๕. มารธีตุสูตร

๕. มารธีตุสุตฺตวณฺณนา

ปญฺจเม อภาสิตฺวาติ เอตฺถ อกาโร นิปาตมตฺตํ, ภาสิตฺวาติ อตฺโถ. อภาสยิตฺวาติปิ ปาโฐ. อุปสงฺกมึสูติ "โคปาลทารกํ วิย ทณฺฑเกน ภูมิยํ วิเลขนฺตํ ๑- ทิสฺวา อติวิย ทุมฺมโน หุตฺวา นิสินฺโน, `กินฺนุ โข การณนฺ'ติ ปุจฺฉิตฺวา ชานิสฺสามา"ติ อุปสงฺกมึสุ.

โสจสีติ จินฺเตสิ. อรญฺญมิว กุญฺชรนฺติ ยถา อรญฺญโต เปสิตคณิการหตฺถินิโย ๒- อรญฺญิกํ ๓- กุญฺชรํ อิตฺถีกุตฺตทสฺสเนน ปโลเภตฺวา พนฺธิตฺวา อานยนฺติ, เอวํ อานยิสฺสาม. มารเธยฺยนฺติ เตภูมิกวฏฺฏํ. ๔-

อุปสงฺกมึสูติ "ตุเมฺห โถกํ อธิวาเสถ, มยํ ตํ อาเนสฺสามา"ติ ปิตรํ สมสฺสาเสตฺวา อุปสงฺกมึสุ. อุจฺจาวจาติ นานาวิธา. เอกสตํ เอกสตนฺติ เอเกกํ สตํ สตํ กตฺวา. กุมาริวณฺณสตนฺติ อิมินา นเยน กุมาริอตฺตภาวานํ สตํ.

อตฺถสฺส ปตฺตึ ทหยสฺส สนฺตินฺติ ทฺวีหิปิ ปเทหิ อรหตฺตเมว กเถติ. ๕- เสนนฺติ กิเลสเสนํ. สา หิ ปิยรูปสาตรูปา นาม. เอกาหํ ฌายนฺติ เอโก อหํ ฌายนฺโต. สุขมนุโพธยนฺติ ๖- อรหตฺตสุขํ อนุพุชฺฌึ อิทํ วุตฺตํ โหติ:- ปิยรูปสาตรูปเสนํ ชินิตฺวา อหํ เอโก ฌายนฺโต "อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตินฺ"ติ สงฺขคตํ อรหตฺเต สุขํ อนุพุชฺฌึ, ตสฺมา ชเนน มิตฺตสนฺถวํ น กโรมิ, เตเนว จ เม การเณน เกนจิ สทฺธึ สกฺขี น สมฺปชฺชตีติ.

กถํ วิหารีพหุโลติ กตเมน วิหาเรน พหุลํ วิหรนฺโต. อลทฺธาติ อลภิตฺวา. โยติ นิปาตมตฺตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- กตเมน ฌาเนน พหุลชฺฌายนฺตํ ตํ ปุคฺคลํ กามสญฺญา อลภิตฺวาว อปริกฺขารา ๗- โหนฺตีติ.

ปสฺสทฺธกาโยติ จตุตฺถชฺฌาเนน อสฺสาสปสฺสาสกายสฺส ปสฺสทฺธตฺตา ปสฺสทฺธกาโย. สุวิมุตฺตจิตฺโตติ อรหตฺตผลวิมุตฺติยา สุฏฺฐุ วิมุตฺตจิตฺโต. อสงฺขาราโนติ ตโย กมฺมาภิสงฺขาเร อนภิสงฺขโรนฺโต. อโนโกติ อนาลโย. อญฺญาย ธมฺมนฺติ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ภูมึ เลขํ ๒ สี., อิ. อรญฺญํ โตเสตฺวา เปสิตา คณิกาหตฺถินิโย

@๓ ฉ.ม. อารญฺญกํ ๔ ฉ.ม., อิ. เตภูมกวฏฺฏํ ๕ ฉ.ม. กเถสิ

@๖ ฉ.ม. สุขมนุโพธึ ๗ ฉ.ม. ปริพาหิรา จตุสจฺจธมฺมํ ชานิตฺวา. อวิตกฺกฌายีติ อวิตกฺเกน จตุตฺถชฺฌาเนน ฌายนฺโต. น กุปฺปตีติอาทีสุ โทเสน น กุปฺปติ, ราเคน น สรติ, โมเหน น ถีโน. อิเมสุ ตีสุ มูลกิเลเสสุ คหิเตสุ ทิยฑฺฒกิเลสสหสฺสํ คหิตเมว โหติ. ปฐมปเทน วา พฺยาปาทนีวรณํ คหิตํ, ทุติเยน กามจฺฉนฺทนีวรณํ, ตติเยน ถีนํ อาทึ กตฺวา เสสนีวรณานิ. อิติ อิมินา นีวรณปฺปหาเนนาปิ ขีณาสวํ ทสฺเสติ.

ปญฺโจฆติณฺโณติ ปญฺจทฺวาริกํ กิเลโสฆํ ติณฺโณ. ฉฏฺฐนฺติ มโนทฺวาริกํปิ ฉฏฺฐํ กิเลโสฆํ อตริ. ปญฺโจฆคฺคหเณน วา ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ, ฉฏฺฐคฺคหเณน ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ เวทิตพฺพานิ. คณสํฆจารีติ ๑- คเณ จ สํเฆ จ จรตีติ สตฺถา คณสํฆจารี นาม. อทฺธา จริสฺสนฺตีติ อญฺเญปิ สทฺธา พหู ชนา เอกํเสน จริสฺสนฺติ. อยนฺติ อยํ สตฺถา. อโนโกติ อนาลโย.

อชฺเฉชฺช เนสฺสตีติ อจฺฉินฺทิตฺวา นยิสฺสติ, นจฺจุราชสฺส หตฺถโต อจฺฉินฺทิตฺวา นิพฺพานปารํ นยิสฺสตีติ วุตฺตํ โหติ. นยมานานนฺติ นยมาเนสุ.

เสลํว สิรสิ โอหจฺจ, ๒- ปาตาเล คาธเมสถาติ มหนฺตํ กูฏาคารปฺปมาณํ สิลํ สีเส ฐเปตฺวา ปาตาเล ปติฏฺฐคเวสนํ วิย. ขาณุํว อุรสาสชฺชาติ อุรสิ ขาณุํ ปหริตฺวา วิย. อเปถาติ อปคจฺฉถ. อิมสฺมึ ฐาเน สงฺคีติการา "อิทมโวจา"ติ เทสนํ นิฏฺฐเปตฺวา ททฺทลฺลมานาติ คาถํ อาหํสุ. ตตฺถ ททฺทลฺลมานาติ อติวิย ชลมานา โสภมานา. อาคญฺฉุนฺติ อาคตา. ปนุทีติ นีหริ ตุลํ ภฏฺฐํว มาลุโตติ ยถา ผลโต ภฏฺฐํ สิมฺพลิตูลํ วา โปฏกิตูลํ วา วาโต ปนุทติ นีหรติ, เอวํ ปนุทติ ๓- . ปญฺจมํ.

ตติโย วคฺโค.

อิติ มารสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ คณสํฆวารีติปิ ปาโฐ ๒ ฉ.ม. สิรสูหจฺจ ๓ ฉ.ม., อิ. ปนุทีติ