๑. สิวกสูตร

๓. อฏฺฐสตปริยายวคฺค

๑. สีวกสุตฺตวณฺณนา

ตติยวคฺคสฺส ปฐเม โมฬิยสีวโกติ สีวโกติ ตสฺส นามํ. จูฬา ปนสฺส อตฺถิ, ตสฺมา โมฬิยสีวโกติ วุจฺจติ. ปริพฺพาชโกติ ฉนฺนปริพฺพาชโก. ปิตฺตสมุฏฺฐานานีติ ปิตฺตปจฺจยานิ. เวทยิตานีติ เวทนา. ตตฺถ ปิตฺตปจฺจยา ติสฺโส เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ, กถํ? เอกจฺโจ หิ "ปิตฺตํ เม กุปฺปิตํ, ทุชฺชานํ โข ปน ชีวิตนฺ"ติ ทานํ เทติ, สีลํ สมาทิยติ, อุโปสถกมฺมํ กโรติ, เอวมสฺส กุสลเวทนา อุปฺปชฺชติ, เอกจฺโจ "ปิตฺตเภสชฺชํ กริสฺสามี"ติ ปาณํ หนติ, อทินฺนํ อาทิยติ, มุสา ภณติ, ทส ทุสฺสีลยกมฺมานิ กโรติ, เอวมสฺส อกุสลเวทนา อุปฺปชฺชติ. เอกจฺโจ "เอตฺตเกนปิ เม เภสชฺชกรเณน ปิตฺตํ น วูปสมฺมติ, อลํ ยํ โหตุ, ๑- ตํ โหตู"ติ มชฺฌโต กายิกเวทนํ อธิวาเสนฺโต นิปชฺชติ, เอวเมสฺส อพฺยากตเวทนาว อุปฺปชฺชติ.

สามมฺปิ โข เอตนฺติ ตํ ตํ ปิตฺตวิการํ ทิสฺวา อตฺตนาปิ เอตํ เวทิตพฺพํ. สจฺจสมฺมตนฺติ ภูตํ สมฺมตํ. โลโกปิ หิสฺส สรีเร สพลวณฺณตาทิปิตฺตวิการํ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. โหติ ทิสฺวา "ปิตฺตมสฺส กุปฺปิตนฺ"ติ ชานาติ. ตสฺมาติ ยสฺมา สามญฺจ วิทิตํ โลกสฺส จ สจฺจสมฺมตํ อธิธาวนฺติ, ตสฺมา. เสมฺหสมุฏฺฐานาทีสุปิ เอเสว นโย. เอตฺถ ปน สนฺนิปาติกานีติ ติณฺณมฺปิ ปิตฺตาทีนํ โกเปน สมุฏฺฐิตานิ. อุตุปริณามชานีติ วิสภาคอุตุโต ชาตานิ. ชงฺคลเทสวาสีนํ หิ อนุปฺปเทเส ๑- วสนฺตานํ วิสภาโค อุตุ อุปฺปชฺชติ, อนุปเทสนญฺจ ชงฺคลเทเสติ เอวํ มลยสมุทฺทตีราทิวเสนาปิ อุตุ วิสภาคตา อุปฺปชฺชติเยว. ตโต ชาตาติ อุตุปริณามชาตานิ.

วิสมปริหารชานีติ มหาภารวหนสุธาโกฏฺฏนาทิโต วา อเวลาย จรนฺตสฺส สปฺปฑํสนกุปฺปปาตาทิโต วา วิสมปริหารโต ชาตานิ. โอปกฺกมิกานีติ "อยํ โจโร วา ปารทาริโก วาติ คเหตฺวา ชนฺนุกกปฺปรมุคฺคราทีหิ นิปฺโปถนอุปกฺกมํ ปจฺจยํ กตฺวา อุปฺปนฺนานิ. เอตํ พหิ อุปกฺกมํ ลภิตฺวา โกจิ วุตฺตนเยเนว กุสลํ กโรติ, โกจิ อกุสลํ, โกจิ อธิวาเสนฺโต นิปชฺชติ. กมฺมวิปากชานีติ เกวลํ กมฺมวิปากโตว ชาตานิ. เตสุปิ หิ อุปฺปนฺเนสุ วุตฺตนเยเนว โกจิ กุสลํ กโรติ, โกจิ อกุสลํ, โกจิ อธิวาเสนฺโต นิปชฺชติ. เอวํ สพฺพวาเรสุ ติวิธาว เวทนา โหนฺติ.

ตตฺถ ปุริเมหิ สตฺตหิ การเณหิ อุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา สกฺกา ปฏิพาหิตุํ, กมฺมวิปากชานํ ปน สพฺพเภสชฺชานิปิ สพฺพปริตฺตานิปิ นาลํ ปฏิฆาตาย. อิมสฺมึ สุตฺเต โลกโวหาโร นาม กถิโตติ.