สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ [ว่าด้วย การซื้อขายด้วยรูปิยะ มีประการต่างๆ]

{๕๘๗} เตน สมเยนาติ รูปิยสพฺโยหารสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ นานปฺปการกนฺติ กตากตาทิวเสน อเนกวิธํ ฯ รูปิยสพฺโยหารนฺติ ชาตรูปรชตปริวตฺตนํ ฯ สมาปชฺชนฺตีติ ปฏิคฺคหณสฺเสว ปฏิกฺขิตตฺตา ปฏิคฺคหิตปริวตฺตเน โทสํ อปสฺสนฺตา กโรนฺติ ฯ {๕๘๙} สีสูปคนฺติ อาทีสุ สีสํ อุปคจฺฉตีติ สีสูปคํ ฯ โปตฺถเกสุ ปน สีสูปกนฺติ ลิขิตํ ฯ ยสฺส กสฺสจิ สีสาลงฺการสฺเสตํ อธิวจนํ ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ กเตน กตนฺติ อาทีสุ สุทฺโธ รูปิยสพฺโยหาโรเยว ฯ รูปิเย รูปิยสญฺญีติ อาทิมฺหิ ปุริมสิกฺขาปเท วุตฺตวตฺถูสุ นิสฺสคฺคิยวตฺถุนา นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ อปราปรํ ปริวตฺตเน อิมินา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยเมว ฯ นิสฺสคฺคิยวตฺถุนา ทุกฺกฏวตฺถุํ วา กปฺปิยวตฺถุํ วา เจตาเปนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ โย หิ อยํ อรูปิเย รูปิยสญฺญี รูปิยํ เจตาเปตีติ อาทิ ทุติโย ติโก วุตฺโต ตสฺสานุโลมตฺตา อวุตฺโตปิ อยมปโรปิ รูปิเย รูปิยสญฺญี อรูปิยํ เจตาเปตีติ อาทิ ติโก เวทิตพฺโพ ฯ อตฺตโน วา หิ อรูปิเยน ปรสฺส รูปิยํ เจตาเปยฺย อตฺตโน วา รูปิเยน ปรสฺส อรูปิยํ อุภยถาปิ รูปิยสพฺโยหาโร กโตเยว โหติ ฯ ตสฺมา ปาลิยํ เอกนฺเตน รูปิยปกฺเข เอโกเยว ติโก วุตฺโตติ ฯ ทุกฺกฏวตฺถุนา ปน นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ เจตาเปนฺตสฺส มุลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน ทุกฺกฏํ ปจฺฉาปริวตฺตเน อิมินา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ครุกสฺส เจตาปิตตฺตา ฯ ทุกฺกฏวตฺถุนา ทุกฺกฏวตฺถุเมว กปฺปิยวตฺถุํ วา เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน ทุกฺกฏํ ปจฺฉาปริวตฺตเนปิ อิมินา ทุกฺกฏเมว ฯ กสฺมา ฯ อกปฺปิยวตฺถุนา เจตาปิตตฺตา ฯ อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน สเจ กยวิกฺกยํ สมาปชฺเชยฺย นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ ภาสิตํ ตํ ทุพฺภาสิตํ ฯ กสฺมา ฯ น หิ ทานคหณโต อญฺโญ กยวิกฺกโย นาม อตฺถิ ฯ กยวิกฺกยสิกฺขาปทญฺจ กปฺปิยวตฺถุนา กปฺปิยวตฺถุํ ปริวตฺตนเมว สนฺธาย วุตฺตํ ฯ ตญฺจ โข อญฺญตฺร สหธมฺมิเกหิ ฯ อิทํ สิกฺขาปทํ รูปิเยน จ รูปิยารูปิยเจตาปนํ อรูปิเยน จ รูปิยเจตาปนํ ทุกฺกฏวตฺถุนา ปน ทุกฺกฏวตฺถุโน เจตาปนํ เนว อิธ น ตตฺถ ปาลิยํ วุตฺตํ ฯ น เจตฺถ อนาปตฺติ ภวิตุํ อรหติ ฯ ตสฺมา ยเถว ทุกฺกฏวตฺถุโน ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ ตเถว ตสฺส วา เตเนว เจตาปเนปิ ทุกฺกฏํ ยุตฺตนฺติ ภควโต อธิปฺปายญฺญูหิ วุตฺตํ ฯ กปปิยวตฺถุนา ปน นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน อนาปตฺติ ปจฺฉาปริวตฺตเน อิมินา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ วุตฺตํ เหตํ อรูปิเย อรูปิยสญฺญี รูปิยํ เจตาเปติ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ ๑- ฯ เตเนว กปฺปิยวตฺถุนา ทุกฺกฏวตฺถุํ เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ตเถว อนาปตฺติ ปจฺฉาปริวตฺตเน อิมินา ทุกฺกฏํ ฯ กสฺมา ฯ อกปฺปิยสฺส เจตาปิตตฺตา ฯ กปฺปิยวตฺถุนา ปน กปฺปิยวตฺถุํ อญฺญตฺร สหธมฺมิเกหิ เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน อนาปตฺติ ปจฺฉาปริวตฺตเน อุปริ กยวิกฺกยสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ กยวิกฺกยํ โมเจตฺวา คณฺหนฺตสฺส อุปริสิกฺขาปเทนปิ อนาปตฺติ ฯ วุฑฺฒึ ปโยเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ

อิมสฺส จ รูปิยสพฺโยหารสฺส ครุภาวทีปกํ อิทํ ปตฺตจตุกฺกํ เวทิตพฺพํ ฯ โย หิ รูปิยํ อุคฺคณฺหิตฺวา เตน อยพีชํ สมุฏฺฐาเปติ ตํ โกฏฺฏาเปตฺวา เตน โลเหน ปตฺตํ กาเรติ อยํ ปตฺโต มหาอกปฺปิโย นาม น สกฺกา เกนจิ อุปาเยน กปฺปิโย กาตุํ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑. วิ. มหาวิภงฺค. ๒/๙๗. สเจ หิ ตํ วินาเสตฺวา ถาลกํ กาเรติ ตํปิ อกปฺปิยํ ฯ วาสึ กาเรติ ตาย ฉินฺนํ ทนฺตกฏฺฐํปิ อกปฺปิยํ ฯ พลิสํ กาเรติ เตน มาริตา มจฺฉาปิ อกปฺปิยา ฯ วาสีผลํ ตาเปตฺวา อุทกํ วา ขีรํ วา อุณฺหาเปติ ตํปิ อกปฺปิยเมว ฯ โย ปน รูปิยํ อุคฺคณฺหิตฺวา เตน ปตฺตํ กีณาติ อยํปิ ปตฺโต อกปฺปิโย ปญฺจนฺนํปิ สหธมฺมิกานํ น กปฺปตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ สกฺกา ปน กปฺปิโย กาตุํ ฯ โส หิ มูเล มูลสามิกานํ ปตฺเต จ ปตฺตสฺสามิกานํ ทินฺเน กปฺปิโย โหติ ฯ กปฺปิยภณฺฑํ ทตฺวา คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ โยปิ รูปิยํ อุคฺคณฺหาเปตฺวา กปฺปิยการเกน สทฺธึ กมฺมารกุลํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ทิสฺวา อยํ มยฺหํ รุจฺจตีติ วทติ ฯ กปฺปิยการโก จ ตํ รูปิยํ ทตฺวา กมฺมารํ สญฺญาเปติ ฯ อยํปิ ปตฺโต กปฺปิยโวหาเรน คหิโต ทุติยปตฺตสทิโสเยว มูลสฺส สมฺปฏิจฺฉิตตฺตา อกปฺปิโยว ฯ กสฺมา เสสานํ น กปฺปตีติ ฯ มูลสฺส อนิสฺสฏฺฐตฺตา ฯ โย ปน รูปิยํ อสมฺปฏิจฺฉิตฺวา เถรสฺส ปตฺตํ กีณิตฺวา เทหีติ ปหิตกปฺปิยการเกน สทฺธึ กมฺมารกุลํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ทิสฺวา อิเม กหาปเณ คเหตฺวา อิมํ เทหีติ กหาปเณ ทาเปตฺวา คหิโต อยํ ปตฺโต เอตสฺเสว ภิกฺขุโน น วฏฺฏติ ทุพฺพิจาริตตฺตา ฯ อญฺเญสํ ปน วฏฺฏติ มูลสฺส อสมฺปฏิจฺฉิตตฺตา ฯ มหาสุมตฺเถรสฺส กิร อุปชฺฌาโย อนุรุทฺธตฺเถโร นาม อโหสิ ฯ โส อตฺตโน เอวรูปํ ปตฺตํ สปฺปิสฺส ปูเรตฺวา สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชิ ฯ ตปิฏกจูฬนาคตฺเถรสฺสปิ สทฺธิวิหาริกานํ เอวรูโป ปตฺโต อโหสิ ฯ ตํ เถโร สปฺปิสฺส ปูราเปตฺวา สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชาเปสีติ ฯ อิทํ อกปฺปิยปตฺตจตุกฺกํ ฯ สเจ ปน รูปิยํ อสมฺปฏิจฺฉิตฺวา เถรสฺส ปตฺตํ กีณิตฺวา เทหีติ ปหิตกปฺปิยการเกน สทฺธึ กมฺมารกุลํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ทิสฺวา อยํ มยฺหํ รุจฺจตีติ วา อิมาหํ คเหสฺสามีติ วา วทติ กปฺปิยการโก จ ตํ รูปิยํ ทตฺวา กมฺมารํ สญฺญาเปติ อยํ ปตฺโต สพฺพกปฺปิโย พุทฺธานํปิ ปริโภคารโห ฯ

{๕๙๑} อรูปิเย รูปิยสญฺญีติ ขรปตฺตาทีสุ สุวณฺณาทิสญฺญี ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ สเจ เตน อรูปิยํ เจตาเปติ ทุกฺกฏาปตฺติ โหติ ฯ เอส นโย เวมติเก ฯ อรูปิยสญฺญิสฺส ปน ปญฺจหิ สหธมฺมิเกหิ สทฺธึ อิทํ คเหตฺวา อิทํ เทถาติ กยวิกฺกยํ กโรนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ

ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ

รูปิยสพฺโยหารสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ