๙. กายคตาสติสูตร

๙. กายคตาสติสุตฺตวณฺณนา

[๑๕๓-๔] เอวมฺเม สุตนฺติ กายคตาสติสุตฺตํ. ตตฺถ เคหสิตาติ ปญฺจกามคุณนิสฺสิตา. สรสงฺกปฺปาติ ธาวนสงฺกปฺปา. สรนฺตีติ หิ สรา, ธาวนฺตีติ อตฺโถ. อชฺฌตฺตเมวาติ โคจรชฺฌตฺตสฺมึเยว. กายคตาสตินฺติ กายปริคฺคาหิกมฺปิ กายารมฺมณมฺปิ สตึ. กายปริคฺคาหิกนฺติ วุตฺเต สมโถ กถิโต โหติ, กายารมฺมณนฺติ วุตฺเต วิปสฺสนา. อุภเยน สมถวิปสฺสนา กถิตา โหนฺติ.

ปุน จปรํ ฯเปฯ เอวมฺปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ กายคตา สตึ ภาเวตีติ สติปฏฺฐาเน จุทฺทสวิเธน กายานุปสฺสนา กถิตา.

อนฺโตคธาวสฺสาติ ตสฺส ภิกฺขุโน ภาวนาย อพฺภนฺตรคตาว โหนฺติ. วิชฺชาภาคิยาติ เอตฺถ สมฺปโยควเสน วิชฺชํ ภชนฺตีติปิ วิชฺชาภาคิยา.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. อานาปานํ, อานาปานสฺสติ? ๒ สี. ปริปูเรติ, เอวมุปริปิ

@๓ สี. อานาปานสฺสติ วิชฺชาภาเค วิชฺชาโกฏฺฐาเส วตฺตนฺตีติปิ วิชฺชาภาคิยา. ตตฺถ วิปสฺสนาญาณํ, มโนมยิทฺธิ, ฉ อภิญฺญาติ อฏฺฐ วิชฺชา. ปุริเมน อตฺเถน ตาหิ ๑- สมฺปยุตฺตธมฺมาปิ วิชฺชาภาคิยา. ปจฺฉิเมน อตฺเถน ตาสุ ยา กาจิ เอกา วิชฺชา วิชฺชา, ๒- เสสา วิชฺชาภาคิยาติ เอวํ วิชฺชาปิ วิชฺชาย สมฺปยุตฺตธมฺมาปิ วิชฺชาภาคิยาเตฺวว เวทิตพฺพา. เจตสา ผุโฏติ เอตฺถ ทุวิธํ ผรณํ อาโปผรณญฺจ ทิพฺพจกฺขุผรณญฺจ, ตตฺถ อาโปกสิณํ สมาปชฺชิตฺวา อาเปน ผรณํ อาโปผรณํ นาม. เอวํ ผุเฏปิ มหาสมุทฺเท สพฺพา สมุทฺทงฺคมา กุนฺนทิโย อนฺโตคธาว โหนฺติ, อาโลกํ ปน วฑฺเฒตฺวา ทิพฺพจกฺขุนา สกลสมุทฺทสฺส ทสฺสนํ ทิพฺพจกฺขุผรณํ นาม. เอวํ ผรเณปิ มหาสมุทฺเท สพฺพา สมุทฺทงฺคมา กุนฺนทิโย อนฺโตคธาว โหนฺติ.

โอตารนฺติ วิวรํ ฉิทฺทํ. อารมฺมณนฺติ กิเลสุปฺปตฺติปจฺจยํ. ลเภถ โอตารนฺติ ลเภยฺย ปเวสนํ, วินิวิชฺฌิตฺวา ยาว ปริโยสานา คจฺเฉยฺยาติ อตฺโถ. นิกฺเขปนนฺติ นิกฺขิปนฏฺฐานํ.

เอวํ อภาวิตกายคตาสติปุคฺคลํ อลฺลมตฺติกปุญฺชาทีหิ อุปเมตฺวา อิทานิ ภาวิตกายคตาสตึ สารผลกาทีหิ อุปเมตุํ เสยฺยถาปีติอาทิมาห. ตตฺถ อคฺคฬผลนฺติ กวาฏํ.

กากเปยฺโยติ มุขวฏฺฏิยํ นิสีทิตฺวา กาเกน คีวํ ปณาเมตฺวาว ๓- ปาตพฺโพ. อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺสาติ อภิญฺญาย สจฺฉิกาตพฺพสฺส. สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาตีติ ปจฺจกฺขภาวํ ปาปุณาติ. สติ สติอายตเนติ สติ สติการเณ. กึ ปเนตฺถ การณนฺติ. อภิญฺญาว การณํ. อาฬิพทฺธาติ ๔- มริยาทพทฺธา.

ยานีกตายาติ ยุตฺตยานํ วิย กตาย. วตฺถุกตายาติ ปติฏฺฐากตาย. อนุฏฺฐิตายาติ อนุปวตฺติตาย. ปริจิตายาติ ปริจยกตาย. สุสมารทฺธายาติ สุฏฺฐุ สมารทฺธาย สุสมฺปคฺคหิตาย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

กายคตาสติสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ม. ตาว ๒ ม. เอกา วิชฺชา ๓ ฉ.ม. อนาเมตฺวาว ๔ ฉ.ม. อาฬิพนฺธาติ