วรรคที่ ๑ ปริมัณฑลวรรค

เสขิยกณฺฑวณฺณนา

ยานิ สิกฺขิตสิกฺเขน เสขิยานีติ ตาทินา

ภาสิตานิ อยํ ทานิ เตสํปิ วณฺณนากฺกโมติ ฯ

{๕๗๖} ตตฺถ ปริมณฺฑลนฺติ สมนฺตโต มณฺฑลํ ฯ นาภิมณฺฑลํ ชานุมณฺฑลนฺติ อุทฺธํ นาภิมณฺฑลํ อโธ ชานุมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ชานุมณฺฑลสฺส เหฏฺฐา ชงฺฆฏฺฐิกโต ปฏฺฐาย อฏฺฐงฺคุลมตฺตํ นิวาสนํ โอตาเรตฺวา นิวาเสตพฺพํ ฯ ตโต ปรํ โอตาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏนฺติ วุตฺตํ ฯ ยถานิสินฺนสฺส ชานุมณฺฑลโต เหฏฺฐา จตุรงฺคุลมตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนํ โหตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ เอวํ นิวาเสนฺตสฺส ปน นิวาสนํ ปมาณิกํ วฏฺฏติ ฯ ตตฺรีทํ ปมาณํ ทีฆโส มุฏฺฐิปญฺจมํ ติริยํ อฑฺฒเตยฺยหตฺถํ ตาทิสสฺส ปน อลาเภน ติริยํ ทฺวิหตฺถปฺปมาณํปิ วฏฺฏติ ชานุมณฺฑลปฏิจฺฉาทนตฺถํ นาภิมณฺฑลํ ปน จีวเรนาปิ สกฺกา ปฏิจฺฉาเทตุนฺติ ฯ ตตฺถ เอกปฏฺฏจีวรํ เอวํ นิวตฺถํปิ ฐาเน น ติฏฺฐติ ทุปฏฺฏํ ปน ติฏฺฐติ ฯ โอลมฺพนฺโต นิวาเสติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ น เกวลํ ปุรโต จ ปจฺฉโต จ โอลมฺเพตฺวา นิวาเสนฺตสฺเสว ทุกฺกฏํ เย ปนญฺเญปิ เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู คิหินิวตฺถํ นิวาเสนฺติ หตฺถิโสณฺฑกํ มจฺฉวาลกํ จตุกฺกณฺณกํ ตาลวณฺฏกํ สตวลิกํ นิวาเสนฺตีติอาทินา ๑- นเยน ขนฺธเก นิวาสนโทสา วุตฺตา ตถา

@เชิงอรรถ: ๑. วิ. จุลฺลวคฺค. ๗/๖๖. นิวาเสนฺตสฺสาปิ ทุกฺกฏเมว ฯ เต สพฺเพ วุตฺตนเยเนว ปริมณฺฑลํ นิวาเสนฺตสฺส น โหนฺตีติ อยเมตฺถ สงฺเขโป ฯ วิตฺถาโร ปน ตตฺเถว อาวิภวิสฺสติ ฯ อสญฺจิจฺจาติ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพตฺวา นิวาเสสฺสามีติ เอวํ อสญฺจิจฺจ อถโข ปริมณฺฑลํเยว นิวาเสสฺสามีติ วิรชฺฌิตฺวา อปริมณฺฑลํ นิวาเสนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อสติยาติ อญฺญาวิหิตสฺสาปิ ตถา นิวาเสนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อชานนฺตสฺสาติ เอตฺถ นิวาสนวตฺตํ อชานนฺตสฺส โมกฺโข นตฺถิ ฯ นิวาสนวตฺตํ หิ สาธุกํ อุคฺคเหตพฺพํ ฯ ตสฺส อนุคฺคหณเมวสฺส อนาทริยํ ฯ ตํ ปน สญฺจิจฺจ อนุคฺคณฺหนฺตสฺเสว ยุชฺชติ ฯ ตสฺมา อุคฺคหิตวตฺโตปิ โย อารุฬฺหภาวํ วา โอรุฬฺหภาวํ วา น ชานาติ ตสฺส อนาปตฺติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตุํ อชานนฺตสฺส อนาปตฺตีติ วุตฺตํ ฯ โย ปน สุกฺขชงฺโฆ วา มหาปิณฺฑิกมํโส วา โหติ ตสฺส สารุปฺปตฺถาย ชานุมณฺฑลโต อฏฺฐงฺคุลาธิกํปิ โอตาเรตฺวา นิวาเสตุํ วฏฺฏติ ฯ คิลานสฺสาติ ชงฺฆาย ๑- วา ปาเท วา วโณ โหติ อุกฺขิปิตฺวา วา โอตาเรตฺวา วา นิวาเสตุํ วฏฺฏติ ฯ อาปทาสูติ พาฬมิคา วา โจรา วา อนุพนฺธนฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ อนาปตฺติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ ปุสฺสเทวตฺเถโร สจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ ติเวทนนฺติ อาห ฯ อุปติสฺสตฺเถโร ปน อนาทรํ ปฏิจฺจ วุตฺตตฺตา โลกวชฺชํ

@เชิงอรรถ: ๑. ชงฺเฆ. อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ อาห ฯ {๕๗๗} ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพนฺติ เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู คิหิปารุตํ ปารุปนฺตีติ ๑- เอวํ วุตฺตํ อเนกปฺปการํ คิหิปารุตํ อปารุปิตฺวา อิธ วุตฺตนเยเนว อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปารุปนวตฺตํ ปูเรนฺเตน ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ ฯ อิมานิ จ เทฺวปิ สิกฺขาปทานิ อวิเสเสน วุตฺตานิ ฯ ตสฺมา วิหาเรปิ อนฺตรฆเรปิ ปริมณฺฑลเมว นิวาเสตพฺพํ จ ปารุปิตพฺพญฺจาติ ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว สทฺธึ เถรวาเทน ฯ {๕๗๘} กายํ วิวริตฺวาติ ชานุํปิ อุรํปิ วิวริตฺวา ฯ สุปฏิจฺฉนฺเนนาติ น สีสํ ปารุเตน อถโข กณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา อุภโต อนุวาตนฺเตน คีวํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปฏิสํหริตฺวา ยาว มณิพนฺธนา ปฏิจฺฉาเทตฺวา อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ ฯ ตติยสิกฺขาปเท ฯ คลวาฏกโต ปฏฺฐาย สีสํ มณิพนฺธโต ปฏฺฐาย หตฺเถ ปิณฺฑิกมํสโต ปฏฺฐาย ปาเท วิวริตฺวา นิสีทิตพฺพํ ฯ

{๕๗๙} วาสูปคตสฺสาติ วาสตฺถาย อุปคตสฺส รตฺติภาเค วา ทิวสภาเค วา กายํ วิวริตฺวาปิ นิสีทโต อนาปตฺติ ฯ {๕๘๐} สุสํวุโตติ หตฺถํ วา ปาทํ วา อกีฬาเปนฺโต สุวินีโตติ อตฺโถ ฯ {๕๘๒} โอกฺขิตฺตจกฺขูติ เหฏฺฐา ขิตฺตจกฺขุ หุตฺวา ฯ ยุคมตฺตํ เปกฺขนฺเตนาติ ยุคยุตฺตโก หิ ทนฺโต อาชานีโย ยุคมตฺตํ เปกฺขติ ปุรโต จตูหตฺถปฺปมาณํ ภูมิภาคํ อิมินาปิ เอตฺตกํ เปกฺขนฺเตน คนฺตพฺพํ ฯ โย อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺโตติ โย ตํ ตํ ทิสาภาคํ ปาสาทํ กูฏาคารํ วีถึ โอโลเกนฺโต คจฺฉติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ เอกสฺมึ ปน ฐาเน ฐตฺวาว

@เชิงอรรถ: ๑. วิ. จุลฺลวคฺค. ๗/๖๖. หตฺถิอสฺสาทิปริสฺสยาภาวํ โอโลเกตุํ วฏฺฏติ ฯ นิสีทนฺเตนาปิ โอกฺขิตฺตจกฺขุนาว นิสีทิตพฺพํ ฯ {๕๘๔} อุกฺขิตฺตกายาติ อุกฺเขเปน ฯ อิตฺถมฺภูตลกฺขเณ กรณวจนํ ฯ เอกโต วา อุภโต วา อุกฺขิตฺตจีวโร หุตฺวาติ อตฺโถ ฯ อนฺโตอินฺทขีลโต ปฏฺฐาย น เอวํ คนฺตพฺพํ ฯ นิสินฺนกาเล ธมกรกํ นีหรนฺเตนาปิ จีวรํ อนุกฺขิปิตฺวาว นีหริตพฺพนฺติ ฯ

ปฐโม วคฺโค ฯ