๕. ทันตภูมิสูตร

๕. ทนฺตภูมิสุตฺตวณฺณนา

เอวมฺเม สุตนฺติ ทนฺตภูมิสุตฺตํ. ตตฺถ อรญฺญกุฏิกายนฺติ ตสฺเสว เวฬุวนสฺส เอกสฺมึ วิวิตฺตฏฺฐาเน ปธานกมฺมิกานํ ภิกฺขูนํ อตฺถาย กตเสนาสเน. ราชกุมาโรติ พิมฺพิสารสฺส ปุตฺโต โอรสโก.

ผุเสยฺยาติ ลเภยฺย. เอกคฺคตนฺติ เอวํ ปฏิปนฺโน สมาปตฺตึ นาม ลภติ, ฌานํ นาม ลภตีติ อิทํ มยา สุตนฺติ วทติ. กิลมโถติ กายกิลมโถ.

@เชิงอรรถ: ๑ ก. นิพทฺธํ ๒ ม. อยํ ๓ สี. อวสิสฺสึสุ วิเหสาติ เสฺวว กิลมโถ วุตฺโต. ยถาสเก ติฏฺเฐยฺยาสีติ อตฺตโน อชานนโกฏฺฐาเสเยว ติฏฺเฐยฺยาสีติ.

เทเสสีติ จิตฺเตกคฺคตํ นาม เอวํ ลภติ, สมาปตฺตึ เอวํ นิพฺพตฺเตตีติ อปฺปนาอุปจารํ ปาเปตฺวา เอกกสิณปริกมฺมํ กเถสิ. ปเวเทตฺวาติ ปกาเสตฺวา.

เนกฺขมฺเมน ญาตพฺพนฺติ กามโต นิสฺสฏคุเณน ญาตพฺพํ. กามโต นิสฺสฏคุเณ ฐิเตน ปุคฺคเลน เอกคฺคํ นาม ชานิตพฺพนฺติ อธิปฺปาเยเนตํ วุตฺตํ. เสสานิ ตสฺเสว เววจนานิ. กาเม ปริภุญฺชนฺโตติ ทุวิเธปิ กาเม ปริภุญฺชมาโน.

หตฺถิทมฺมา วา อสฺสทมฺมา วา โคทมฺมา วาติ เอตฺถ อทนฺตหตฺถิทมฺมาทโย วิย จิตฺเตกคฺครหิตา ปุคฺคลา ทฏฺฐพฺพา. ทนฺตหตฺถิอาทโย วิย จิตฺเตกคฺคสมฺปนฺนา. ยถา อทนฺตหตฺถิทมฺมาทโย กูฏาคารํ อกตฺวา ธุรํ อฉฑฺเฑตฺวา ทนฺตคมนํ วา คนฺตุํ, ทนฺเตหิ วา ปตฺตพฺพํ ภูมึ ปาปุณิตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว จิตฺเตกคฺครหิตา สมฺปนฺนจิตฺเตกคฺเคหิ นิพฺพตฺติตคุณํ วา นิพฺพตฺเตตุํ ปตฺตภูมึ วา ปาปุณิตุํ น สกฺโกนฺติ.

หตฺถวิลงฺฆเกนาติ หตฺเถน หตฺถํ คเหตฺวา.

ทิฏฺเฐยฺยนฺติ ๑- ปสฺสิตพฺพยุตฺตกํ. อาวุโฏติ ๒- อาวริโต. นิวุโฏติ ๓- นิวาริโต. โอผุโฏติ โอนทฺโธ.

นาควนิกนฺติ หตฺถิปโทปเม ๔- นาควนจรโก ปุริโส "นาควนิโก"ติ วุตฺโต, อิธ หตฺถิสิกฺขาย กุสโล หตฺถึ คเหตุํ สมตฺโถ. อติปสฺสิตฺวาติ ทิสฺวา. เอตฺถเคธาติ เอตสฺมึ ปวตฺตเคธา. สรสงฺกปฺปานนฺติ ธาวนสงฺกปฺปานํ. ๕- มนุสฺสกนฺเตสุ สีเลสุ สมาทปนายาติ เอตฺถ ยถา นาโค อิตฺถิปุริเสหิ กุมารกุมาริกาหิ โสณฺฑาทีสุ คเหตฺวา อุปเกฬยมาโน วิการํ น กโรติ สุขายติ, ตทาเนน มนุสฺสกนฺตานิ สีลานิ สมาทินฺนานิ นาม โหนฺติ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ทฏฺเฐยฺยนฺติ ๒ ฉ.ม. อาวุโตติ ๓ ฉ.ม. นิวุโตติ

@๔ ม.มู. ๑๒/๒๘๘-๒๙๙-๒๕๒-๒๖๑ ๕ สี. วจนสงฺกปฺปานํ, ม. พาธนสงฺกปฺปานํ

เปมนียาติ ตาต ราชา เต ปสนฺโน มงฺคลหตฺถิฏฺฐาเนว ฐเปสฺสติ, ราชารหานิ โภชนาทีนิ ลภิสฺสสีติ เอวรูปี นาเคหิ ปิยาปิตพฺพกถา. สุสฺสูสตีติ ตํ เปมนียกถํ โสตุกาโม โหติ. ติณฆาโสทกนฺติ ติณฆาสญฺเจว อุทกญฺจ. ติณฆาสนฺติ ฆาสิตพฺพํ ติณํ, ขาทิตพฺพนฺติ อตฺโถ.

ปณฺฑโวติ ฑิณฺฑิโม. ๑- สพฺพวงฺกโทสนิหิตนินฺนีตกสาโวติ นิหิตสพฺพวงฺกโทโส เจว อปนีตกสาโว จ. องฺคนฺเตว สงฺขํ คจฺฉตีติ องฺคสโม โหติ.

เคหสิตสีลานนฺติ ปญฺจกามคุณนิสฺสิตสีลานํ. ญายสฺสาติ อฏฺฐงฺคิกมคฺคสฺส.

อทนฺตมรณํ มหลฺลโก รญฺโญ นาโค กาลกโตติ รญฺโญ มหลฺลโก นาโค อทนฺตมรณํ มโต กาลกโต โหติ อทนฺตมรณํ กาลํกิริยํ นาม กรียตีติ อยเมตฺถ อตฺโถ. เอส นโย สพฺพตฺถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

ทนฺตภูมิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.