วรรคที่ ๑

๙. อสังขตสังยุต

๑. ปฐมวรรค

หมวดที่ ๑

๑. กายคตาสติสูตร

ว่าด้วยกายคตาสติ

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก- เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัส ว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคจึงได้ ตรัสเรื่องนี้ว่า

“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสังขตธรรม (สิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้) และทาง ที่ให้ถึงอสังขตธรรมแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

อสังขตธรรม คืออะไร

คือ ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ และความสิ้นโมหะ

นี้เราเรียกว่า อสังขตธรรม

ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ กายคตาสติ

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม

อสังขตธรรมเราได้แสดงแล้วและทางที่ให้ถึงอสังขตธรรมเราได้แสดงแล้วแก่เธอ ทั้งหลายอย่างนี้ กิจใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้อนุเคราะห์ พึงอาศัย ความอนุเคราะห์กระทำแก่สาวกทั้งหลาย กิจนั้นเราก็ได้กระทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย

ภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งพินิจ อย่าประมาท อย่าได้มีความร้อนใจในภายหลัง นี้เป็นคำพร่ำสอนสำหรับเธอทั้งหลายของเรา”

กายคตาสติสูตรที่ ๑ จบ

๒. สมถวิปัสสนาสูตร

ว่าด้วยสมถะและวิปัสสนา

“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสังขตธรรมและทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

อสังขตธรรม คืออะไร

คือ ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ และความสิ้นโมหะ

นี้เราเรียกว่า อสังขตธรรม

ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ สมถะและวิปัสสนา

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

สมถวิปัสสนาสูตรที่ ๒ จบ

๓. สวิตักกสวิจารสูตร

ว่าด้วยสวิตักกสวิจารสมาธิ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ สวิตักกสวิจารสมาธิ (สมาธิที่มีวิตกวิจาร)

อวิตักกวิจารสมาธิ (สมาธิที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร)

อวิตักกอวิจารสมาธิ (สมาธิที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร)

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

สวิตักกสวิจารสูตรที่ ๓ จบ

๔. สุญญตสมาธิสูตร

ว่าด้วยสุญญตสมาธิ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ สุญญตสมาธิ (สมาธิพิจารณาความว่าง)

อนิมิตตสมาธิ (สมาธิพิจารณาธรรมไม่มีนิมิต)

อัปปณิหิตสมาธิ (สมาธิพิจารณาธรรมไม่มีความตั้งปรารถนา)

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

สุญญตสมาธิสูตรที่ ๔ จบ

๕. สติปัฏฐานสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ สติปัฏฐาน ๔

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

สติปัฏฐานสูตรที่ ๕ จบ

๖. สัมมัปปธานสูตร

ว่าด้วยสัมมัปปธาน

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ สัมมัปปธาน ๔

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

สัมมัปปธานสูตรที่ ๖ จบ

๗. อิทธิปาทสูตร

ว่าด้วยอิทธิบาท

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ อิทธิบาท ๔

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

อิทธิปาทสูตรที่ ๗ จบ

๘. อินทริยสูตร

ว่าด้วยอินทรีย์

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ อินทรีย์ ๕

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

อินทริยสูตรที่ ๘ จบ

๙. พลสูตร

ว่าด้วยพละ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ พละ ๕

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

พลสูตรที่ ๙ จบ

๑๐. โพชฌังคสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ โพชฌงค์ ๗

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

โพชฌังคสูตรที่ ๑๐ จบ

๑๑. มัคคังคสูตร

ว่าด้วยองค์แห่งมรรค

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร

คือ อริยมรรคมีองค์ ๘

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม

อสังขตธรรมเราได้แสดงแล้วและทางที่ให้ถึงอสังขตธรรมเราได้แสดงแล้วแก่เธอ ทั้งหลายอย่างนี้ กิจใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้อนุเคราะห์ พึงอาศัย ความอนุเคราะห์กระทำแก่สาวกทั้งหลาย กิจนั้นเราก็ได้กระทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย

ภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งพินิจ อย่าประมาท อย่าได้มีความร้อนใจในภายหลัง นี้เป็นคำพร่ำสอนสำหรับเธอทั้งหลายของเรา”

มัคคังคสูตรที่ ๑๑ จบ

ปฐมวรรคแห่งสังยุต จบบริบูรณ์

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กายคตาสติสูตร ๒. สมถวิปัสสนาสูตร

๓. สวิตักกสวิจารสูตร ๔. สุญญตสมาธิสูตร

๕. สติปัฏฐานสูตร ๖. สัมมัปปธานสูตร

๗. อิทธิปาทสูตร ๘. อินทริยสูตร

๙. พลสูตร ๑๐. โพชฌังคสูตร

๑๑. มัคคังคสูตร