๘. โกสัมพีสูตร

๘. โกสมฺพิสุตฺตวณฺณนา

อฏฺฐเม อญฺญเตฺรวาติ เอกจฺโจ หิ ปรสฺส สทฺทหิตฺวา ยํ เอส ภณติ, ตํ ภูตนฺติ คณฺหาติ. อปรสฺส นิสีทิตฺวา จินฺเตนฺตสฺส ยํ การณํ รุจฺจติ,

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. สุราปิปาสิตํ ๒ ฉ.ม. อิ. วินิจฺฉยึสูติ โส "อตฺถิ เอตนฺ"ติ รุจิยา คณฺหาติ. เอโก "จิรกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ อนุสฺสโว อตฺถิ, ภูตเมตนฺ"ติ อนุสฺสเวน คณฺหาติ. อญฺญสฺส วิตกฺกยโต เอกํ การณํ อุปฏฺฐาติ, โส "อตฺเถตนฺ"ติ อาการปริวิตกฺเกน คณฺหาติ. อปรสฺส จินฺตยโต เอกา ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ, ยา ยสฺส ตํ การณํ นิชฺฌายนฺตสฺส ขมติ, โส อตฺเถตนฺ"ติ ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา คณฺหาติ. เถโร ปน ปญฺจปิ เอตานิ การณานิ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปจฺจกฺขญาเณน ๑- ปฏิวิทฺธภาวํ ปุจฺฉนฺโต อญฺญเตฺรว อาวุโส มุสิล สทฺธายาติอาทิมาห. ตตฺถ อญฺญเตฺรวาติ สทฺธาทีนิ การณานิ ฐเปตฺวา, วินา เอเตหิ การเณหีติ อตฺโถ. ภวนิโรโธ นิพฺพานนฺติ ปญฺจกฺขนฺธนิโรโธ นิพฺพานํ.

ตุณฺหี อโหสีติ เถโร ขีณาสโว, อหํ ปน ขีณาสโวติ วา น วาติ วา อวตฺวา ตุณฺหีเยว อโหสิ. อายสฺมา นารโท อายสฺมนฺตํ ปวิฏฺฐํ เอตทโวจาติ กสฺมา อโวจ? โส กิร จินฺเตสิ "ภวนิโรโธ นิพฺพานํ นามาติ เสกฺเขหิปิ อเสกฺเขหิปิ ชานิตพฺโพ ๒- ปโญฺห เอส, อยํ ปน เถโร อิมํ เถรํ อเสกฺขภูมิยา กาเรติ, ๓- อิมํ ฐานํ ชานาเปสฺสามี"ติ เอตํ อโวจ.

สมฺมปฺปญฺญาย สุทฏฺฐนฺติ สห วิปสฺสนามคฺคปญฺญาย สุฏฺฐุ ทิฏฺฐํ. น จมฺหิ อรหนฺติ อนาคามิมคฺเค ฐิตตฺตา อรหํ น โหมีติ ทีเปติ. ยํ ปนสฺส อิทานิ ๔- "ภวนิโรโธ นิพฺพานนฺ"ติ ญาณํ, ตํ เอกูนวีสติยา ปจฺจเวกฺขณญาเณหิ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขณญาณํ. อุทปาโนติ วีสตึสหตฺถคมฺภีโร ปานียกูโป. อุทกวารโกติ อุทกํ โอสิญฺจนวารโก. ๕- อุทกนฺติ หิ โข ญาณํ อสฺสาติ ตีเร ฐิตสฺส โอโลกยโต เอวํ ญาณํ ภเวยฺยํ. น จ กาเยน ผุสิตฺวาติ อุทกํ ปน นีหริตฺวา กาเยน ผุสิตฺวา วิหริตุํ น สกฺกุเณยฺย. อุทปาเน อุทกทสฺสนํ วิย หิ อนาคามิโน

@เชิงอรรถ: ๑ ม. สปจฺจกฺขญาเณน, อิ. ปจฺจเวกฺขเณน ๒ ฉ.ม. เสเขหิปิ ชานิตพฺโพ

@๓ สี., อิ. กโรติ ๔ สี., อิ. อิทํ

@๗ ฉ.ม., อิ. อุทกอุสฺสิญฺจนวารโก นิพฺพานทสฺสนํ, ฆมฺมาภิตตฺตปุริโส วิย อนาคามี, อุทกวารโก วิย อรหตฺตมคฺโค, ยถา ฆมฺมาภิตตฺตปุริโส อุทปาเน อุทกํ ปสฺสติ, เอวํ อนาคามี ปจฺจเวกฺขณญาเณน "อุปริ อรหตฺตผลสมโย ๑- นาม อตฺถี"ติ ชานาติ. ยถา ปน โส ปุริโส อุทกวารกสฺส นตฺถิตาย อุทกํ นีหริตฺวา กาเยน ผุสิตุํ น ลภติ, เอวํ อนาคามี อรหตฺตมคฺคสฺส นตฺถิตาย นิพฺพานํ อารมฺมณํ กตฺวา อรหตฺตผลสมาปตฺตึ อปฺเปตฺวา นิสีทิตุํ น ลภติ. อฏฺฐมํ.