๑. อินทกสูตร

๑๐. ยกฺขสํยุตฺต

๑๐. ยกฺขสํยุตฺต

๑. อินฺทกสุตฺตวณฺณนา

ยกฺขสํยุตฺตสฺส ปฐเม อินฺทกสฺสาติ อินฺทกูฏนิวาสิโน ยกฺขสฺส. ยกฺขโต หิ กูเฏน, กูฏโต จ ยกฺเขน นามํ ลทฺธํ. รูปํ น ชีวนฺติ วทนฺตีติ ยทิ พุทฺธา รูปํ ชีวนฺติ น วทนฺติ, ยทิ รูปํ สตฺโต ปุคฺคโลติ เอวํ น วทนฺตีติ อตฺโถ. กถํ นฺวยนฺติ กถํ นุ อยํ. กุตสฺส อฏฺฐียกปิณฺฑเมตีติ อสฺส สตฺตสฺส อฏฺฐี ยกปิณฺฑญฺจ ๑- กุโต อาคจฺฉติ. เอตฺถ จ อฏฺฐิคฺคหเณน ตีณิ อฏฺฐิสตานิ, ยกปิณฺฑคฺคหเณน นว มํสเปสิสตานิ คหิตานิ. ยทิ รูปํ น ชีโว, อถสฺส อิมานิ จ อฏฺฐีนิ อิมา จ มํสเปสิโย กุโต อาคจฺฉนฺตีติ ปุจฺฉติ. กถํ นฺวยํ สชฺชติ คพฺภสฺมินฺติ ๒- เกน นุ การเณน อยํ สตฺโต มาตุ กุจฺฉิสฺมึ สชฺชติ ลคฺคติ นิพฺพตฺตติ. ๓- ปุคฺคลวาที กิเรส ยกฺโข, "เอกปฺปหาเรเนว สตฺโต มาตุ กุจฺฉิสฺมึ นิพฺพตฺตตี"ติ คเหตฺวา คพฺภเสยฺยกสตฺตสฺส มาตา มจฺฉมํสาทีนิ ขาทติ, สพฺพานิ เอกรตฺติวาเสน ปจิตฺวา เผณุํ ๔- วิย วิลียนฺติ. ยทิ รูปํ สตฺโต น ภเวยฺย, เอวเมว วิลีเยยฺยาติ ลทฺธิยา เอวมาห. อถสฺส ภควา "น มาตุ กุจฺฉิสฺมึ เอกปฺปหาเรเนว นิพฺพตฺตติ, อนุปุพฺเพน ปน วฑฺฒตี"ติ ทสฺเสนฺโต ปฐมํ กลลํ โหตีติอาทิมาห. ตตฺถ ปฐมนฺติ ปฐเมน ปฏิสนฺธิวิญฺญาเณน สทฺธึ ติสฺโสติ วา ปุสฺโสติ วา นามํ นตฺถิ. อถโข ตีหิ ชาติอุณฺณํสูหิ กตสุตฺตคฺเค สณฺฐิตเตลพินฺทุปฺปมาณํ กลลํ โหตีติ, ๕- ยํ สนฺธาย วุตฺตํ:-

"ติลเตลสฺส ยถา พินฺทุ สปฺปิ มณฺโฑ อนาวิโล

เอวํ วณฺณปฏิภาคํ กลลํ สมฺปวุจฺจตี"ติ.

กลลา โหติ อพฺพุทนฺติ ตสฺมา กลลา สตฺตาหจฺจเยน มํสโธวนอุทกวณฺณํ อพฺพุทํ นาม โหติ, กลลนฺติ นามํ อนฺตรธายติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ:-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อฏฺฐิยกปิณฺฑญฺจ ๒ ฉ.ม. คพฺภรสฺมินฺติ ๓ ฉ.ม. ติฏฺฐตีติ

@๔ ฉ.ม. เผณํ ๕ ฉ.ม. โหติ

"สตฺตาหํ กลลํ โหติ ปริปกฺกํ สมูหตํ

วิวฏฺฏมานํ ตํ ภาวํ ๑- อพฺพุทํ นาม ชายตี"ติ.

อพฺพุทา ชายเต เปสีติ ตสฺมาปิ อพฺพุทา สตฺตาหจฺจเยน วิลีนติปุสทิสา เปสิ นาม สญฺชายติ. สา มริจผาณิเตน ทีเปตพฺพา. คามทารกา ๒- หิ สุปกฺกานิ มริจานิ คเหตฺวา สาฏกนฺเต ภณฺฑิกํ กตฺวา ปีเฬตฺวา มณฺฑํ อาทาย กปาเล ปกฺขิปิตฺวา อาตเป ฐเปนฺติ, ตํ สุกฺขมานํ สพฺพภาเคหิ มุจฺจติ. เอวรูปา เปสิ โหติ, อพฺพุทนฺติ นามํ อนฺตรธายติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ:-

"สตฺตาหํ อพฺพุทํ โหติ ปริปกฺกํ สมูหตํ

วิวฏฺฏมานํ ตํ ภาวํ ๑- เปสิ จ นาม ชายตี"ติ. ๓-

เปสิ นิพฺพตฺตตี ฆโนติ ตโต เปสิโต สตฺตหจฺจเยน กุกฺกุฏณฺฑสณฺฐาโน ฆโน นาม มํสปิณฺโฑ นิพฺพตฺตติ, เปสีติ นามํ อนฺตรธายติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ:-

"สตฺตาหํ เปสิ ภวติ ปริปกฺกํ สมูหตํ

วิวฏฺฏมานํ ตํ ภาวํ ฆโน จ นาม ชายติ.

ยถา กุกฺกุฏิยา อณฺฑํ สมนฺตา ปริมณฺทลํ

เอวํ ฆนสฺส สณฺฐานํ นิพฺพตฺตํ กมฺมปจฺจยา"ติ.

ฆนา ปสาขา ชายนฺตีติ ปญฺจเม สตฺตาเห ทฺวินฺนํ หตฺถปาทานํ สีสสฺส จตฺถาย ปญฺจ ปีฬกา ชายนฺติ, ยํ สนฺธาย ๔- วุตฺตํ "ปญฺจิเม ภิกฺขเว สตฺตาเห ปญฺจ ปีฬกา สณฺฐหนฺติ กมฺมโต"ติ.

อิโต ปรํ ฉฏฺฐสตฺตมาทีนิ สตฺตาหานิ อติกฺกมฺม เทสนํ สงฺขิปิตฺวา ทฺวาจตฺตาฬีเส ๕- สตฺตาเห ปริณตกาลํ คเหตฺวา ทสฺเสนฺโต เกสาติอาทิมาห. ตตฺถ เกสา โลมา นขาปิ จาติ ทฺวาจตฺตาฬีเส สตฺตาเห เอตานิ ชายนฺติ. เตน โส ตตฺถ ยาเปตีติ ตสฺส หิ นาภิโต อุฏฺฐิตนาโฬ มาตุ อุทรปฏเลน เอกาพทฺโธ โหติ, โส อุปฺปลทณฺฑโก วิย ฉิทฺโท, เตน อาหารรโส สํสริตฺวา อาหารสมุฏฺฐานํ รูปํ สมุฏฺฐาเปติ. เอวํ โส ทส มาเส ยาเปติ. มาตุ กุจฺฉิคโต

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ตพฺภาวํ, เอวมุปริปิ ๒ ฉ.ม. คามทาริกา ๓ ฉ.ม. เปสิ นาม ปชายติ,

@สี., อิ, เปสิ นาม จ ชายติ ๔ ฉ.ม., อิ. สนฺธาเยตํ ๕ ม. ทฺวาจตฺตาลีสเม นโรติ มาตุ นโร กุจฺฉิคโต, ๑- กุจฺฉิยา อพฺภนฺตรคโตติ อตฺโถ. อิติ ภควา "เอวํ โข ยกฺข อยํ สตฺโต อนุปุพฺเพน มาตุ กุจฺฉิยํ วฑฺฒติ, น เอกปฺปหาเรเนว นิพฺพตฺตตี"ติ ทสฺเสติ. ปฐมํ.