๑๐. นิรุตติปถสูตร

10. Niruttipathasuttavaṇṇanā

Dasame niruttiyova niruttipathā, athavā niruttiyo ca tā niruttivasena viññātabbānaṃ atthānaṃ pathattā pathā cāti niruttipathā. Sesapadadvayepi eseva nayo. Tīṇipi cetāni aññamaññavevacanānevāti veditabbāni. Asaṅkiṇṇāti avijahitā, "ko imehi attho"ti vatvā achaḍḍitā. Asaṅkiṇṇapubbāti atītepi na jahitapubbā. Na saṅkīyantīti etarahipi "kimetehī"ti na chaḍḍiyanti. Na saṅkīyissantīti anāgatepi na chaḍḍiyissanti. Appaṭikuṭṭhāti appaṭibāhitā. Atītanti attano Sabhāvaṃ bhaṅgameva vā atikkantaṃ. Niruddhanti desantaraṃ asaṅkamitvā tattheva niruddhaṃ vūpasantaṃ. Vipariṇatanti vipariṇāmaṃ gataṃ naṭṭhaṃ. Ajātanti anuppannaṃ. Apātubhūtanti apākaṭībhūtaṃ.

Ukkalāti ukkalajanapadavāsino. Vassabhaññāti vasso ca rañño ca. Aññepi dvepi hi te mūladiṭṭhigatikā. Ahetukavādāhiādīsu "natthi hetu natthi paccayo"ti gahitattā ahetukavādā. "karato 1- na kariyati pāpan"ti gahitattā akiriyavādā. "natthi dinnan"ti ādigahaṇato natthikavādā. Tattha ime dve janā, tisso diṭṭhiyo, kiṃ ekekassa diyaḍḍhā hotīti? na tathā, yathā pana eko bhikkhu paṭipāṭiyā cattāripi jhānāni nibbatteti, evamettha ekeko tissopi diṭṭhiyo nibbattesīti veditabbo. "natthi hetu natthi paccayo"ti punappunaṃ āvajjentassa āharantassa abhinandantassa assādentassa maggadassanaṃ viya hoti, so micchattaniyāmaṃ okkamati, so ekantakāḷakoti vuccati. Yathā pana ahetukadiṭṭhiyaṃ, evaṃ "karato 1- na kariyati pāpaṃ, natthi dinnan"ti imesupi ṭhānesu micchattaniyāmaṃ okkamati.

Na garahitabbaṃ na paṭikkositabbaṃ amaññiṃsūti ettha "yadetaṃ atītaṃ nāma, nayidaṃ atītaṃ, idamassa anāgataṃ vā paccuppannaṃ vā"ti vadanto garahati nāma. Tattha dosaṃ dassetvā "kiṃ iminā garahaṭṭhenā"ti vadanto paṭikkosati nāma. Ime pana niruttipathe tepi accantakāḷakā diṭṭhigatikā na garahitabbe na paṭikkositabbe maññiṃsu. Atītaṃ pana atītameva, anāgataṃ anāgatameva, paccuppannaṃ paccuppannameva kathayiṃsu. Nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayāti viññūnaṃ santikā nindābhayena ca ghaṭṭanabhayena ca dosāropanabhayena ca upārambhabhayena ca. Iti imasmiṃ sutte catubhūmikakhandhānaṃ paṇṇatti kathitāti. Dasamaṃ.

Upayavaggo paṭhamo

@Footnote: 1 cha.Ma. karoto