พาลวรรค

๕. พาลวรรค

หมวดว่าด้วยคนพาลและบัณฑิต

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย คนพาล ๒ จำพวกนี้

คนพาล ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่ทำหน้าที่ซึ่งยังมาไม่ถึง ๒. คนที่ไม่ทำหน้าที่ซึ่งมาถึงแล้ว

คนพาล ๒ จำพวกนี้แล (๑)

@เชิงอรรถ :

@๑ ธาตุ หมายถึงสิ่งที่ทรงสภาวะของตนอยู่เองตามที่เหตุปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ไม่มีผู้สร้างผู้บันดาล มี ๑๘ คือ

@จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานธาตุ คันธธาตุ

@ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ

@มโนธาตุ ธรรมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ (อภิ.วิ. ๓๕/๑๘๔/๑๐๒, วิสุทฺธิ. ๓/๖๕)

@๒ อาบัติ ในที่นี้หมายถึงกองอาบัติ ๕ ที่มาในมาติกา คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ

@และกองอาบัติ ๗ ที่มาในวิภังค์ คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๙๘/๖๓, วิ.อ. ๓/๒๗๑/๔๓๕)

@๓ ฉลาดในการออกจากอาบัติ หมายถึงการรู้วิธีออกจากอาบัติ ๒ วิธี คือ (๑) เทสนาวิธี ได้แก่ วิธีแสดง

@อาบัติหรือปลงอาบัติ (ได้แก่ อาบัติถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต) (๒) กัมมวาจาวิธี

@หรือ วุฏฐานวิธี ได้แก่ วิธีปฏิบัติสำหรับผู้จะเปลื้องตนออกจากอาบัติสังฆาทิเสส มี ๔ อย่าง คือ ปริวาส

@มานัต อัพภาน และปฏิกัสสนา (องฺ.ทุก.อ. ๒/๙๘/๖๓)

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้

บัณฑิต ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่ไม่ทำหน้าที่ซึ่งยังมาไม่ถึง ๒. คนที่ทำหน้าที่ซึ่งมาถึงแล้ว

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้แล (๒)

คนพาล ๒ จำพวกนี้

คนพาล ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าควรในของที่ไม่ควร ๒. คนที่เข้าใจว่าไม่ควรในของที่ควร

คนพาล ๒ จำพวกนี้แล (๓)

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้

บัณฑิต ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าไม่ควรในของที่ไม่ควร ๒. คนที่เข้าใจว่าควรในของที่ควร

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้แล (๔)

คนพาล ๒ จำพวกนี้

คนพาล ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นอาบัติในข้อที่ไม่เป็นอาบัติ

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นอาบัติในข้อที่เป็นอาบัติ

คนพาล ๒ จำพวกนี้แล (๕)

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้

บัณฑิต ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นอาบัติในข้อที่ไม่เป็นอาบัติ

๒. คนที่เข้าใจว่าเป็นอาบัติในข้อที่เป็นอาบัติ

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้แล (๖)

คนพาล ๒ จำพวกนี้

คนพาล ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นธรรมในข้อที่ไม่เป็นธรรม

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นธรรมในข้อที่เป็นธรรม

คนพาล ๒ จำพวกนี้แล (๗)

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้

บัณฑิต ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นธรรมในข้อที่เป็นธรรม

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นธรรมในข้อที่ไม่เป็นธรรม

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้แล (๘)

คนพาล ๒ จำพวกนี้

คนพาล ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นวินัยในข้อที่ไม่เป็นวินัย

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นวินัยในข้อที่เป็นวินัย

คนพาล ๒ จำพวกนี้แล (๙)

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้

บัณฑิต ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นวินัยในข้อที่ไม่เป็นวินัย

๒. คนที่เข้าใจว่าเป็นวินัยในข้อที่เป็นวินัย

บัณฑิต ๒ จำพวกนี้แล (๑๐)

อาสวะ ๑- ย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่รังเกียจสิ่งที่ไม่น่ารังเกียจ ๒. คนที่ไม่รังเกียจสิ่งที่น่ารังเกียจ

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๑)

@เชิงอรรถ :

@๑ อาสวะ หมายถึงกิเลสทั้งหลาย (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๐๙/๖๔)

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่ไม่รังเกียจสิ่งที่ไม่น่ารังเกียจ ๒. คนที่รังเกียจสิ่งที่น่ารังเกียจ

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๒)

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าควรในของที่ไม่ควร ๒. คนที่เข้าใจว่าไม่ควรในของที่ควร

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๓)

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าไม่ควรในของที่ไม่ควร ๒. คนที่เข้าใจว่าควรในของที่ควร

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๔)

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นอาบัติในข้อที่เป็นอาบัติ

๒. คนที่เข้าใจว่าเป็นอาบัติในข้อที่ไม่เป็นอาบัติ

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๕)

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นอาบัติในข้อที่เป็นอาบัติ

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นอาบัติในข้อที่ไม่เป็นอาบัติ

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๖)

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นธรรมในข้อที่ไม่เป็นธรรม

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นธรรมในข้อที่เป็นธรรม

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๗)

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นธรรมในข้อที่เป็นธรรม

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นธรรมในข้อที่ไม่เป็นธรรม

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๘)

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าเป็นวินัยในข้อที่ไม่เป็นวินัย

๒. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นวินัยในข้อที่เป็นวินัย

อาสวะย่อมเจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๑๙)

อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวก

คน ๒ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. คนที่เข้าใจว่าไม่เป็นวินัยในข้อที่ไม่เป็นวินัย

๒. คนที่เข้าใจว่าเป็นวินัยในข้อที่เป็นวินัย

ภิกษุทั้งหลาย อาสวะย่อมไม่เจริญแก่คน ๒ จำพวกนี้แล (๒๐)

พาลวรรคที่ ๕ จบ

ทุติยปัณณาสก์ จบบริบูรณ์