๔. อัญญติตถิยสูตร

4. Aññatitthiyasuttavaṇṇanā

Catutthe pāvisīti paviṭṭho. So ca na tāva paviṭṭho, "pavisissāmī"ti nikkhantattā pana evaṃ vutto. Yathākiṃ? yathā "gāmaṃ gamissāmī"ti nikkhantapuriso taṃ gāmaṃ appattopi "kahaṃ itthannāmo"ti vutte "gāmaṃ gato"ti vuccati, evaṃ. Atippagoti tadā kira therassa atippagoyeva nikkhantadivaso ahosi, atippagoyeva nikkhantabhikkhū bodhiyaṅgaṇe cetiyaṅgaṇe niccapārupanaṭṭhāneti 2- imesu ṭhānesu yāva bhikkhācāravelā hoti, tāva papañcaṃ karonti. Therassa pana "yāva bhikkhācāravelā hoti, tāva paribbājakehi saddhiṃ ekaṃ dve kathāvāre karissāmī"ti cintayato yannūnāhanti etadahosi. Paribbājakānaṃ ārāmoti so kirārāmo dakkhiṇadvārassa ca veḷuvanassa ca antarā ahosi. Idhāti imesu catūsu ṭhānesu. 3- Kiṃvādī kimakkhāyīti kiṃ vadati kiṃ ācikkhati, kiṃ ettha samaṇassa gotamassa dassananti pucchanti. Dhammassa cānudhammaṃ byākareyyāmāti bhotā gotamena yaṃ vuttaṃ kāraṇaṃ, tassa anukāraṇaṃ katheyyāma. Sahadhammiko vādānupātoti parehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā samaṇassa gotamassa vādānupāto vādappavatti viññūhi garahitabbaṃ kāraṇaṃ koci appamattakopi kathaṃ nāgaccheyya. Idaṃ vuttaṃ hoti:- kathaṃ saccākārenapi 4- samaṇassa gotamassa vāde gārayhakāraṇaṃ na bhaveyyāti.

@Footnote: 1 cha.Ma., i........ñāṇassāti 2 cha.Ma., i. nivāsanapārupanaṭṭhāneti

@3 cha.Ma. vādesu 4 cha.Ma., i. sabbākārenapi

Iti vadanti phassapaccayā dukkhanti evaṃ vadantoti attho. Tatrāti tesu catūsu vādesu. Te vata aññatra phassāti idaṃ "tadapi phassapaccayā"ti paṭiññāya sādhakavacanaṃ. Yasmā hi na vinā phassena dukkhapaṭisaṃvedanā atthi, tasmā jānitabbametaṃ yathā "tadapi phassapaccayā"ti ayamettha adhippāyo.

Sādhu sādhu ānandāti ayaṃ sādhukāro sāriputtattherassa dinno, ānandattherena pana saddhiṃ bhagavā āmantesi. 1- Ekamidāhanti ettha idhāti nipātamattaṃ, ekaṃ samayanti attho. Idaṃ vacanaṃ "na kevalaṃ sāriputtova rājagahaṃ paviṭṭho, ahampi pāvisiṃ. Na kevalañca tassevāyaṃ vitakko uppanno, mayhampi uppajji. Na kevalañca tassevesāva 2- titthiyehi saddhiṃ kathā jātā, mayhampi sā 3- jātapubbā"ti dassanatthaṃ vuttaṃ.

Acchariyaṃ abbhutanti ubhayañcetaṃ 4- vimhayadīpanameva. Vacanattho panettha accharaṃ paharaṇayuttanti 5- acchariyaṃ. Abhūtapubbaṃ bhūtanti abbhutaṃ. Ekena padenāti "phassapaccayā dukkhan"ti iminā ekapadena. Etehi 6- sabbattha padānaṃ paṭikkhepattho vutto. Esevatthoti esoyeva phassapaccayā dukkhanti paṭiccasamuppādattho. Taññevettha paṭibhātūti taññevettha upaṭṭhātu. Idāni thero jarāmaraṇādikāya paṭiccasamuppādakathāya tamatthagambhīrañceva gambhīrāvabhāsañca karonto sace maṃ bhanteti ādiṃ vatvā yaṃmūlakā kathā uppannā, tadeva padaṃ gahetvā vivaṭṭaṃ dassento channaṃ tvevātiādimāha. Sesaṃ uttānatthamevāti. Catutthaṃ.