๑๐. อินทริยภาวนาสูตร
เล่มที่ ๑๔ · ข้อ ๘๕๓ · บรรทัด ๑๐๙๑๒
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
10. Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā
Evamme sutanti indriyabhāvanāsuttaṃ. Tattha gajaṅgalāyanti 1- evaṃnāmake nigame. Suveḷuvaneti suveḷu nāma ekā rukkhajāti, tehi sañchanno mahāvanasaṇḍo, tattha viharati. Cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇātīti cakkhunā rūpaṃ na passitabbaṃ, sotena saddo na sotabboti evaṃ desetīti adhippāyena vadati.
Aññathā ca ariyassa vinayeti iminā bhagavā attano sāsane asadisāya indriyabhāvanāya kathanatthaṃ ālayaṃ akāsi. Athāyasmā ānando "satthā ālayaṃ dasseti, handāhaṃ imissaṃ parisati bhikkhusaṃghassa indriyabhāvanākathaṃ kāremī"ti satthāraṃ yācanto etassa bhagavātiādimāha. Athassa bhagavā indriyabhāvanaṃ kathento tena hānandātiādimāha.
Tattha yadidaṃ upekkhāti yā esā vipassanūpekkhā nāma, esā santā esā paṇītā, atappikāti attho. Iti ayaṃ bhikkhu cakkhudvāre rūpārammaṇamhi iṭṭhe ārammaṇe manāpaṃ, aniṭṭhe amanāpaṃ, majjhatte manāpāmanāpañca cittaṃ, tassa rajjituṃ vā dussituṃ vā muyhituṃ vā adatvāva pariggahetvā vipassanaṃ majjhatte ṭhapeti. Cakkhumāti sampannacakkhu visuddhanetto. Cakkhābādhikassa hi uddhaṃ ummīlananimmīlanaṃ na hoti, tasmā so na gahito.
@Footnote: 2 Sī. kajaṅgalāyanti
Īsakaṃpoṇeti 1- rathīsā viya uṭṭhahitvā ṭhite.
Paṭikūle appaṭikūlasaññītiādīsu paṭikūle mettāpharaṇena vā dhātuso upasaṃhārena vā appaṭikūlasaññī viharati. Appaṭikūle asubhapharaṇena vā aniccato upasaṃhārena vā paṭikūlasaññī viharati. Sesapadesupi eseva nayo. Tadubhayaṃ abhinivajjetvā majjhatto hutvā viharitukāmo pana kiṃ karotīti. Iṭṭhāniṭṭhesu āpāthagatesu neva somanassiko na domanassiko hoti. Vuttaṃ hetaṃ:-
kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati, aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ
mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati, evaṃ paṭikūle
appaṭikūlasaññī viharati. kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati,
iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati,
evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle
ca appaṭikūlasaññī viharati, aniṭṭhasmiñca iṭṭhasmiñca vatthusmiṃ
mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati, evaṃ paṭikūle ca
appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ appaṭikūle ca paṭikūle
ca paṭikūlasaññī viharati, iṭṭhasmiñca aniṭṭhasmiñca vatthusmiṃ
asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati, evaṃ appaṭikūle ca
paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca
tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno,
idha bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano,
upekkhako viharati sato sampajāno .pe. Manasā dhammaṃ viññāya
neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato
sampajāno. Evaṃ paṭikūle ca appaṭile ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā
upekkhako viharati sato sampajānoti. 2-
@Footnote: 1 Sī. īsakaṃpoṇeti 2 khu. paṭi. 31/17/424
Imesu ca tīsu nayesu paṭhamanaye manāpaṃ amanāpaṃ manāpāmanāpanti saṅkilesaṃ vaṭṭati, nikkilesaṃ vaṭṭati. Dutiyanaye saṅkilesaṃ, tatiyanaye saṅkilesanikkilesaṃ vaṭṭati, puna vuttaṃ "paṭhamaṃ saṅkilesaṃ vaṭṭati, dutiyaṃ saṅkilesampi nikkilesampi, tatiyaṃ nikkilesameva vaṭṭatī"ti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Iti
papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya uparipaṇṇāsakavaṇṇanā
niṭṭhitā.
Pañcavaggapaṭimaṇḍitā dvipaṇṇāsakasuttantasaṅgahaṭṭhakathā
niṭṭhitā.
Yo cāyaṃ "sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo bhikkhave desessāmī"ti āraddhattā ādikalyāṇo, majjhe "suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallan"ti vacanato majjhekalyāṇo, sanniṭṭhāne "ariyo bhāvitindriyo"ti vacanato pariyosānakalyāṇoti tividhakalyāṇo majjhimanikāyo "mahāvipassanā nāmāyan"ti vutto, so vaṇṇanāvasena samatto hoti.
Nigamanakathā ettāvatā ca:-
āyācito sumatinā therena bhadantabuddhamittena 1-
pubbe mayūradūtapaṭṭanamhi saddhiṃ nivasantena.
Paravādavidhaṃsanassa 2- majjhimanikāyaseṭṭhassa
yamahaṃ papañcasūdanimaṭṭhakathaṃ kātumārabhiṃ.
Sā hi mahāaṭṭhakathāya sāramādāya niṭṭhitā esā
sattuttarasatamattāya pāḷiyā bhāṇavārehi.
Ekūnasaṭṭhimatto visuddhamaggopi bhāṇavārehi
atthappakāsanatthāya āgamānaṃ kato yasmā.
Tasmā tena sahā'yaṃ gāthāgaṇanānayena aṭṭhakathā
samadhikachasaṭṭhisatamiti 3- viññeyyā bhāṇavārānaṃ. 4-
Samadhichasaṭṭhisatapamāṇamiti bhāṇavārato esā
samayaṃ pakāsayantī 5- mahāvihārādhivāsīnaṃ. 6-
Mūlaṭṭhakathāsāraṃ ādāya mayā imaṃ karontena
yaṃ puññamupacitaṃ tena hotu loko sadā sukhitoti.
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādi- guṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhanasamatthena paññāveyyattiya- samannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthu sāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādivarena mahākavinā
@Footnote: 1 Ma. bhadantabuddhaputtena 2 Sī. paravādavādi... 3 Ma.,ka....sataṃ 4 Ma.,ka. bhāṇavārehi
@5 ka. pakāsayantiṃ 6 Ma.,ka. mahāvihāravāsīnaṃ Pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme supatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāyaṃ papañcasūdanī nāma majjhimanikāyaṭṭhakathā:-
tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanittharaṇesinaṃ
dassentī kulaputtānaṃ nayaṃ diṭṭhivisuddhiyā.
Yāva buddhoti nāmampi suddhacittassa tādino
lokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesinoti.
Antarāyaṃ vinā esā suddhiṭṭhānamupāgatā
tathā sijjhantu saṅkappā sattānaṃ dhammanissitāti.
Papañcasūdanī nāma
majjhimanikāyaṭṭhakathā sabbākārena niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๑๐ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด