๘. คัททูลสูตร ที่ ๒

๘. ทุติยคทฺทุลพทฺธสุตฺตวณฺณนา

อฏฺฐเม ตสฺมาติ ยสฺมาทิฏฐิคทฺทุลนิสฺสิตาย ตณฺหารชฺชุยา สกฺกายถมฺเภ อุปนิพทฺโธ วฏฺฏนิสฺสิโต พาลปุถุชฺชโน สพฺพิริยาปเถสุ ขนฺธปญฺจกํ นิสฺสาเยว ปวตฺตติ, ยสฺมา วา ทีฆรตฺตมิทํ จิตฺตํ สงฺกิลิฏฺฐํ ราเคน โทเสน โมเหน, ตสฺมา. จิตฺตสงฺกิเลสาติ สุนฺหาตาปิ หิ สตฺตา จิตฺตสงฺกิเลเสเนว สงฺกิลิสฺสนฺติ, มลคฺคหิตสรีราปิ จิตฺตสฺส โวทานตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. เตนาหุ โปราณา:-

"รูปมฺหิ สงฺกิลิฏฺฐมฺหิ สงฺกิลิสฺสนฺติ มาณวา

รูเป สุทฺเธ วิสุชฺฌนฺติ อนกฺขาตํ มเหสินา.

จิตฺตมฺหิ สงฺกิลิฏฺฐมฺหิ สงฺกิลิสฺสนฺติ มาณวา

จิตฺเต สุทฺเธ วิสุชฺฌนฺติ อิติ วุตฺตํ มเหสินา"ติ.

จรณํ นาม จิตฺตนฺติ วิจรณจิตฺตํ. สงฺขา นาม พฺราหฺมณปาสณฺฑิกา โหนฺติ, เต ปฏโกฏฺฐกํ กตฺวา ตตฺถ นานปฺปการา สุคติทุคฺคติวเสน สมฺปตฺติวิปตฺติโย เลขาเปตฺวา "อิทํ กมฺมํ กตฺวา อิทํ ปฏิลภติ, อิทํ กตฺวา อิทนฺ"ติ ทสฺเสนฺตา ตํ จิตฺตํ คเหตฺวา วิจรนฺติ. จิตฺเตเนว จิตฺติตนฺติ จิตฺตกาเรน จินฺเตตฺวา กตตฺตา จิตฺเตน จินฺติตํ นาม. จิตฺตญฺเญว จิตฺตตรนฺติ ตสฺส จิตฺตสฺส อุปายปริเยสนํ จิตฺตํ ตโตปิ จิตฺตตรํ. ติรจฺฉานคตา ปาณา จิตฺเตเนว จิตฺติตาติ กมฺมจิตฺเตเนว จิตฺติตา. ตํ ปน กมฺมจิตฺตํ อิเม วฏฺฏกติตฺติราทโย "เอวํจิตฺตา ภวิสฺสามา"ติ อายูหนฺตา นาม นตฺถิ. กมฺมํ ปน โยนึ อุปเนติ, โยนิมูลโก เตสํ จิตฺตภาโว. โยนิอุปคตา หิ สตฺตา ตํตํโยนิเกหิ สทิสจิตฺตาว โหนฺติ. อิติ โยนิสิทฺโธ จิตฺตภาโว, กมฺมสิทฺธา โยนีติ เวทิตพฺพา.

อปิจ จิตฺตํ นาเมตํ สหชาตํ สหชาตธมฺมจิตฺตตาย ภูมิจิตฺตตาย วตฺถุจิตฺตตาย ทฺวารจิตฺตตาย อารมฺมณจิตฺตตาย กมฺมนานตฺตมูลกานํ ๑- ลิงฺคนานตฺตสญฺญานานตฺต- โวหารนานตฺตาทีนํ อเนกวิธานํ จิตฺตานํ นิปฺผาทนตายปิ ติรจฺฉานคตจิตฺตโต จิตฺตรเมว ๒- เวทิตพฺพํ.

รชโกติ วตฺเถสุ รงฺเคน รูปสมุฏฺฐาปนโก. โส ปน อจฺเฉโก อมนาปํ รูปํ กโรติ, เฉโก มนาปํ ทสฺสนียํ, เอวเมว ปุถุชฺชโน อกุสลจิตฺเตน วา ญาณวิปฺปยุตฺตกุสเลน วา จกฺขุสมฺปทาทิวิรหิตํ วิรูปํ สมุฏฺฐาเปติ, ญาณสมฺปยุตฺตกุสเลน จกฺขุสมฺปทาทิสมฺปนฺนํ อภิรูปํ. อฏฺฐมํ.