สังขารสูตร

๓. สงฺขารสุตฺตวณฺณนา

ตติเย สพฺยาปชฺฌนฺติ ๑- สทุกฺขํ. กายสงฺขารนฺติ กายทฺวาเร เจตนาราสึ. อภิสงฺขโรตีติ อายูหติ ราสึ กโรติ ปิณฺฑํ กโรติ. วจีมโนทฺวาเรสุปิ เอเสว นโย. สพฺยาปชฺฌํ โลกนฺติ สทุกฺขํ โลกํ. สพฺยาปชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺตีติ สทุกฺขา วิปากผสฺสา ผุสนฺติ. สพฺยาปชฺฌํ เวทนํ เวทิยตีติ สทุกฺขํ วิปากเวทนํ เวทิยติ, คิลานาพาธํ ๒- นิรสฺสาทนฺติ อตฺโถ. เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกาติ ยถา นิรเย นิพฺพตฺตสตฺตา เอกนฺตทุกฺขํ เวทนํ เวทิยนฺติ, เอวํ เวทิยตีติ อตฺโถ. กึ ปน ตตฺถ อุเปกฺขา เวทนา นตฺถีติ? อตฺถิ, ทุกฺขเวทนาย ปน พลวภาเวน สา อพฺโพหาริกฏฺฐาเน ฐิตา. อิติ นิรโยว นิรยสฺส อุปมํ กตฺวา อาหโฏ. ๓- ตตฺร ปฏิภาคอุปมา กิร นาม เอสา.

เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหาติ อิธาปิ เทวโลโกว เทวโลกสฺส อุปมํ กตฺวา อาหโฏ. ยสฺมา ปน เหฏฺฐิเมสุ พฺรหฺมโลเกสุ สปฺปีติกชฺฌานวิปาโก วตฺตติ, สุภกิเณฺหสุ นิปฺปีติโก เอกนฺตสุโขว, ตสฺมา เต อคเหตฺวา สุภกิณฺหาว กถิตา. อิติ อยํปิ ตตฺร ปฏิภาคอุปมาติ ๔- เวทิตพฺพา.

โวกิณฺณสุขทุกฺขนฺติ มิสฺสกสุขทุกฺขํ. ๕- เสยฺยถาปิ มนุสฺสาติ มนุสฺสานํ หิ กาเลน สุขํ โหติ กาเลน ทุกฺขํ. เอกจฺเจ จ เทวาติ กามาวจรเทวา. เตสํปิ กาเลน สุขํ โหติ กาเลน ทุกฺขํ. เตสํ หิ หีนตรานํ มเหสกฺขตรา เทวตา ทิสฺวา อาสนา วุฏฺฐาตพฺพํ โหติ, มคฺคา อุกฺกมิตพฺพํ, ปารุตวตฺถํ อปเนตพฺพํ, อญฺชลิกมฺมํ กาตพฺพํ, ๖- ตํ สพฺพํปิ ทุกฺขนฺนาม โหติ. เอกจฺเจ จ วินิปาติกาติ เวมานิกเปตา. เต หิ กาเลน สมฺปตฺตึ อนุภวนฺติ กาเลน กมฺมนฺติ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. สพฺยาพชฺฌนฺติ. เอวมุปริปิ ๒ ฉ.ม.,อิ. สาพาธํ

@๓ ม. อาคโต. เอวมุปริปิ ๔ ฉ.ม.,อิ. ปฏิภาคอุปมา นามาติ

@๕ ฉ.ม. โวมิสฺสกสุขทุกฺขํ ๖ ฉ.ม.,อิ. กาตพฺพนฺติ โวกิณฺณสุขทุกฺขาว โหนฺติ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต ตีณิ สุจริตานิ โลกิยโลกุตฺตร- มิสฺสกานิ กถิตานีติ เวทิตพฺพานิ.