สาฬหสูตร

๖. สาฬฺหสุตฺตวณฺณนา

ฉฏฺเฐ มิคารนตฺตาติ มิคารเสฏฺฐิโน นตฺตา. เปขุณิยนตฺตาติ ๒- เปขุณิยเสฏฺฐิโน นตฺตา. อุปสงฺกมึสูติ ภุตฺตปาตราสา ทาสกมฺมกรปริวุตา อุปสงฺกมึสุ. เตสํ กิร ปุเรภตฺเต ปุพฺพณฺหสมเย เคเห เอโก ปโญฺห สมุฏฺฐิโต, ตํ ปน กเถตุํ โอกาโส นาโหสิ. เต "ตํ ปญฺหํ โสสฺสามา"ติ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ตุณฺหี นิสีทึสุ. เถโร "คามนฺตสมุฏฺฐิตํ ๓- ปญฺหํ โสตุํ อาคตา ภวิสฺสนฺตี"ติ เตสํ มนํ ญตฺวา ตเถว ปญฺหํ อารภนฺโต เอถ ตุเมฺห สาฬฺหาติอาทิมาห. ตตฺถ อตฺถิ โลโภติ ลุพฺภนสภาโว โลโภ นาม อตฺถีติ ปุจฺฉติ. อภิชฺฌาติ โข อหํ สาฬฺหา เอตมตฺถํ วทามีติ เอตํ โลภสงฺขาตํ อตฺถํ อหํ "อภิชฺฌา"ติ วทามิ, "ตณฺหา"ติ วทามีติ สมุฏฺฐิตปญฺหสฺส อตฺถํ ทีเปนฺโต อาห. เอวํ สพฺพวาเรสุ นโย เนตพฺโพ.

โส เอวํ ปชานาตีติ โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา ฐิโต อริยสาวโก สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย วิปสฺสนํ อารภนฺโต เอวํ ปชานาติ. อตฺถิ อิทนฺติ อตฺถิ ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขสจฺจสงฺขาตํ ขนฺธปญฺจกํ นามรูปวเสน ปริจฺฉินฺทิตฺวา ปชานนฺโต เอส "เอวํ ปชานาติ อตฺถิ อิทนฺ"ติ วุตฺโต. หีนนฺติ สมุทยสจฺจํ.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ฐานมหํ, ฉ.ม.อถาหํ ๒ ฉ.ม. เสขุนิยนตฺตา ๓ ฉ.ม.,อิ. คาเม ตํ สมุฏฺฐิตํ ปณีตนฺติ มคฺคสจฺจํ. อิมสฺส สญฺญาคตสฺส อุตฺตรึ นิสฺสรณนฺติ อิมสฺส วิปสฺสนาสญฺญาสงฺขาตสฺส สญฺญาคตสฺส อุตฺตรึ นิสฺสรณํ นาม นิพฺพานํ, ตํ อตฺถีติ อิมินา นิโรธสจฺจํ ทสฺเสติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณนฺติ เอกูนวีสติวิธํ ปจฺจเวกฺขณญาณํ กถิตํ. อหุ ปุพฺเพ โลโภติ ปุพฺเพ เม โลโภ อโหสิ. ตทหุ อกุสลนฺติ ตํ อกุสลํ นาม อโหสิ, ตทา วา อกุสลํ นาม อโหสิ. อิจฺเจตํ กุสลนฺติ อิติ เอตํ กุสลํ, ตสฺเสว อกุสลสฺส นตฺถิภาวํ กุสลํ เขมนฺติ สนฺธาย วทติ. นิจฺฉาโตติ นิตฺตโณฺห. นิพฺพุโตติ อพฺภนฺตเร สนฺตาปกรานํ กิเลสานํ อภาเวน นิพฺพุโต. สีติภูโตติ สีตลีภูโต. สุขปฏิสํเวทีติ กายิกเจตสิกสฺส สุขสฺส ปฏิสํเวทิตา. พฺรหฺมภูเตนาติ เสฏฺฐภูเตน. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.