๗. ทุกขธรรมสูตร

7. Dukkhadhammasuttavaṇṇanā

Sattame dukkhadhammānanti dukkhasambhavadhammānaṃ. Pañcasu hi khandhesu sati chedanavadhabandhanādibhedaṃ dukkhaṃ sambhavati, tasmā te dukkhasambhavadhammatā dukkhadhammāti vuccanti. Tathā kho panassāti tenākārenassa. Yathāssa kāme passatoti yenākārenassa kāme passantassa. Yathā carantanti yenākārena cārañca vihārañca anubandhitvā 2- carantaṃ. Aṅgārakāsūpamā kāmā diṭṭhā hontīti pariyeṭṭhimūlakassa ceva paṭisandhimūlakassa ca dukkhassa vasena aṅgārakāsu viya mahāpariḷāhāti diṭṭhā honti. Kāme pariyesantānaṃ hi nāvāya mahāsamuddo gāhaṇaajapathasaṅkupathapaṭipajjanaubhatobyūḷhasaṅgāmapakkhandanādivasena pariyeṭṭhimūlakampi, 3- kāme paribhuñjantānaṃ kāmaparibhogacetanāya catūsu apāyesu

@Footnote: 1 cha.Ma. aṅgārassujjalanaṃ 2 Sī. anubujjhitvā 3 Sī. pariyeṭṭhidāyajjamūlakampi Dinnapaṭisandhimūlakampi mahāpariḷāhaṃ dukkhaṃ uppajjati. Evametassa duvidhassāpi dukkhassa vasena aṅgārakāsu viya mahāpariḷāhāti diṭṭhā honti.

Dāyanti aṭaviṃ. Puratopi kaṇṭakoti purimapasse vijjhitukāmo viya āsannaṭṭhāneyeva ṭhitakaṇṭako. Pacchatotiādīsupi eseva nayo. Heṭṭhā pana pādehi akkantaṭṭhānassa santike, na akkantaṭṭhāneyeva. 1- Evaṃ so kaṇṭakagabbhaṃ paviṭṭho viya bhaveyya. Mā maṃ kaṇṭakoti mā maṃ kaṇṭako vijjhīti kaṇṭakavedhaṃ rakkhamāno.

Dandho bhikkhave satuppādoti satiyā uppādoyeva dandho, uppannamattāya pana tāya kāci kilesā niggahitāva honti, na saṇṭhātuṃ sakkonti. Cakkhudvārasmiṃ hi rāgādīsu uppannesu dutiyajavanavārena 2- "kilesā me uppannā"ti ñatvā tatiye javanavāre saṃvarajavanaṃyeva javati. Anacchariyaṃ cetaṃ, yaṃ vipassako tatiye javanavāre kilese niggaṇheyya. Cakkhudvāre pana iṭṭhārammaṇe āpāthagate bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā āvajjanādīsu uppannesu voṭṭhabbanānantaraṃ sampattakilesajavanavāraṃ nivattetvā kusalameva uppādeti. Āraddhavipassakānaṃ hi ayamānisaṃso bhāvanāpaṭisaṅkhāne patiṭṭhitabhāvassa.

Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyunti sudinnattherassa viya raṭṭhapālakulaputtassa viya ca kāyena vā satta ratanāni abhiharitvā vācāya vā "amhākaṃ dhanato yattakaṃ icchasi, tattakaṃ gaṇhā"ti vadantā pavāreyyuṃ. Anudahantīti sarīre paliveṭhitattā uṇhapariḷāhaṃ janetvā anudahanti, sañjātasede vā sarīre laggantā anusentītipi attho. Yaṃ hi taṃ bhikkhave cittanti idaṃ yasmā citte anāvaṭṭante puggalassa āvaṭṭanaṃ nāma natthi. Evarūpañhi cittaṃ anāvaṭṭanti, 3- tasmā vuttaṃ. Iti imasmiṃ sutte vipassanābalameva dīpitaṃ.

@Footnote: 1 Sī.,ka. akkantaṭṭhāneyeva vā 2 Ma. dutiyajavanavāre

@3 Sī. evarūpañca cittaṃ na vattati