๒. ปัญจราชสูตร

2. Pañcarājasuttavaṇṇanā

Dutiye rūpāti nīlapītādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ. Kāmānaṃ agganti etaṃ

kāmānaṃ uttamaṃ seṭṭhanti rūpagaruko āha. Sesesupi eseva nayo. Yatoti yadā. Manāpapariyantanti manāpanipphattikaṃ manāpakoṭikaṃ. Tattha dve manāpāni puggalamanāpaṃ sammatimanāpañca. Puggalamanāpaṃ nāma yaṃ ekassa puggalassa iṭṭhaṃ kantaṃ hoti, tadeva aññassa aniṭṭhaṃ akantaṃ. Paccantavāsīnañhi gaṇḍupādāpi iṭṭhā honti kantā manāpā, majjhimapadesavāsīnaṃ atijegucchā. Tesañca moramaṃsādīni iṭṭhāni honti, itaresaṃ tāni atijegucchāni. Idaṃ puggalamanāpaṃ. Itaraṃ sammatimanāpaṃ.

@Footnote: 1-1 cha.Ma., i. advāragharaṃ 2 cha.Ma., i. geṇḍu 3 cha.Ma. anantaraṃ

@4 ka. cārā, Sī., i. corā 5 cha.Ma. lohaḍḍhamāsako

Iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ nāma loke paṭivibhattaṃ natthi, vibhajitvā pana dassetabbaṃ. Vibhajantena pana 1- atiissarānaṃ mahāsammatamahāsudassanadhammāsokādīnaṃ vasena vibhajitabbaṃ. Tesaṃ hi dibbakappampi ārammaṇaṃ amanāpaṃ upaṭṭhāti. Atiduggatānaṃ dullabhannapānānaṃ vasena 2- na vibhajitabbaṃ. Tesaṃ hi kaṇājakabhattasitthānipi pūtimaṃsassa rasopi atimadhuro amatasadiso hoti. Majjhimānampana gaṇikamahāmattaseṭṭhikuṭumbikavāṇijādīnaṃ kālena iṭṭhaṃ kālena aniṭṭhaṃ labhamānānaṃ vasena vibhajitabbaṃ. Tañca panetaṃ ārammaṇaṃ javanaṃ paricchindituṃ na sakkoti. Javanaṃ hi iṭṭhepi rajati aniṭṭhepi, iṭṭhepi dussati aniṭṭhepi. Ekantato pana vipākacittaṃ iṭṭhāniṭṭhaṃ paricchindati. Kiñcāpi hi micchādiṭṭhikā buddhaṃ 3- vā saṃghaṃ vā mahācetiyādīni vā uḷārāni ārammaṇāni disvā akkhīni pidahanti domanassaṃ āpajjanti, dhammasaddaṃ sutvā kaṇṇe thakenti, cakkhuviññāṇasotaviññāṇāni 4- pana tesaṃ kusalavipākāneva honti. Kiñcāpi gūthasūkarādayo gūthagandhaṃ ghāyitvā khādituṃ labhissāmāti somanassajātā honti, gūthadassane pana nesaṃ cakkhuviññāṇaṃ, tassa gandhaghāyane ghānaviññāṇaṃ, rasasāyane jivhāviññāṇañca akusalavipākameva hoti. Bhagavā pana puggalamanāpataṃ sandhāya te ca mahārāja rūpātiādimāha.

Candanaṅgaliyoti 5- idaṃ tassa upāsakassa nāmaṃ. Paṭibhāti maṃ bhagavāti mayhaṃ 6- ekaṃ kāraṇaṃ upaṭṭhāti paññāyati. Tassa pañca 7- rājāno āmuttamaṇikuṇḍale sajjitāya āpānabhūmiyā sanniveseneva 8- mahatā rājānubhāvena paramena issariyavibhavena āgantvāpi dasabalassa santike ṭhitakālato paṭṭhāya divā padīpe viya udakābhisitte aṅgāre viya suriyuṭṭhāne khajjopanake viya ca hatappabhe hatasobhe taṃ tathāgatañca tehi sataguṇehi virocamānaṃ 9- disvā "mahantā vata bho buddhā nāmā"ti paṭibhāṇaṃ udapādi. Tasmā evamāha.

@Footnote: 1 cha.Ma., i. ca na 2 cha.Ma., i. vasenapi 3 Sī. sambuddhaṃ

@4 Ma. cakkhuviññāṇādīni 5 cha.Ma., i. candanaṅgaliko 6 cha.Ma. bhagavā mayhaṃ

@7 cha.Ma., i. tassa te pañca, Sī. tassa te ca 8 cha.Ma., i. nisinnavaseneva

@9 cha.Ma., i. tehi sattaguṇena sahassaguṇena virocamānaṃ

Kokanadanti padumassevetaṃ vevacanaṃ. Pātoti kālasseva. Siyāti bhaveyya. Avītagandhanti avigatagandhaṃ. Aṅgīrasanti sammāsambuddhaṃ. Bhagavato hi aṅgato raṃsiyo 1- nikkhamanti, tasmā aṅgīrasoti vuccati. Yathā kokanadasaṅkhātaṃ padumaṃ pātova phullaṃ avītagandhaṃ sugandhaṃ 2- siyā, evameva bhagavantaṃ aṅgīrasaṃ tapantaṃ ādiccamiva antalikkhe virocamānaṃ passāti ayamettha saṅkhepattho. Bhagavantaṃ acchādesīti bhagavato adāsīti attho. Lokavohārato panettha īdisaṃ vacanaṃ hoti. So kira upāsako "ete tathāgatassa guṇesu pasīditvā mayhaṃ pañca uttarāsaṅge denti, ahaṃ ete 3- bhagavatova dassāmī"ti cintetvā adāsi. Dutiyaṃ.