๑. สมุทรสูตร ที่ ๑

๑๘. ๓. สมุทฺทวคฺค

๑. ปฐมสมุทฺทสุตฺตวณฺณนา

สมุทฺทวคฺคสฺส ปฐเม จกฺขุํ ภิกฺขเว ปุริสสฺส สมุทฺโทติ ยทิ ทุปฺปูรณฏฺเฐน สมุทฺทนฏฺเฐน ยทิ วา สมุทฺทนฏฺเฐน สมุทฺโท, จกฺขุเมว สมุทฺโท. ตสฺส หิ ปฐวิโต ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมโลกา นีลาทิอารมฺมณํ สโมสรนฺตํ ปริปุณฺณภาวํ กาตุํ น สกฺโกติ, เอวํ ทุปฺปูรณฏฺเฐนปิ สมุทฺโท. จกฺขุ จ เตสุ เตสุ นีลาทีสุ อารมฺมเณสุ สมุทฺโทติ, อสํวุตํ หุตฺวา โอสรนํ กิเลสุปฺปตฺติยา การณภาเวน สโทสคมเนน คจฺฉตีติ สมุทฺทนฏฺเฐนปิ สมุทฺโท. ตสฺส รูปมโย เวโคติ สมุทฺทสฺส อปฺปมาโณ อูมิมโย เวโค วิย ตสฺสาปิ จกฺขุสมุทฺทสฺส สโมสรนฺตสฺส นีลาทิเภทสฺส อารมฺมณสฺส วเสน อปฺปเมยฺโย รูปมโย เวโค เวทิตพฺโพ. โย ตํ รูปมยํ เวคํ สหตีติ โย ตํ จกฺขุสมุทฺเท สโมสฑํ รูปมยํ เวคํ, มนาเป รูเป ราคํ, อมนาเป โทสํ, อสมเปกฺขิเต โมหนฺติ เอวํ ราคาทิกิเลเส อนุปฺปาเทนฺโต อุเปกฺขกภาเวน สหติ.

สอูมินฺติอาทีสุ กิเลสอูมีติ สอูมึ. กิเลสาวฏฺเฏหิ สาวฏฺฏํ. กิเลสคฺคาเหหิ สคาหํ. กิเลสรกฺขเสหิ สรกฺขสํ. โกธุปายาสสฺส จ วเสน สอูมึ. วุตฺตํ เหตํ "อูมิภยนฺติ โข ภิกฺขเว โกธุปายาสสฺเสตํ อธิวจนนฺ"ติ. ๑- กามคุณวเสน สาวฏฺฏํ. วุตฺตํ เหตํ "อาวฏฺฏคฺคา โหติ โข ภิกฺขเว ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนนฺ"ติ. ๒- มาตุคามวเสน สคาหํ สรกฺขสํ. วุตฺตํ เหตํ "คาหรกฺขโสติ โข ภิกฺขเว มาตุคามสฺเสตํ อธิวจนนฺ"ติ. ๓- เสสวาเรสุปิ เอเสว นโย. สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตรีติ อูมิภเยน สภยํ ทุรติกฺกมํ อติกฺกมิ. โลกนฺตคูติ สงฺขารโลกสฺส อนฺตํ คโต. ปารํ คโตติ วุจฺจตีติ นิพฺพานํ คโตติ กถิยฺยติ.