๒. อุปัฏฐานสูตร

๒. อุปฏฺฐานสุตฺตวณฺณนา

ทุติเย สุปตีติ อยํ กิร ขีณาสโว, โส ทูเร ภิกฺขาจารคามํ คนฺตฺวา อาคโต ปณฺณสาลาย ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา อวิทูเร ชาตสรํ โอตริตฺวา คตฺตานิ อุตุํ คาหาเปตฺวา ทิวาฏฺฐานํ สมฺมชฺชิตฺวา ตตฺถ นีจมญฺจกํ ปญฺญาเปตฺวา นิทฺทํ อโนกฺกมนฺโตว นิปนฺโน. ขีณาสวสฺสาปิ หิ กายทรโถ โหติเยวาติ ตสฺส วิโนทนตฺถํ, ตํ สนฺธาย สุปตีติ วุตฺตํ. อชฺฌภาสีติ "อยํ ภิกฺขุ สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา ทิวา สุปติ, ทิวาโสปฺปญฺจ นาเมตํ วฑฺฒิตํ ทิฏฺฐธมฺมิก- สมฺปรายิกํ อตฺถํ นาเสตี"ติ มญฺญมานา "โจเทสฺสามิ นนฺ"ติ จินฺเตตฺวา อภาสิ.

อาตุรสฺสาติ ชราตุโร โรคาตุโร กิเลสาตุโรติ ตโย อาตุรา, เตสุ กิเลสาตุรํ สนฺธาเยวมาห. สลฺลวิทฺธสฺสาติ สวิเสน สตฺติสลฺเลน วิย อวิชฺชาวิสฏฺเฐน ๕- ตณฺหาสลฺเลน หทเย วิทฺธสฺส. รุปฺปโตติ ฆฏิยมานสฺส. ๖-

@เชิงอรรถ: ๑ สี. สาทยามเสติ ๒ สี. สาทยาม ๓ ฉ.ม. ปํสุกุนฺถิโตติ, อิ. ปํสุกุณฺฐิโตติ

@๔ สี., ม., อิ. สาเวตีติ ๕ สี., อิ. อวิชฺชาวิสทิทฺเธน, ฉ.ม. อวิชฺชาวิสวิฏฺเฐน

@๖ ฉ.ม., อิ. ฆฏฺฏิยมานสฺส

อิทานิสฺส กาเมสุ อาทีนวํ กถยนฺตี อนิจฺจาติอาทิมาห. ตตฺถ อสิตนฺติ ตณฺหาทิฏฺฐินิสฺสเยน อนิสฺสิตํ. กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเปติ เอวรูปํ ขีณาสวํ ทิวาโสปฺปํ น ตปติ, ตาทิสํ ปน กสฺมา น ตเปสฺสตีติ วทติ. เถรสฺเสว จ ๑- เอตํ วจนํ, ตสฺมา อยเมตฺถ อตฺโถ:- พทฺเธสุ ๒- มุตฺตํ อสิตํ มาทิสํ ขีณาสวํ ปพฺพชิตํ กสฺมา ทิวาโสปฺปํ ตเป, น ตปตีติ. ๓- เสสคาถาสุปิ เอเสว นโย. เทวตาย หิ วจนปกฺเข "เอวรูปํ ขีณาสวํ ปพฺพชิตํ ทิวาโสปฺปํ น ตปติ, ๔- ตาทิสํ ปน กสฺมา ตเปสฺสติ, ตเปสฺสติเยวา"ติ อตฺโถ. ๕- เถรสฺส วจนปกฺเข "เอวรูปํ มาทิสํ ขีณาสวํ ปพฺพชิตํ กสฺมา ทิวาโสปฺปํ ตเป, น ตปติเยวา"ติ อตฺโถ. อยํ ปเนตฺถ อนุตฺตานปทวณฺณนา. วินยาติ วินเยน. สมติกฺกมาติ วฏฺฏมูลิกาย อวิชฺชาย สมติกฺกเมน. ตํ ญาณนฺติ ตํ จตุสจฺจญาณํ. ปรโมทาตนฺติ ๖- ปรมปริสุทฺธํ. ปพฺพชิตนฺติ เอวรูเปน ญาเณน สมนฺนาคตํ ปพฺพชิตํ. วิชฺชายาติ จตุตฺถมคฺควิชฺชาย. อารทฺธวีริยนฺติ ปคฺคหิตวิริยํ ปริปุณฺณวิริยํ. ทุติยํ.