๑. สมาธิสูตร

ปฐมกสคาถวรรคที่ ๑

อรรถกถาสมาธิสูตรที่ ๑

พึงทราบวินิจฉัยในสมาธิสูตรที่ ๑ แห่งสหคาถาวรรค ๑- ในเวทนาสังยุต ดังต่อไปนี้. ____________________________ ๑- บาลีเป็น ปฐมสคาวรรค.

บทว่า สมาหิโต ความว่า มีจิตตั้งมั่นด้วยอุปจาร หรือด้วยอัปปนา.

บทว่า เวทนา จ ปชานาติ ความว่า สาวกของพระพุทธเจ้าย่อมรู้ชัดเวทนาด้วยสามารถแห่งทุกขสัจ. บทว่า เวทนานญฺจ สมฺภวํ ความว่า ย่อมรู้ชัดเหตุเกิดแห่งเวทนาเหล่านั้นแลด้วยสามารถแห่งสมุทยสัจ.

บทว่า ยตฺถ เจตา ความว่า เวทนาเหล่านี้จะดับในนิพพานใด ย่อมรู้ชัดซึ่งนิพพานนั้น ด้วยสามารถแห่งนิโรธสัจ. บทว่า ขฺยคามินํ ความว่า ย่อมรู้ชัดทางดำเนินให้ถึงความสิ้นไปแห่งเวทนาเหล่านั้นแล ด้วยสามารถแห่งมรรคสัจ.

บทว่า นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต ความว่า ภิกษุผู้หมดตัณหา ปรินิพพานแล้วด้วยความดับกิเลส.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเวทนาอันเที่ยวไปในการพิจารณาด้วยประการดังนี้. ตรัสสมถะและวิปัสสนาด้วยบททั้งสองในคาถาทั้งหลาย. ตรัสสัจจะ ๔ ด้วยบทที่เหลือ.

การกำหนดธรรมเป็นไปในภูมิ ๔ อันรวบรวมธรรมไว้ทั้งหมด ก็ได้ตรัสไว้ในพระสูตรนี้ด้วยประการฉะนี้. จบอรรถกถาสมาธิสูตรที่ ๑