Tattha tatthāti paccuppannampi dhammaṃ yattha yattheva uppanno, tattha tattheva ca naṃ aniccānupassanādīhi sattahi anupassanāhi yo vipassati, araññādīsu vā tattha tattheva vipassati. Asaṃhīraṃ asaṅkuppanti idaṃ vipassanāpaṭivipassanādassanatthaṃ vuttaṃ. Vipassanā hi rāgādīhi na saṃhīrati na saṅkuppatīti asaṃhīraṃ asaṅkuppaṃ, taṃ anubrūhaye, vaḍḍheyya, paṭivipasseyyāti vuttaṃ hoti. Atha vā nibbānaṃ rāgādīhi na saṃhīrati na saṅkuppatīti asaṃhīraṃ asaṅkuppaṃ. Taṃ vidvā paṇḍito bhikkhu anubrūhaye, punappunaṃ tadārammaṇaṃ taṃ phalasamāpattiṃ appento vaḍḍheyyāti attho.

Tassa pana anubrūhantassa atthāya:- ajjeva kiccamātappanti kilesānaṃ ātāpanaparitāpanena ātappanti laddhanāmaṃ vīriyaṃ ajjeva kātabbaṃ. Ko jaññā maraṇaṃ suveti sve jīvitaṃ vā maraṇaṃ vā ko jānāti. Ajjeva dānaṃ vā karissāmi, sīlaṃ vā rakkhissāmi, aññataraṃ vā pana kusalaṃ karissāmīti hi "ajja tāva papañco atthi, sve vā punadivase vā karissāmī"ti cittaṃ anuppādetvā ajjeva karissāmīti evaṃ vīriyaṃ kātabbanti dasseti. Mahāsenenāti Aggivisasatthādīni hi anekāni maraṇakāraṇāni tassa senā, tāya mahatiyā senāya vasena mahāsenena evarūpena maccunā saddhiṃ "katipāhaṃ tāva āgamehi, yāvāhaṃ buddhapūjādiṃ attano avassayakammaṃ karomī"ti evaṃ mittasanthavākārasaṅakhāto vā, "idaṃ sataṃ vā sahassaṃ vā gahetvā katipāhaṃ āgamehī"ti evaṃ lañcānuppadānasaṅkhāto vā, "iminā balarāsinā paṭibāhissāmī"ti evaṃ balarāsisaṅkhāto vā saṅgaro natthi. Saṅgaroti hi mittasanthavākāralañcānuppadānabala- rāsīnaṃ nāmaṃ, tasmā ayamattho vutto.

Atanditanti analasaṃ uṭṭhāhakaṃ. Evaṃ paṭipannattā bhaddo ekaratto assāti bhaddekaratto. Iti taṃ evaṃ paṭipannaṃ puggalaṃ "bhaddekaratto ayan"ti rāgādīnaṃ santatāya santo buddhamuni ācikkhati.

[273] Evaṃrūpotiādīsu kāḷopi samāno indanīlamaṇivaṇṇo ahosinti vā evaṃ manuññarūpavaseneva evaṃrūpo ahosiṃ. Kusalasukhasomanassavedanāvaseneva evaṃvedano. Taṃsampayuttānaṃyeva saññādīnaṃ vasena evaṃsañño evaṃsaṅkhāro evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhānanti.