สมาปัตติวรรค

๕. สมาปัตติวรรค

หมวดว่าด้วยสมาบัติ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ ๑-

๒. ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ ๒-

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑)

@เชิงอรรถ :

@๑ ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ หมายถึงความฉลาดกำหนดรู้อาหารที่เป็นสัปปายะและฤดูที่เป็น

@สัปปายะในการเข้าสมาบัติ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๔/๗๑)

@๒ ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ หมายถึงความฉลาดในการกำหนดระยะเวลาที่จะออกจาก

@สมาบัติ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๔/๗๑)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. อาชชวะ (ความซื่อตรง) ๒. มัททวะ (ความอ่อนโยน)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ขันติ (ความอดทน) ๑- ๒. โสรัจจะ (ความเสงี่ยม) ๒-

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๓)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สาขัลยะ ๓- (ความมีวาจาอ่อนหวาน)

๒. ปฏิสันถาร (การต้อนรับ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๔)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. อวิหิงสา (ความไม่เบียดเบียน)

๒. โสเจยยะ ๔- (ความสะอาด)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๕)

@เชิงอรรถ :

@๑ ความอดทน ในที่นี้หมายถึงความอดทนด้วยการอดกลั้น(อธิวาสนขันติ) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๖/๗๑)

@๒ ความเสงี่ยม ในที่นี้หมายถึงความเป็นผู้มีศีลงาม(สุสีลภาวะ) ความเป็นผู้น่ายินดี(สุรตภาวะ)

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๖/๗๑)

@๓ สาขัลยะ หมายถึงความเป็นบุคคลผู้บันเทิงด้วยความมีวาจาอ่อนหวาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๗/๗๑)

@๔ โสเจยยะ ในที่นี้หมายถึงความสะอาดด้วยอำนาจศีล (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖๘/๗๑)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๑- ๒. ความไม่รู้จักประมาณในการบริโภค

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๖)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความคุ้มครองทวารในอินทรีย์ ๒. ความรู้จักประมาณในการบริโภค

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๗)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ปฏิสังขานพละ (กำลังคือการพิจารณา)

๒. ภาวนาพละ (กำลังคือการเจริญ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๘)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สติพละ (กำลังคือสติ) ๒. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๙)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สมถะ ๒- (การฝึกจิตให้สงบเป็นสมาธิ) ๒. วิปัสสนา ๓- (ความเห็นแจ้ง)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๐)

@เชิงอรรถ :

@๑ อินทรีย์ ในที่นี้หมายถึงอายตนะภายใน ๖ คือตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ (องฺ.เอกก.อ. ๑/๒๓๐/๒๘๐)

@๒ สมถะ หมายถึงสภาวะที่จิตมีอารมณ์เดียว (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๓/๗๑)

@๓ วิปัสสนา หมายถึงปัญญาที่กำหนดรู้สังขาร (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๓/๗๑)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สีลวิบัติ (ความวิบัติแห่งศีล)

๒. ทิฏฐิวิบัติ (ความวิบัติแห่งทิฏฐิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๑)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศีล)

๒. ทิฏฐิสัมปทา ๑- (ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สีลวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งศีล)

๒. ทิฏฐิวิสุทธิ ๒- (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ)

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๓)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ทิฏฐิวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ)

๒. ปธาน (ความเพียร) ที่สมควรแก่สัมมาทิฏฐิ

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๔)

@เชิงอรรถ :

@๑ ทิฏฐิสัมปทา ในที่นี้หมายถึงความถึงพร้อมด้วยสัมมาทิฏฐิ ๕ ประการ คือ (๑) กัมมัสสกตาสัมมาทิฏฐิ

@(๒) ฌานสัมมาทิฏฐิ (๓) วิปัสสนาสัมมาทิฏฐิ (๔) มัคคสัมมาทิฏฐิ (๕) ผลสัมมาทิฏฐิ

@(องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๕/๗๑)

@๒ ทิฏฐิวิสุทธิ ในที่นี้หมายถึงสัมมาทิฏฐิในอริยมรรค ๔ ที่ให้เกิดความบริสุทธิ์ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๗๖/๗๒)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย

๒. ความไม่ท้อถอยในการบำเพ็ญเพียร

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๕)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ความหลงลืมสติ ๒. ความไม่มีสัมปชัญญะ

ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๖)

ธรรม ๒ อย่างนี้

ธรรม ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. สติ ๒. สัมปชัญญะ

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แล (๑๗)

สมาปัตติวรรคที่ ๕ จบ

ตติยปัณณาสก์ จบบริบูรณ์