๓. มหากัจจานภัทเทกรัตตสูตร

๓. มหากจฺจานภทฺเทกรตฺตสุตฺตวณฺณนา

เอวมฺเม สุตนฺติ มหากจฺจานภทฺเทกรตฺตสุตฺตํ. ตตฺถ ตโปทาราเมติ ตโปทสฺส ๒- ตตฺโตทกสฺส รหทสฺส วเสน เอวํลทฺธนาเม อาราเม. เวภารปพฺพตสฺส กิร เหฏฺฐา ภูมฏฺฐกนาคานํ ปญฺจโยชนสติกํ นาคภวนํ เทวโลกสทิสํ มณิมเยน ตเลน อารามอุยฺยาเนหิ จ สมนฺนาคตํ, ตตฺถ นาคานํ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ปริสุทฺเธหิ ๒ ฉ.ม. ตโปทสฺสาติ ปาโฐ น ทิสฺสติ กีฬนฏฺฐาเน มหาอุทกรหโท, ตโต ตโปทา นาม นที สนฺทติ กุถิตา อุโณฺหทกา. กสฺมา ปน สา เอทิสา ชาตา? ราชคหํ กิร ปริวาเรตฺวา มหาเปตโลโก, ตตฺถ ทฺวินฺนํ มหาโลหกุมฺภินิรยานํ อนฺตเร อยํ ตโปทา อาคจฺฉติ, ตสฺมา สา กุถิตา สนฺทติ. วุตฺตมปิ เจตํ "ยตายํ ภิกฺขเว ตโปทา สนฺทติ, โส ทโห อจฺโฉทโก สีโตทโก สาโตทโก เสโตทโก สุปฺปติตฺโถ รมณีโย ปหูตมจฺฉกจฺฉโป, จกฺกมตฺตานิ จ ปทุมานิ ปุปฺผนฺติ. อปิจายํ ภิกฺขเว ตโปทา ทฺวินฺนํ มหานิรยานํ อนฺตริกาย อาคจฺฉติ, เตนายํ ตโปทา กุถิตา สนฺทตี"ติ. ๑- อิมสฺส ปน อารามสฺส อภิสมฺมุขฏฺฐาเน ตโต มหาอุทกรหโท ชาโต, ตสฺส นามวเสนายํ วิหาโร ตโปทาราโมติ วุจฺจติ.

สมิทฺธีติ ตสฺส กิร เถรสฺส อตฺตภาโว สมิทฺโธ อภิรูโป ปาสาทิโก, ตสฺมา สมิทฺธิเตฺวว สงฺขํ คโต. อาทิพฺรหฺมจริยโกติ มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส อาทิ ปุพฺพภาค ปฏิปตฺติภูโต. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนาติอาทิ มธุปิณฺฑิกสุตฺเต ๒- วุตฺตนเยเนว วิตฺถาเรตพฺพํ.

อิติ เม จกฺขุนฺติ อิมสฺมึ กิร สุตฺเต ภควา ทฺวาทสายตนวเสเนว มาติกํ ฐเปสิ. เถโรปิ "ภควตา เหฏฺฐา ทฺวีสุ, อุปริ จตุตฺเถ จาติ อิเมสุ ตีสุ สุตฺเตสุ ปญฺจกฺขนฺธวเสน มาติกา จ วิภงฺโค จ กโต, อิธ ปน ทฺวาทสายตนวเสเนว วิภชนตฺถํ มาติกา ฐปิตา"ติ นยํ ปฏิลภิตฺวา เอวมาห. อิมํ ปน นยํ ลภนฺเตน เถเรน ภาริยํ กตํ, อปเท ปทํ ทสฺสิตํ, อากาเส ปทํ กตํ, เตน นํ ภควา อิมเมว สุตฺตํ สนฺธาย "เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชนฺตานํ ยทิทํ มหากจฺจาโน"ติ ๒- เอตทคฺเค ฐเปสิ. เอตฺถ ปน จกฺขูติ จกฺขุปสาโท. รูปาติ จตุสมุฏฺฐานิกา รูปา. อิมินา นเยน เสสายตนานิปิ เวทิตพฺพานิ. วิญฺญาณนฺติ นิกนฺติวิญฺญาณํ. ตทภินนฺทตีติ ตํ จกฺขุญฺเจว รูปํ จ ตณฺหาทิฏฺฐิวเสน อภินนฺทติ. อนฺวาคเมตีติ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อนุคจฺฉติ.

@เชิงอรรถ: ๑ วิ มหาวิ. ๑/๒๓๑/๑๖๔ ๒ ม. มู. ๑๒/๑๙๙/๑๖๘ ๓ องฺ. เอกก. ๒๐/๑๙๗/๒๓

อิติ เม มโน อโหสิ อตีตมทฺธานํ อิติ ธมฺมาติ เอตฺถ ปน มโนติ ภวงฺคจิตฺตํ. ธมฺมาติ เตภูมกธมฺมารมฺมณํ.

ปณิทหตีติ ปตฺถนาวเสน ฐเปสิ. ปณิธานปจฺจยาติ ปตฺถนาฏฺฐปนการณา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

มหากจฺจานภทฺเทกรตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.