อโยนิโสสูตร

๕. อโยนิโสสุตฺตวณฺณนา

ปญฺจเม อโยนิโส ปญฺหํ กตฺตา โหตีติ "กติ นุ โข อุทายิ อนุสฺสติฏฺฐานานี"ติ วุตฺเต "ปุพฺเพนิวาโส อนุสฺสติฏฺฐานํ ภวิสฺสตี"ติ จินฺเตตฺวา โลฬุทายิตฺเถโร วิย อนุปายจินฺตาย อปญฺหเมว ปญฺหํ ๑- กตฺตา โหติ. อโยนิโส ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตา โหตีติ จินฺติตํ ปุน ๒- ปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโตปิ "อิธ ภนฺเต ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถีทํ, เอกํปิ ชาตินฺ"ติอาทินา นเยน โสเยว เถโร วิย อโยนิโส วิสฺสชฺเชตา โหติ, อปญฺหเมว ปญฺหนฺติ กเถติ. ปริมณฺฑเลหิ ปทพฺยญฺชเนหีติ เอตฺถ ปทเมว อตฺถสฺส พฺยญฺชนโต ปทพฺยญฺชนํ. ตํ อกฺขรปาริปูรึ กตฺวา ทสวิธํ พฺยญฺชนพุทฺธึ อปริหาเปตฺวา วุตฺตํ ปริมณฺฑลํ นาม โหติ, เอวรูเปหิ ปทพฺยญฺชเนหีติ อตฺโถ. สิลิฏฺเฐหีติ ปทสิลิฏฺฐตาย สิลิฏฺเฐหิ. อุปคเตหีติ อตฺถญฺจ การณญฺจ อุปคเตหิ. นาพฺภานุโมทิตาติ เอวํ โยนิโส สพฺพาการ- สมฺปนฺนํ ๓- กตฺวาปิ วิสฺสชฺชิตํ ปรสฺส ปญฺหํ นาภินุโมทติ นาภินนฺทติ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ปญฺหํ โลฬุทายิตฺเถโร ๔- วิย ยถาห:-

"อฏฺฐานํ โข เอตํ อาวุโส สาริปุตฺต อนวกาโส, ยํ โส อติกฺกมฺ

เมว กวฬิงฺการาหารภกฺขานํ ๕- เทวานํ สหพฺยตํ อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ

อุปปนฺโน สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺเชยฺยปิ วุฏฺฐเหยฺยปิ, นตฺเถตํ

ฐานนฺ"ติ. ๖-

โยนิโส ปญฺหํ กตฺตาติอาทีสุ อานนฺทตฺเถโร วิย โยนิโส ๗- ปญฺหํ จินฺเตตฺวา โยนิโส วิสฺสชฺเชตา โหติ. เถโร หิ "กติ นุ โข อานนฺท อนุสฺสติฏฺฐานานี"ติ ปุจฺฉิโต "อยํ ปโญฺห ภวิสฺสตี"ติ โยนิโส จินฺเตตฺวา โยนิโส วิสฺสชฺเชนฺโต อาห

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม.,อิ. ปญฺหนฺติ ๒ ฉ.ม.,อิ. ปน ๓ ฉ.ม. สพฺพํ การณสมฺปนฺนํ

@๔ ฉ.ม. ลาฬุทายิตฺเถโร ๕ สี. กพฬึการภกฺขานํ ๖ องฺ.ปญฺจก. ๒๒/๑๖๖/๒๑๔

@นิโรธสุตฺต (สฺยา) ๗ ฉ.ม.,อิ. โยนิโสว "อิเธว ภนฺเต ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ ฯเปฯ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ ภนฺเต อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตตี"ติ. อพฺภนุโมทิตา โหตีติ ตถาคโต วิย โยนิโส อพฺภนุโมทิตา โหติ. ตถาคโต หิ อานนฺทตฺเถเรน ปเญฺห วิสฺสชฺชิเต "สาธุ สาธุ อานนฺท, เตนหิ ตฺวํ อานนฺท อิมํ ๑- ฉฏฺฐํ อนุสฺสติฏฺฐานํ ธาเรหิ. อิธานนฺท ภิกฺขุ สโตว อภิกฺกมติ สโตว ปฏิกฺกมตี"ติอาทิมาห. ฉฏฺฐาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.