๕. อวิชชาปัจจยสูตร ที่ ๑

๕. อวิชฺชาปจฺจยสุตฺตวณฺณนา

ปญฺจเม สมุทโย โหตีติ สตฺถา อิเธว เทสนํ โอสาเปสิ. กึการณาติ? ทิฏฺฐิคติกสฺส โอกาสทานตฺถํ. ตสฺสํ หิ ปริสติ อุปารมฺภจิตฺโต

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. เวทิตพฺพา, อิ. เวทิตพฺพํ

@๒ ฉ.ม.,อิ. อภิอญฺญํสุ ๓ ฉ.ม.,อิ. กถิตา โหติ

@๔ ฉ.ม. วิปสฺสนาปฏิวิปสฺสนา ทิฏฺฐิคติโก อตฺถิ, โส ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ, อถสฺสาหํ วิสฺสชฺเชสฺสามีติ ตสฺส โอกาสทสฺสนตฺถํ เทสนํ โอสาเปสิ. โน กลฺโล ปโญฺหติ อยุตฺโต ปโญฺห, ทุปฺปโญฺห เอโสติ อตฺโถ. นนุ จ "กตมํ นุ โข ภนฺเต ชรามรณนฺ"ติ อิทํ สุปุจฺฉิตนฺติ? กิญฺจาปิ สุปุจฺฉิตํ, ยถา ปน สตสหสฺสคฺฆนิเก ๑- สุวณฺณถาเล วฑฺฒิตสฺส สุโภชนสฺส มตฺถเก อามลกมตฺเต ๒- คูถปิณฺเฑ ฐปิเต สพฺพํ โภชนํ ทุพฺโภชนํ โหติ ฉฑฺเฑตพฺพํ, เอวเมว "กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณนฺ"ติ อิมินา สตฺตูปลทฺทิวาทสทิเสน ๓- คูถปิณฺเฑน ตํ โภชนํ ทุพฺโภชนํ วิย อยมฺปิ ปโญฺห ๔- ทุปฺปโญฺหว ชาโตติ.

พฺรหฺมจริยวาโสติ อริยมคฺควาโส. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ ยสฺส หิ อยํ ทิฏฺฐิ, โส "ชีเว อุจฺฉิชฺชนฺเต ๕- สรีรํ อุจฺฉิชฺชติ, สรีเร อุจฺฉิชฺชนฺเต ชีวิตํ อุจฺฉิชฺชตี"ติ คณฺหติ. ๖- เอวํ คณฺหโต สา ทิฏฺฐิ "สตฺโต อุจฺฉิชฺชตี"ติ คหิตตฺตา อุจฺเฉททิฏฺฐิ นาม โหติ. สเจ ปน สงฺขาราว อุปฺปชฺชนฺติ เจว นิรุชฺฌนฺติ จาติ คเณฺหยฺย, สาสนาวจรา สมฺมาทิฏฺฐิ ๗- ภเวยฺย. อริยมคฺโค จ นาเมโส วฏฺฏํ นิโรเธนฺโต วฏฺฏํ สมุจฺฉินฺทนฺโต อุปฺปชฺชติ, ตเทว ตํ วฏฺฏํ อุจฺเฉททิฏฺฐิยา คหิตาการสฺส สภาเว ๘- สติ วนาว มคฺคภาวนาย นิรุชฺฌตีติ มคฺคภาวนา นิรตฺถกา โหติ. เตน วุตฺตํ "พฺรหฺมจริยวาโส น โหตี"ติ.

ทุติยนเย อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ ยสฺส อยํ ทิฏฺฐิ, โส "สรีรํ อิเธว อุจฺฉิชฺชติ, น ชีวิตํ, ชีวิตํ ปน ปญฺชรโต สกุโณ วิย ยถาสุขํ คจฺฉตี"ติ คณฺหติ. ๖- เอวํ คณฺหโต สา ทิฏฺฐิ "อิมสฺมา โลกา ชีวิตํ ปรโลกํ คตนฺ"ติ คหิตตฺตา สสฺสตทิฏฺฐิ นาม โหติ. อยญฺจ อริยมคฺโค เตภูมิกวฏฺฏํ วิวชฺเชนฺโต อุปฺปชฺชติ,

@เชิงอรรถ: ๑ สี.สหสฺสคฺฆนเก ๒ ฉ.ม.,อิ. อามลกมตฺเตปิ ๓ ฉ.ม.,อิ......วาทปเทน

@๔ ฉ.ม.,อิ. สพฺโพ ปโญฺห ๕ ฉ.ม.,อิ. อุจฺฉิชฺชมาเน ๖ ฉ.ม.,อิ. คณฺหาติ

@๗ ฉ.ม.,อิ. สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ๘ สี. สพฺภาเว, ฉ.ม. สมฺภเว โส เอกสงฺขาเรปิ นิจฺเจ ธุเว สสฺสเต สติ อุปฺปนฺโนปิ วฏฺฏํ วิวฏฺเฏตุํ น สกฺโกตีติ มคฺคภาวนา นิรตฺถกา โหตีติ. ๑- เตน วุตฺตํ "อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา ภิกฺขุ ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหตี"ติ.

วิสูกายิกานีติอาทิ สพฺพํ มิจฺฉาทิฏฺฐิเววจนเมว. สา หิ สมฺมาทิฏฺฐิยา วินิวิชฺฌนฏฺเฐน สูกมิว ๒- อตฺตานํ อาธารณโต ๓- สูกายิกํ, ๔- สมฺมาทิฏฺฐึ อนนุวตฺติตฺวา ตสฺสา วิโรเธน ปวตฺตนโต วิเสวิตํ, กทาจิ อุจฺเฉทสฺส กทาจิ สสฺสตสฺส คหณโต วิรูปํ ผนฺทิตํ วิปฺผนฺทิตนฺติ วุจฺจติ. ตาลาวตฺถุกตานีติ ตาลวตฺถุ วิย กตานิ, ปุน อวิรุหนฏฺเฐน มตฺถกจฺฉินฺนตาโล วิย สมูลํ ตาลํ อุทฺธริตฺวา ตสฺส ปติฏฺฐิตฏฺฐานํ วิย จ กตานีติ อตฺโถ. อนภาวงฺคตานีติ อนุอภาวํ คตานิ. ๕- ปญฺจมํ.