๑. สัมพหุลสูตร

ตติยวรรคที่ ๓

อรรถกถาสัมพหุลสูตรที่ ๑

พึงทราบวินิจฉัยในสัมพหุลสูตรที่ ๑ วรรคที่ ๓ ต่อไป :-

บทว่า ชฏณฺฑุเวน ได้แก่ เทริดเซิงผม.

บทว่า อชินกฺขิปนิวตฺโถ ได้แก่ หนังเสือที่มีเล็บเท้างาม นุ่งผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง.

บทว่า อุทุมฺพรทณฺฑํ ได้แก่ ถือไม้เท้าไม้มะเดื่อ คดนิดหน่อย เพื่อประกาศความเป็นผู้มักน้อย.

บทว่า เอตทโวจ ความว่า มารถือเพศนักบวชพราหมณ์แก่ เพราะเป็นนักบวชในจำพวกพราหมณ์ก็ดี เป็นผู้แก่ในจำพวกนักบวชก็ดี ด้วยเข้าใจว่าธรรมดาถ้อยคำของพราหมณ์ รับฟังกันด้วยดีในโลก แล้วเข้าไปหาภิกษุเหล่านั้น ผู้ทำกิจ ณ ที่สำหรับทำความเพียร ยกมือทั้งสองขึ้น ได้กล่าวคำว่า ทหรา ภวนฺโต เป็นต้นนั้น.

บทว่า โอกมฺเปตฺวา แปลว่า เอาคางจดท้องค้อมตัวลงต่ำ.

บทว่า ชิวฺหํ นิลฺลาเฬตฺวา ได้แก่ แลบลิ้นใหญ่รับคำข้าว เลียไปสองข้างทั้งข้างบนทั้งข้างล่าง.

บทว่า ติวิสาขํ ได้แก่ ๓ รอย.

บทว่า นลาฏิกํ ความว่า รอยย่นปรากฏที่หน้าผากอันสยิ้ว.

บทว่า ปกฺกามิ ความว่า พราหมณ์แก่กล่าวว่า พวกท่านไม่เชื่อคำของผู้รู้ จงเข้าไปที่เร้นของตนเถิด แล้วจับทางไปทางหนึ่ง. จบอรรถกถาสัมพหุลสูตรที่ ๑