สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระฉันนะ

{๑๓๕} นวมสิกฺขาปเท ฯ ยาว ทฺวารโกสาติ เอตฺถ ทฺวารโกโส นาม ปิฏฺฐิสงฺฆาฏสฺส สามนฺตา กวาฏวิตฺถารปฺปมาโณ โอกาโส ฯ มหาปจฺจริยํ ปน ทฺวารพาหโต ปฏฺฐาย ทิยฑฺฒหตฺโถติ วุตฺตํ ฯ กุรุนฺทิยํ ทฺวารสฺส อุโภสุ ปสฺเสสุ กวาฏปฺปมาณนฺติ วุตฺตํ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ กวาฏํ นาม ทิยฑฺฒหตฺถํปิ โหติ ทฺวิหตฺถํปิ อฑฺฒเตยฺยหตฺถํปีติ วุตฺตํ ฯ ตํ สุวุตฺตํ ฯ ตเทว หิ สนฺธาย ภควตา ปิฏฺฐิสงฺฆาฏสฺส สามนฺตา หตฺถปาสาติ อยํ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉโท กโต ฯ อคฺคลฏฺฐปนายาติ สกวาฏทฺวารพนฺธฏฺฐปนาย สกวาฏสฺส ทฺวารพนฺธสฺส นิจฺจลภาวตฺถายาติ อตฺโถ ฯ ทฺวารฏฺฐปนายาติ อิทํปิ หิ ปทภาชนํ อิมเมวตฺถํ สนฺธาย ภาสิตํ ฯ อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย ฯ กวาฏํ หิ ลหุปริวตฺตกํ วิวรณกาเล ภิตฺตึ อาหนติ ปิทหนกาเล ทฺวารพนฺธํ เตน อาหนเนน ภิตฺติ กมฺปติ ตโต มตฺติกา จลติ จลิตฺวา สิถิลา วา โหติ ปตติ วา ฯ เตนาห ภควา ยาว ทฺวารโกสา อคฺคลฏฺฐปนายาติ ฯ ตตฺถ กิญฺจาปิ อิทนฺนาม กตฺตพฺพนฺติ เนว มาติกายํ น ปทภาชเน วุตฺตํ อตฺถุปฺปตฺติยํ ปน ปุนปฺปุนํ ฉาทาเปสิ ปุนปฺปุนํ ลิมฺปาเปสีติ อธิการโต ยาว ทฺวารโกสา อคฺคลฏฺฐปนาย ปุนปฺปุนํ ลิมฺปิตพฺโพ วา ลิมฺปาเปตพฺโพ วาติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ ยํ ปน ปทภาชเน ปิฏฺฐิสงฺฆาฏสฺส สามนฺตา หตฺถปาสาติ วุตฺตํ ตตฺถ ยสฺส เวมชฺเฌ ทฺวารํ โหติ อุปริภาเค จ อุจฺจา ภิตฺติ ตสฺส ตีสุ ทิสาสุ สามนฺตา หตฺถปาสา อุปจาโร โหติ ฯ ขุทฺทกสฺส วิหารสฺส ทฺวีสุ ทิสาสุ อุปจาโร โหติ ฯ ตตฺราปิ ยํ ภิตฺตึ วิวริยมานํ กวาฏํ อาหนติ สา อปริปูรอุปจาราปิ โหติ ฯ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉเทน ปน ตีสุ ทิสาสุ สามนฺตา หตฺถปาสา ทฺวารสฺส นิจฺจลภาวตฺถาย เลโป อนุญฺญาโต ฯ สเจ ปน ทฺวารสฺส อโธภาเคปิ เลโปกาโส อตฺถิ ตํปิ ลิมฺปิตุํ วฏฺฏติ ฯ อาโลกสนฺธิปริกมฺมายาติ เอตฺถ อาโลกสนฺธีติ วาตปานกวาฏกา วุจฺจนฺติ ฯ เต วิวรณกาเล วิทตฺถิมตฺตมฺปิ อติเรกมฺปิ ภิตฺติปฺปเทสํ ปหรนฺติ ฯ อุปจาโร ปเนตฺถ สพฺพทิสาสุ ลพฺภติ ฯ ตสฺมา สพฺพทิสาสุ กวาฏวิตฺถารปฺปมาโณ โอกาโส อาโลกสนฺธิปริกมฺมตฺถาย ลิมฺปิตพฺโพ วา ลิมฺปาเปตพฺโพ วาติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย ฯ เสตวณฺณนฺติ อาทิกํ น มาติกาปทภาชนํ ฯ อิมินา หิ วิหารสฺส ภาริกตฺตนฺนาม นตฺถีติ ปทภาชเนเยว อนุญฺญาตํ ฯ ตสฺมา สพฺพเมตํ ยถาสุขํ กตฺตพฺพํ ฯ เอวํ เลปกมฺมํ ยํ กตฺตพฺพํ ตํ ทสฺเสตฺวา ปุน ยํ ฉทเน กตฺตพฺพํ ตํ ทสฺเสตุํ ทฺวิตฺติจฺฉทนสฺสาติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ ทฺวิตฺติจฺฉทนสฺส ปริยายนฺติ ฉทนสฺส ทฺวิตฺติปริยายํ ฯ ปริยาโย วุจฺจติ ปริกฺเขโป ฯ ปริกฺเขปทฺวยํ วา ปริกฺเขปตฺตยํ วา อธิฏฺฐาตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ อปฺปหริเต ฐิเตนาติ อหริเต ฐิเตน ฯ หริตนฺติ เจตฺถ สตฺตธญฺญปฺปเภทํ ปุพฺพนฺนํ มุคฺคมาสติลกุลตฺถอลาพุ- กุมฺภณฺฑอาทิเภทญฺจ อปรนฺนํ อธิปฺเปตํ ฯ เตเนวาห หริตนฺนาม ปุพฺพนฺนํ อปรนฺนนฺติ ฯ สเจ หริเต ฐิโต อธิฏฺฐาติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ ปน ยสฺมึปิ เขตฺเต วุตฺตํ วีชํ น ตาว สมฺปชฺชติ วสฺเส วา ปน ปติเต สมฺปชฺชิสฺสติ เอตมฺปิ หริตสงฺขฺยเมว คจฺฉติ ฯ ตสฺมา เอวรูเป เขตฺเตปิ ฐิเตน น อธิฏฺฐาตพฺพํ ฯ อหริเตเยว ฐิเตน อธิฏฺฐาตพฺพํ ฯ ตตฺราปิ อยํ ปริจฺเฉโท ปิฏฺฐิวํสสฺส วา กูฏาคารกณฺณิกาย วา อุปริถูปิกาย วา ปสฺเส นิสินฺโน ฉทนมุขวฏฺฏิอนฺเตน โอโลเกนฺโต ยสฺมึ ภูมิภาเค ฐิตํ ปสฺสติ ยสฺมึ จ ภูมิภาเค ฐิโต ตํ อุปรินิสินฺนกํ ปสฺสติ ตสฺมึ ฐาตพฺพํ ฯ ตสฺส อนฺโต อหริเตปิ ฐตฺวา อธิฏฺฐาตุํ น ลพฺภติ ฯ กสฺมา ฯ วิหารสฺส หิ ปตนฺตสฺส อยํ ปตโนกาโสติ ฯ {๑๓๖} มคฺเคน ฉาเทนฺตสฺสาติ เอตฺถ มคฺเคน ฉาทนํ นาม อปริกฺขิปิตฺวา อุชุกเมว ฉาทนํ ฯ ตํ อิฏฺฐกสิลาสุธาหิ ลพฺภติ ฯ เทฺว มคฺเค อธิฏฺฐหิตฺวาติ เทฺว มคฺคา สเจ ทุจฺฉนฺนา โหนฺติ อปเนตฺวาปิ ปุนปฺปุนํ ฉาทาเปตุํ ลพฺภติ ฯ ตสฺมา ยถา อิจฺฉติ ตถา เทฺว มคฺเค อธิฏฺฐหิตฺวา ตติยํ มคฺคํ อิทานิ เอวํ ฉาเทหีติ อาณาเปตฺวา ปกฺกมิตพฺพํ ฯ ปริยาเยนาติ ปริกฺเขเปน ฯ เอวํ ฉทนํ ปน ติณปณฺเณหิ ลพฺภติ ฯ ตสฺมา อิธาปิ ยถา อิจฺฉติ ตถา เทฺว ปริยาเย อธิฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ปริยายํ อิทานิ เอวํ ฉาเทหีติ อาณาเปตฺวา ปกฺกมิตพฺพํ ฯ สเจ ปน น ปกฺกมติ ตุณฺหีภูเตน ฐาตพฺพํ ฯ สพฺพํปิ เจตํ ฉาทนํ ฉาทนูปริ เวทิตพฺพํ ฯ อุปรูปริจฺฉนฺโน หิ วิหาโร จิรํ อโนวสฺสโก โหตีติ มญฺญมานา เอวํ ฉาเทนฺติ ฯ ตโต เจ อุตฺตรินฺติ ติณฺณํ มคฺคานํ วา ปริยายานํ วา อุปริ จตุตฺเถ มคฺเค วา ปริยาเย วา ฯ {๑๓๗} กรเฬ กรเฬติ ติณมุฏฺฐิยํ ติณมุฏฺฐิยํ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ

มหลฺลกวิหารสิกฺขาปทํ นวมํ ฯ