตีหิ มญฺญนาหิ น มญฺญติ. น กุหิญฺจิ มญฺญตีติ กิสฺมิญฺจิ โอกาเส น มญฺญติ. น เกนจิ มญฺญตีติ เกนจิ วตฺถุนาปิ ตํ ปุคฺคลํ น มญฺญติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

สปฺปุริสธมฺมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา

@เชิงอรรถ: ๑ สี., ก. นิตฺตณฺหตาติ