สุขวรรค

๒. สุขวรรค

หมวดว่าด้วยสุข

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขของคฤหัสถ์ ๒. สุขของบรรพชิต

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขของบรรพชิตเป็นเลิศ (๑)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. กามสุข ๑- ๒. เนกขัมมสุข ๒-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ เนกขัมมสุขเป็นเลิศ (๒)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่มีอุปธิ ๓- ๒. สุขที่ไม่มีอุปธิ ๔-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่มีอุปธิเป็นเลิศ (๓)

@เชิงอรรถ :

@๑ กามสุข หมายถึงสุขที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยกามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะที่น่าพอใจ

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๖/๖๐)

@๒ เนกขัมมสุข หมายถึงสุขที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยบรรพชา (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๖/๖๐)

@๓ สุขที่มีอุปธิ หมายถึงสุขเจือกิเลสที่เป็นไปในภูมิ ๓ (กามาวจร, รูปาวจร, อรูปาวจร) เป็นสุขระดับโลกิยะ

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๗/๖๐)

@๔ สุขที่ไม่มีอุปธิ หมายถึงสุขไม่เจือกิเลส เป็นสุขระดับโลกุตตระ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๗/๖๐)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่มีอาสวะ ๑- ๒. สุขที่ไม่มีอาสวะ ๒-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่มีอาสวะเป็นเลิศ (๔)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่อิงอามิส ๓- ๒. สุขที่ไม่อิงอามิส ๔-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่อิงอามิสเป็นเลิศ (๕)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขของพระอริยะ ๕- ๒. สุขของผู้ไม่ใช่พระอริยะ ๖-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขของพระอริยะเป็นเลิศ (๖)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขทางกาย ๒. สุขทางใจ

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อยางนี้ สุขทางใจเป็นเลิศ (๗)

@เชิงอรรถ :

@๑ สุขที่มีอาสวะ หมายถึงสุขที่นับเนื่องในวัฏฏะที่เป็นปัจจัยแก่อาสวะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๘/๖๐)

@๒ สุขที่ไม่มีอาสวะ หมายถึงสุขที่มีนิพพานเป็นอารมณ์ที่ไม่เป็นปัจจัยแก่อาสวะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๘/๖๐)

@๓ สุขที่อิงอามิส หมายถึงสุขอาศัยเหยื่อล่อ เป็นสุขที่ทำให้ใจเศร้าหมอง ทำให้สัตว์อยู่ในวงจรแห่งวัฏฏะ

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๙/๖๑)

@๔ สุขที่ไม่อิงอามิส หมายถึงสุขที่ไม่ต้องอาศัยเหยื่อล่อ เป็นสุขที่ไม่ทำใจให้เศร้าหมองพ้นจากวงจรแห่ง

@วัฏฏะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๙/๖๑)

@๕ สุขของพระอริยะ หมายถึงสุขที่ไม่ใช่ของปุถุชน เป็นสุขของพระอริยบุคคล ๘ จำพวก

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๐/๖๑)

@๖ สุขของผู้ไม่ใช่พระอริยะ หมายถึงสุขของปุถุชน ไม่ใช่สุขของพระอริยบุคคล (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๐/๖๑)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่มีปีติ ๑- ๒. สุขที่ไม่มีปีติ ๒-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่มีปีติเป็นเลิศ (๘)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่เกิดจากความยินดี ๓- ๒. สุขที่เกิดจากอุเบกขา ๔-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่เกิดจากอุเบกขาเป็นเลิศ (๙)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สมาธิสุข ๕- ๒. อสมาธิสุข ๖-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สมาธิสุขเป็นเลิศ (๑๐)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่เกิดจากฌานมีปีติเป็นอารมณ์ ๗-

๒. สุขที่เกิดจากฌานไม่มีปีติเป็นอารมณ์ ๘-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่เกิดจากฌานไม่มีปีติเป็น อารมณ์เป็นเลิศ (๑๑)

@เชิงอรรถ :

@๑ สุขที่มีปีติ หมายถึงสุขในปฐมฌานและทุติยฌาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๒/๖๑)

@๒ สุขที่ไม่มีปีติ หมายถึงสุขในตติยฌานและจตุตถฌาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๒/๖๑)

@๓ สุขที่เกิดจากความยินดี หมายถึงสุขในฌาน ๓ (ปฐมฌาน, ทุติยฌาน, ตติยฌาน) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓/๖๑)

@๔ สุขที่เกิดจากอุเบกขา หมายถึงสุขในจตุตถฌาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓/๖๑)

@๕ สมาธิสุข หมายถึงสุขที่ถึงขั้นอัปปนาสมาธิ หรืออุปจารสมาธิ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๔/๖๑)

@๖ อสมาธิสุข หมายถึงสุขที่ยังไม่ถึงขั้นอัปปนาสมาธิหรืออุปจารสมาธิ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๔/๖๑)

@๗ สุขที่เกิดจากฌานมีปีติเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌาน ๒ มีปีติเป็นอารมณ์

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๕/๖๑)

@๘ สุขที่เกิดจากฌานไม่มีปีติเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌาน ๒ ไม่มีปีติเป็นอารมณ์

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๕/๖๑)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่เกิดจากฌานมีความยินดีเป็นอารมณ์ ๑-

๒. สุขที่เกิดจากฌานมีอุเบกขาเป็นอารมณ์ ๒-

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่เกิดจากฌานมีอุเบกขาเป็น อารมณ์เป็นเลิศ (๑๒)

สุข ๒ อย่างนี้

สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สุขที่มีรูปฌานเป็นอารมณ์

๒. สุขที่มีอรูปฌานเป็นอารมณ์

สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่มีอรูปฌานเป็นอารมณ์เป็นเลิศ (๑๓)

สุขวรรคที่ ๒ จบ

๓. สนิมิตตวรรค

หมวดว่าด้วยเหตุแห่งบาปอกุศล

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นบาปอกุศล มีนิมิต ๓- จึงเกิดขึ้น ไม่มีนิมิต ไม่เกิดขึ้น เพราะละนิมิตนั้นเสียได้อย่างนี้ ธรรม ที่เป็นบาปอกุศลเหล่านั้นจึงไม่มี (๑)

@เชิงอรรถ :

@๑ สุขที่เกิดจากฌานมีความยินดีเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌาน ๓ (ปฐมฌาน,

@ทุติยฌาน, ตติยฌาน) มีความยินดีเป็นอารมณ์ (เทียบ องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓-๗๕/๖๑)

@๒ สุขที่เกิดจากฌานมีอุเบกขาเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌานที่ ๔ มีอุเบกขาเป็น

@อารมณ์ (เทียบ องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓-๗๕/๖๑)

@๓ นิมิต หมายถึงเหตุ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๘-๗๙/๖๒)