๙. ปัญจกังคสูตร

๙-๑๐. ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา

[๒๖๗-๒๖๘] นวเม ปญฺจกงฺโค ฐปตีติ ปญฺจงฺโคติ ตสฺส นามํ, วาสิผรสุนิขาทนทณฺฑมุคฺครกาฬสุตฺตนาฬิสงฺขาเตหิ วา ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตตฺตา โส ปญฺจกงฺโคติ ปญฺญาโต. ฐปตีติ วทฺฒกี เชฏฺฐโก. อุทายีตี ปณฺฑิตอุทายิตฺเถโร. ปริยายนฺติ การณํ. เทฺวปานนฺทาติ เทฺวปิ อานนฺท. ปริยาเยนาติ การเณน. เอตฺถ จ กายิกเจตสิกวเสน เทฺว เวทิตพฺพา, สุขาทิวเสน ติสฺโสปิ, อินฺทฺริยาทิกา ปญฺจ, ทฺวารวเสน จกฺขุสมฺผสฺสชาทิกา ฉ, อุปวิจารวเสน "จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรตี"ติอาทิกา อฏฺฐารส, ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ, ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ, ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ, ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ, ฉ เคหสิตา อุเปกฺขา, ฉ เนกฺขมฺมสิตาติ เอวํ ฉตฺตึส. อตีเต ฉตฺตึส, อนาคเต ฉตฺตึส, ปจฺจุปฺปนฺเน ฉตฺตึสาติ เอวํ อฏฺฐสตํ เวทนา เวทิตพฺพา.

ปญฺจิเม อานนฺท กามคุณาติ อยํ ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธิ. น เกวลญฺหิ เทฺว อาทึ กตฺวา เวทนา ภควตา ปญฺญตฺตา, ปริยาเยน เอกาปิ เวทนา กถิตา, ตํ ทสฺเสนฺโต ปญฺจกงฺคถปติวาทํ อุปตฺถมฺเภตุํ อิมํ เทสนํ อารภิ. อภิกฺกนฺตตรนฺติ สุนฺทรตรํ. ปณีตตรนฺติ อตปฺปกตรํ. ๑- เอตฺถ จ จตุตฺถชฺฌานโต ปฏฺฐาย อทุกฺขมสุขา วาทนา, สาปิ สนฺตฏฺเฐน ปณีตฏฺเฐน จ สุขนฺติ วุตฺตา. นิโรโธ อเวทยิตสุขวเสน สุขํ นาม ชาโต. ปญฺจกามคุณวเสน หิ อฏฺฐสมาปตฺติวเสน จ อุปฺปนฺนํ เวทยิตํ สุขํ นาม, นิโรโธ อเวทยิตสุขํ นาม. อิติ เวทยิตสุขํ วา โหตุ อเวทยิตสุขํ วา, นิทฺทุกฺขภาวสงฺขาเตน สุขฏฺเฐน เอกนฺตสุขเมว ชาตํ.

@เชิงอรรถ: ๑ ก. อาติปฺปตตรํ

ยตฺถ ยตฺถาติ ยสฺมึ ยสฺมึ ฐาเน. สุขํ อุปลพฺภตีติ เวทยิตํ สุขํ วา อุปลพฺภติ. อเวทยิตํ สุขํ วา อุปลพฺภติ. ตํ ตํ ตถาคโต สุขสฺมึ ปญฺญเปติ, ตํ สพฺพํ ตถาคโต นิทฺทุกฺขภาวํ สุขสฺมึเยว ปญฺญเปตีติ อิธ ภควา นิโรธสมาปตฺติสีสํ กตฺวา เนยฺยปุคฺคลสฺส วเสน อรหตฺตนิกูเฏเนว เทสนํ นิฏฺฐาเปสิ. ทสมํ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

รโหคตวคฺโค ทุติโย.