๓. อุปเนยยสูตร

๓. อุปนียสุตฺตวณฺณนา

ตติเย อุปนียตีติ ปริกฺขียติ นิรุชฺฌติ, อุปคจฺฉติ วา, อนุปุพฺเพน มรณํ อุเปตีติ อตฺโถ. ยถา วา โคปาเลน โคคโณ นียติ, เอวํ ชราย มรณสนฺติกํ อุปนียตีติ อตฺโถ. ชีวิตนฺติ ชีวิตินฺทฺริยํ. อปฺปนฺติ ปริตฺตํ โถกํ. ตสฺส ทฺวีหากาเรหิ ปริตฺตตา เวทิตพฺพา สรสปริตฺตตาย จ ขณปริตฺตตาย จ. สรสปริตฺตตายปิ หิ "โย ภิกฺขเว จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย"ติ ๓- วจนโต ปริตฺตํ. ขณปริตฺตตายปิ. ปรมตฺถโต หิ อติปริตฺโต สตฺตานํ ชีวิตกฺขโณ เอกจิตฺตปฺปวตฺติมตฺโตเยว. ยถา นาม รถจกฺกํ ปวตฺตมานํปิ เอเกเนว เนมิปฺปเทเสน ปวตฺตติ, ติฏฺฐมานํปิ เอเกเนว ติฏฺฐติ, เอวเมว ๔- เอกจิตฺตกฺขณิกํ สตฺตานํ ชีวิตํ, ตสฺมึ จิตฺเต นิรุทฺธมตฺเต สตฺโต นิรุทฺโธติ วุจฺจติ. ยถาห:-

อตีเต จิตฺตกฺขเณ ชีวิตฺถ น ชีวติ น ชีวิสฺสติ, อนาคเต จิตฺตกฺขเณ น ชีวิตฺถ น ชีวติ ชีวิสฺสติ, ปจฺจุปฺปนฺเน จิตฺตกฺขเณ ชีวติ น ชีวิตฺถ น ชีวิสฺสติ.

ชีวิตํ อตฺตภาโว จ สุขทุกฺขา จ เกวลา

เอกจิตฺตสมายุตฺตา ลหุโส วตฺตเต ขโณ.

เย นิรุทฺธา มรนฺตสฺส ติฏฺฐมานสฺส วา อิธ

สพฺเพปิ สทิสา ขนฺธา คตา อปฺปฏิสนฺธิกา.

อนิพฺพตฺเตน น ชาโต ปจฺจุปฺปนฺเน น ชีวติ

จิตฺตภงฺคมโต ๕- โลโก ปญฺญตฺติ ปรมตฺถิยาติ. ๖-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม.,อิ. จตุนิกายิกภณฺฑิกตฺเถโร โรเจติ ๒ ฉ.ม. นิพฺพานวเสเนว,

@อิ. นิพฺพานวเสน ว ๓ ที. มหา. ๑๐/๗/๓ มหาปทานสุตฺต, สํ. นิทาน. ๑๖/๑๔๓/๑๘๔

@เวปุลฺลปพฺพตสุตฺต ๔ ฉ.ม., อิ. เอวเมวํ ๕ ฉ.ม. จิตฺตภงฺคา มโต

@๖ ขุ. มหา. ๒๙/๔๙/๔๘ คุหฏฺฐกสุตฺตนิทฺเทส (สฺยา)

ชรูปนีตสฺสาติ ชรํ อุปคตสฺส, ชราย วา มรณสนฺติกํ อุปนีตสฺส. น สนฺติ ตาณาติ ตาณํ เลณํ สรณํ ภวิตุํ สมตฺถา นาม เกจิ ๑- นตฺถิ. เอตํ ภยนฺติ เอตํ ชีวิตินฺทฺริยสฺส มรณูปคมนํ, อายุปริตฺตตา, ชรูปนีตสฺส ตาณาภาโวติ ติวิธํ ภยํ ภยวตฺถุ ภยการณนฺติ อตฺโถ. ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานีติ วิญฺญู ปุริโส สุขาวหานิ สุขทายกานิ ปุญฺญานิ กเรยฺย. อิติ เทวตา รูปาวจรชฺฌานํ สนฺธาย ปุพฺพเจตนํ มุญฺจนเจตนญฺจ อปรเจตนญฺจ ๒- คเหตฺวา พหุวจนวเสน "ปุญฺญานี"ติ อาห, ฌานสฺสาทํ ฌานนิกนฺตึ ฌานสุขญฺจ คเหตฺวา "สุขาวหานี"ติ อาห. ตสฺสา กิร เทวตาย สยํ ทีฆายุกฏฺฐาเน พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตโต ๓- เหฏฺฐา กามาวจรเทเวสุ ปริตฺตายุกฏฺฐาเน จวมาเน จ อุปปชฺชมาเน จ ถุลฺลผุสิตเก วุฏฺฐิปาตสทิเส สตฺเต ทิสฺวา เอตทโหสิ "อโห วติเม สตฺตา ฌานํ ภาเวตฺวา อปริหีนชฺฌานา กาลํ กตฺวา พฺรหฺมโลเก เอกกปฺปเทฺวกปฺปจตุกปฺปอฏฺฐกปฺป- โสฬสกปฺปทฺวตฺตึสกปฺปจตุสฏฺฐิกปฺปปฺปมาณํ อทฺธานํ ติฏฺเฐยฺยุนฺ"ติ. ตสฺมา เอวมาห.

อถ ภควา "อยํ จ เทวตา อนิยฺยานิกํ วฏฺฏกถํ กเถตี"ติ วิวฏฺฏมสฺสา ทสฺเสนฺโต ทุติยํ คาถมาห. ตตฺถ โลกามิสนฺติ เทฺว โลกามิสา ปริยาเยน จ นิปฺปริยาเยน จ. ปริยาเยน เตภูมิกวฏฺฏํ โลกามิสํ, นิปฺปริยาเยน จตฺตาโร ปจฺจยา. อิธ ปริยายโลกามิสํ อธิปฺเปตํ. นิปฺปริยายโลกามิสํปิ วฏฺฏติเยว. สนฺติเปกฺโขติ นิพฺพานสงฺขาตํ อจฺจนฺตสนฺตึ เปกฺขนฺโต อิจฺฉนฺโต ปตฺถยนฺโตติ.

อุปนียสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.