ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. พระไตรปิฎก
  4. /
  5. เล่มที่ ๑๔
  6. /
  7. สฬายตนวรรค
  8. /
  9. ๑๐. อินทริยภาวนาสูตร

๑๐. อินทริยภาวนาสูตร

เล่มที่ ๑๔ · ข้อ ๘๕๓ · บรรทัด ๑๐๙๑๒

คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org

ฉบับหลวงฉบับมหาจุฬาฯบาลีอักษรไทยPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาบาลีอักษรไทยAtthakatha PaliRoman
พรีวิว / พิมพ์ PDFโหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

10. Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā

[453]

Evamme sutanti indriyabhāvanāsuttaṃ. Tattha gajaṅgalāyanti 1- evaṃnāmake nigame. Suveḷuvaneti suveḷu nāma ekā rukkhajāti, tehi sañchanno mahāvanasaṇḍo, tattha viharati. Cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇātīti cakkhunā rūpaṃ na passitabbaṃ, sotena saddo na sotabboti evaṃ desetīti adhippāyena vadati.

Aññathā ca ariyassa vinayeti iminā bhagavā attano sāsane asadisāya indriyabhāvanāya kathanatthaṃ ālayaṃ akāsi. Athāyasmā ānando "satthā ālayaṃ dasseti, handāhaṃ imissaṃ parisati bhikkhusaṃghassa indriyabhāvanākathaṃ kāremī"ti satthāraṃ yācanto etassa bhagavātiādimāha. Athassa bhagavā indriyabhāvanaṃ kathento tena hānandātiādimāha.

[454]

Tattha yadidaṃ upekkhāti yā esā vipassanūpekkhā nāma, esā santā esā paṇītā, atappikāti attho. Iti ayaṃ bhikkhu cakkhudvāre rūpārammaṇamhi iṭṭhe ārammaṇe manāpaṃ, aniṭṭhe amanāpaṃ, majjhatte manāpāmanāpañca cittaṃ, tassa rajjituṃ vā dussituṃ vā muyhituṃ vā adatvāva pariggahetvā vipassanaṃ majjhatte ṭhapeti. Cakkhumāti sampannacakkhu visuddhanetto. Cakkhābādhikassa hi uddhaṃ ummīlananimmīlanaṃ na hoti, tasmā so na gahito.

@Footnote: 2 Sī. kajaṅgalāyanti

[456]

Īsakaṃpoṇeti 1- rathīsā viya uṭṭhahitvā ṭhite.

[461]

Paṭikūle appaṭikūlasaññītiādīsu paṭikūle mettāpharaṇena vā dhātuso upasaṃhārena vā appaṭikūlasaññī viharati. Appaṭikūle asubhapharaṇena vā aniccato upasaṃhārena vā paṭikūlasaññī viharati. Sesapadesupi eseva nayo. Tadubhayaṃ abhinivajjetvā majjhatto hutvā viharitukāmo pana kiṃ karotīti. Iṭṭhāniṭṭhesu āpāthagatesu neva somanassiko na domanassiko hoti. Vuttaṃ hetaṃ:-

kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati, aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ

mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati, evaṃ paṭikūle

appaṭikūlasaññī viharati. kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati,

iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati,

evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle

ca appaṭikūlasaññī viharati, aniṭṭhasmiñca iṭṭhasmiñca vatthusmiṃ

mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati, evaṃ paṭikūle ca

appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ appaṭikūle ca paṭikūle

ca paṭikūlasaññī viharati, iṭṭhasmiñca aniṭṭhasmiñca vatthusmiṃ

asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati, evaṃ appaṭikūle ca

paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca

tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno,

idha bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano,

upekkhako viharati sato sampajāno .pe. Manasā dhammaṃ viññāya

neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato

sampajāno. Evaṃ paṭikūle ca appaṭile ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā

upekkhako viharati sato sampajānoti. 2-

@Footnote: 1 Sī. īsakaṃpoṇeti 2 khu. paṭi. 31/17/424

Imesu ca tīsu nayesu paṭhamanaye manāpaṃ amanāpaṃ manāpāmanāpanti saṅkilesaṃ vaṭṭati, nikkilesaṃ vaṭṭati. Dutiyanaye saṅkilesaṃ, tatiyanaye saṅkilesanikkilesaṃ vaṭṭati, puna vuttaṃ "paṭhamaṃ saṅkilesaṃ vaṭṭati, dutiyaṃ saṅkilesampi nikkilesampi, tatiyaṃ nikkilesameva vaṭṭatī"ti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

Iti

papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya uparipaṇṇāsakavaṇṇanā

niṭṭhitā.

Pañcavaggapaṭimaṇḍitā dvipaṇṇāsakasuttantasaṅgahaṭṭhakathā

niṭṭhitā.

Yo cāyaṃ "sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo bhikkhave desessāmī"ti āraddhattā ādikalyāṇo, majjhe "suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallan"ti vacanato majjhekalyāṇo, sanniṭṭhāne "ariyo bhāvitindriyo"ti vacanato pariyosānakalyāṇoti tividhakalyāṇo majjhimanikāyo "mahāvipassanā nāmāyan"ti vutto, so vaṇṇanāvasena samatto hoti.

Nigamanakathā ettāvatā ca:-

āyācito sumatinā therena bhadantabuddhamittena 1-

pubbe mayūradūtapaṭṭanamhi saddhiṃ nivasantena.

Paravādavidhaṃsanassa 2- majjhimanikāyaseṭṭhassa

yamahaṃ papañcasūdanimaṭṭhakathaṃ kātumārabhiṃ.

Sā hi mahāaṭṭhakathāya sāramādāya niṭṭhitā esā

sattuttarasatamattāya pāḷiyā bhāṇavārehi.

Ekūnasaṭṭhimatto visuddhamaggopi bhāṇavārehi

atthappakāsanatthāya āgamānaṃ kato yasmā.

Tasmā tena sahā'yaṃ gāthāgaṇanānayena aṭṭhakathā

samadhikachasaṭṭhisatamiti 3- viññeyyā bhāṇavārānaṃ. 4-

Samadhichasaṭṭhisatapamāṇamiti bhāṇavārato esā

samayaṃ pakāsayantī 5- mahāvihārādhivāsīnaṃ. 6-

Mūlaṭṭhakathāsāraṃ ādāya mayā imaṃ karontena

yaṃ puññamupacitaṃ tena hotu loko sadā sukhitoti.

Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādi- guṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhanasamatthena paññāveyyattiya- samannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthu sāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādivarena mahākavinā

@Footnote: 1 Ma. bhadantabuddhaputtena 2 Sī. paravādavādi... 3 Ma.,ka....sataṃ 4 Ma.,ka. bhāṇavārehi

@5 ka. pakāsayantiṃ 6 Ma.,ka. mahāvihāravāsīnaṃ Pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme supatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāyaṃ papañcasūdanī nāma majjhimanikāyaṭṭhakathā:-

tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanittharaṇesinaṃ

dassentī kulaputtānaṃ nayaṃ diṭṭhivisuddhiyā.

Yāva buddhoti nāmampi suddhacittassa tādino

lokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesinoti.

Antarāyaṃ vinā esā suddhiṭṭhānamupāgatā

tathā sijjhantu saṅkappā sattānaṃ dhammanissitāti.

Papañcasūdanī nāma

majjhimanikāyaṭṭhakathā sabbākārena niṭṭhitā.

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๑๐ จาก 84000.org

รายงานข้อผิดพลาด
พระสูตรก่อนหน้า๙. ปิณฑปาตปาริสุทธิสูตรกลับไปยังสารบัญเล่มที่ ๑๔สฬายตนวรรค