๙. อรณวิภังคสูตร

๙. อรณวิภงฺคสุตฺตวณฺณนา

เอวมฺเม สุตนฺติ อรณวิภงฺคสุตฺตํ. ตตฺถ เนวุสฺสาเทยฺย น อปสาเทยฺยาติ เคหสิตวเสน กิญฺจิ ปุคฺคลํ เนว อุกฺขิเปยฺย น อวกฺขิเปยฺย. ธมฺมเมว เทเสยฺยาติ สภาวเมว กเถยฺย. สุขวินิจฺฉยนฺติ วินิจฺฉิตสุขํ. รโห วาทนฺติ ปรมฺมุขา อวณฺณํ ปิสุณวาจนฺติ อตฺโถ. สมฺมุขา น ขีณนฺติ สมฺมุขา ขีณํ อากิณฺณํ กิลิฏฺฐํ วาจํ น ภเณยฺย. นาภินิเวเสยฺยาติ น อธิฏฺฐหิตฺวา

@เชิงอรรถ: ๑ ม. มู. ๑๒/๒๔๒/๒๐๔ อาทาย โวหเรยฺย. สมญฺญนฺติ โลกสมญฺญํ โลกปญฺญตฺตึ. นาติธาเวยฺยาติ นาติกฺกเมยฺย.

กามปฏิสนฺธิสุขิโนติ กามปฏิสนฺธินา กามูปสํหิเตน สุเขน สุขิตสฺส. สทุกฺโขติ วิปากทุกฺเขนปิ สงฺกิเลสทุกฺเขนปิ สทุกฺโข. สุอุปฆาโตติ วิปากูปฆาตกิเลสูปฆาเตเหว สอุปฆาโต. ตถา สปริฬาโห. มิจฺฉาปฏิปทาติ อยาถาวปฏิปทา อกุสลปฏิปทา.

อิตฺเถเก อปสาเทตีติ เอวํ เคหสิตวเสน เอกจฺเจ ปุคฺคเล อปสาเทติ. อุสฺสาทเนปิ เอเสว นโย. ภวสํโยชนนฺติ ภวพนฺธนํ, ตณฺหาเยตํ นามํ.

สุภูติตฺเถโร กิร อิมํ จตุกฺกํ นิสฺสาย เอตทคฺเค ฐปิโต. ภควโต หิ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ปุคฺคลานํ อุสฺสาทนาปสาทนา ปญฺญายนฺติ, ตถา สาริปุตฺตตฺเถราทีนํ. สุภูติตฺเถรสฺส ปน ธมฺมเทสนาย "อยํ ปุคฺคโล อปฺปฏิปนฺนโก อนาราธโก"ติ วา, "อยํ สีลวา คุณวา ลชฺชี เปสโล อาจารสมฺปนฺโน"ติ วา, นตฺถิ, ธมฺมเทสนาย ปนสฺส "อยํ มิจฺฉาปฏิปทา, อยํ สมฺมาปฏิปทา"เตฺวว ปญฺญายติ. ตสฺมา ภควา "เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ อรณวิหารีนํ ยทิทํ สุภูตี"ติ ๑- อาห.

กาลญฺญู อสฺสาติ อสมฺปตฺเต จ อติกฺกนฺเต จ กาเล อกเถตฺวา "อิทานิ วุจฺจมานํ มหาชโน คณฺหิสฺสตี"ติ ยุตฺตปยุตฺตกาลํ ญตฺวาว ปรมฺมุขา อวณฺณํ ภาเสยฺย. ขีณาวาเทปิ เอเสว นโย.

อุปหญฺญตีติ ฆาฏิยติ. สโรปิ อุปหญฺญตีติ สทฺโทปิ ภิชฺชติ. อาตุรียตีติ อาตุโร โหติ. เคลญฺญปฺปตฺโต สาพาโธ โหติ. ๒- อวิสฏฺฐนฺติ วิสฺสฏฺฐํ อปลิพุทฺธํ น โหติ.

ตเทวาติ ตํ เยว ภาชนํ. อภินิวิสฺส โวหรตีติ ปตฺตนฺติ สญฺชานนชนปทํ คนฺตฺวา "ปตฺตํ อาหรถ โธวถา"ติ สุตฺวา "อนฺธพาลปุถุชฺชโน,

@เชิงอรรถ: ๑ องฺ. เอกก. ๒๐/๒๐๑/๒๔ ๒ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ นยิทํ ปตฺตํ, ปาติ นาเมสา, เอวํ วทาหี"ติ อภินิวิสฺส โวหรติ. เอวํ สพฺพตฺถ ปเทหิ โยเชตพฺพํ. อติสาโรติ อติวาทนํ.

ตถา ตถา โวหรติ อปราปรนฺติ อมฺหากํ ชนปเท ภาชนํ ปาตีติ วุจฺจติ, อิเม ปน นํ ปตฺตนฺติ วทนฺติ ตโต ปฏฺฐาย ชนปทโวหารํ มุญฺเจตฺวา ปตฺตํ ปตฺตนฺเตว อปรามสนฺโต โวหรติ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย.

อิทานิ มริยาทภาชนียํ กโรนฺโต ตตฺร ภิกฺขเวติอาทิมาห. ตตฺถ สรโณติ สรโช สกิเลโส. อรโณติ อรโช นิกฺกิเลโส. สุภูติ จ ปน ภิกฺขเวติ อยํ เถโร ทฺวีสุ ฐาเนสุ เอตทคฺคํ อารุโฬฺห "อรณวิหารีนํ ยทิทํ สุภูติ, ทกฺขิเณยฺยานํ ยทิทํ สุภูตี"ติ. ๑- ธมฺมเสนาปติ กิร วตฺถุํ โสเธติ, สุภูติตฺเถโร ทกฺขิณํ โสเธติ. ตถา หิ ธมฺมเสนาปติ ปิณฺฑาย จรนฺโต เคหทฺวาเร ฐิโต ยาว ภิกฺขํ อาหรนฺติ, ตาว ปุพฺพภาเค ปริจฺฉินฺทิตฺวา นิโรธํ สมาปชฺชติ, นิโรธา วุฏฺฐาย เทยฺยธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหาติ. สุภูติตฺเถโร จ ตเถว เมตฺตาฌานํ สมาปชฺชติ, เมตฺตาฌานา วุฏฺฐาย เทยฺยธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหาติ. เอวํ ปน กาตุํ สกฺกาติ. อาม สกฺกา, เนว อจฺฉริยญฺเจตํ, ยํ มหาภิญฺญปฺปตฺตา สาวกา เอวํ กเรยฺยุํ. ตสฺมิมฺปิ หิ ตมฺพปณฺณิทีเป โปราณกราชกาเล ปิงฺคลพุทฺธรกฺขิตตฺเถโร นาม อุตฺตรคามํ นิสฺสาย วิหาสิ. ตตฺถ สตฺต กุลสตานิ โหนฺติ, เอกมฺปิ ตํ กุลทฺวารํ นตฺถิ, ยตฺถ เถโร สมาปตฺตึ น สมาปชฺชิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

อรณวิภงฺคสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.