เรื่องพระฉัพพัคคีย์เรื่องโคนันทิวิสาลพระบัญญัติ สิกขาบทวิภังค์ บทภาชนีย์

{๑๒} ทุติยสิกฺขาปเท ฯ ตตฺถ โอมสนฺตีติ โอวิชฺฌนฺติ ฯ ขุํเสนฺตีติ อกฺโกสนฺติ ฯ วมฺเภนฺตีติ ปทฺธํเสนฺติ ฯ {๑๓} ภูตปุพฺพนฺติ อิทํ วตฺถุํ ภควา โอมสวาทครหณตฺถํ อาหริ ฯ นนฺทิวิสาโล นามาติ นนฺทีติ ตสฺส พลิวทฺทสฺส นามํ ฯ วิสาณานิ ปนสฺส วิสาลานิ ตสฺมา นนฺทิวิสาโลติ วุจฺจติ ฯ โพธิสตฺโต เตน สมเยน โหติ ฯ พฺราหฺมโณ ตํ ยาคุภตฺตาทีหิ อติวิย โปเสสิ ฯ อถ โส พฺราหฺมณํ อนุกมฺปมาโน คจฺฉ ตฺวนฺติ อาทิมาห ฯ ตตฺเถว อฏฺฐาสีติ อเหตุกปฏิสนฺธิกาเลปิ ปรขุํสนํ อมนาปโตเยว ปจฺเจสิ ตสฺมา พฺราหฺมณสฺส โทสํ ทสฺเสตุกาโม อฏฺฐาสิ ฯ สกฏสตํ อติพทฺธํ ปวฏฺเฏสีติ ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา เหฏฺฐา รุกฺเข ทตฺวา เอกาพทฺธํ กตฺวา มุคฺคมาสวาลิกาทีหิ ปุณฺณํ สกฏสตํ ปวฏฺเฏนฺโต กิญฺจาปิ ปุพฺเพ ปติฏฺฐิตารปฺปเทสํ ปุน อเร ปตฺเต ปวฏฺฏิตํ โหติ โพธิสตฺโต ปน ปุริมสกเฏน ปติฏฺฐิตฏฺฐาเน ปจฺฉิมสกฏํ ปติฏฺฐาเปตุํ สกฏสตปฺปมาณํ ปเทสํ ปวฏฺเฏสิ ฯ โพธิสตฺตานํ หิ สิถิลกรณํ นาม นตฺถิ ฯ เตน จตฺตมโน อหูติ เตน พฺรหฺมณสฺส ธนลาเภน อตฺตโน กมฺเมน จ โส นนฺทิวิสาโล อตฺตมโน อโหสิ ฯ {๑๕} อกฺโกเสนปีติ เอตฺถ ปน ยสฺมา ปรโต เทฺว อกฺโกสา หีโน จ อกฺโกโส อุกฺกฏฺโฐ จาติ วิภชิตุกาโม ตสฺมา ยถา ปุพฺเพ หีเนนปิ อกฺโกเสน ขุํเสนฺตีติ วุตฺตํ เอวํ อวตฺวา อกฺโกเสน อิจฺเจวมาห ฯ เวณชาตีติ ตจฺฉกชาติ ฯ เวฬุการชาตีติปิ วทนฺติ ฯ เนสาทชาตีติ มิคลุทฺธกาทิชาติ ฯ รถการชาตีติ จมฺมการชาติ ฯ ปุกฺกุสชาตีติ ปุปฺผฉฑฺฑกชาติ ฯ อวกณฺณกาติ ทาสานํ นามํ โหติ ตสฺมา หีนํ ฯ โอญาตนฺติ อวมญฺญาตํ ฯ อุญฺญาตนฺติปิ ปฐนฺติ ฯ อวญฺญาตนฺติ วมฺเภตฺวา ญาตํ ฯ หีฬิตนฺติ ชิคุจฺฉิตํ ฯ ปริภูตนฺติ กิเมเตนาติ ปริภวีกตํ ฯ อจิตีกตนฺติ น ครุกตํ ฯ โกฏฺฐกกมฺมนฺติ ตจฺฉกกมฺมํ ฯ มุทฺธาติ หตฺถมุทฺธา ฯ คณนาติ อจฺฉิทฺทกาทิอวเสสคณนา ฯ เลขาติ อกฺขรเลขา ฯ มธุเมหาพาโธ เวทนาย อภาวโต อุกฺกฏฺโฐติ วุตฺโต ฯ ปาฏิกงฺขาติ อิจฺฉิตพฺพา ฯ ยกาเรน วา ภกาเรน วาติ ยการภกาเร โยเชตฺวา โย อกฺโกโส ฯ กาฏโกฏจิกาย วาติ กาฏนฺติ ปุริสนิมิตฺตํ โกฏจิกาติ อิตฺถีนิมิตฺตํ ฯ เอเตหิ วา โย อกฺโกโส เอโส หีโน นาม อกฺโกโสติ ฯ {๑๖} อิทานิ เตสํ ชาติอาทีนํ ปเภทวเสน อาปตฺตึ อาโรเปตฺวา ทสฺเสนฺโต อุปสมฺปนฺโน อุปสมฺปนฺนนฺติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ ขุํเสตุกาโม วมฺเภตุกาโม มงฺกุกตฺตุกาโมติ อกฺโกสิตุกาโม ครหิตุกาโม นิตฺเตชํกตฺตุกาโมติ อตฺโถ ฯ หีเนน หีนนฺติ หีเนน ชาติวจเนน หีนชาติยา ฯ เอเตน อุปาเยน สพฺพปเทสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ เอตฺถ จ หีเนน หีนํ วทนฺโต กิญฺจาปิ สจฺจํ วทติ โอมสิตุกามตาย ปนสฺส วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ ฯ อุกฺกฏฺเฐน หีนํ วทนฺโต จ กิญฺจาปิ อลิกํ ภณติ โอมสิตุกามตาย ปน อิมินาว สิกฺขาปเทน ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ น ปุริเมน ฯ โยปิ อติจณฺฑาโลสิ อติพฺราหฺมโณสิ ทุฏฺฐจณฺฑาโลสิ ทุฏฺฐพฺราหฺมโณสีติ อาทีนิ วทติ โสปิ อาปตฺติยา กาเรตพฺโพว ฯ {๒๖} สนฺติ อิเธกจฺเจติ วาเร ปน ปริหริตฺวา วุตฺตภาเวน ทุกฺกฏํ ฯ เอเสว นโย เยนูน นมยนฺติ วาเรสุปิ ฯ อนุปสมฺปนฺเน ปน จตูสุปิ วาเรสุ ทุกฺกฏเมว ฯ โจโรสิ คณฺฐิเภทโกสีติ อาทิวจเนหิ ปน อุปสมฺปนฺเนปิ อนุปสมฺปนฺเนปิ สพฺพวาเรสุ ทุกฺกฏเมว ฯ ทวกมฺยตาย ปน อุปสมฺปนฺเนปิ อนุปสมฺปนฺเนปิ สพฺพวาเรสุ ทุพฺภาสิตํ ฯ ทวกมฺยตา นาม เกลิหสาธิปฺปายตา ฯ อิมสฺมึ จ สิกฺขาปเท ฐเปตฺวา ภิกฺขุํ ภิกฺขุนีอาทโย สพฺพสตฺตา อนุปสมฺปนฺนฏฺฐาเน ฐิตาติ เวทิตพฺพา ฯ {๓๕} อตฺถปุเรกฺขารสฺสาติ อาทีสุ ปาลิยา อตฺถํ วณฺณยนฺโต อตฺถปุเรกฺขาโร ฯ ปาลึ วาเจนฺโต ธมฺมปุเรกฺขาโร ฯ อนุสาสนิยํ ฐตฺวา อิทานิปิ จณฺฑาโลสิ ปาปํ มา อกาสิ มา ตโมตมปรายโน อโหสีติ อาทินา นเยน กเถนฺโต อนุสาสนีปุเรกฺขาโร นามาติ เวทิตพฺโพ ฯ เสสํ อุตฺตานเมวาติ ฯ ติสมุฏฺเฐานํ กายจิตฺตโต วาจาจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ ทุพฺภาสิตาปตฺติ ปเนตฺถ วาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ อกุสลจิตฺตํ ทฺวิเวทนํ สุขา จ มชฺฌตฺตา จาติ ฯ

โอมสวาทสิกฺขาปทํ ทุติยํ ฯ